Sáng 26-11, khi đang dự Hội nghị cấp cao Pháp ngữ lần thứ 16 tại thủ đô An-ta-na-na-ri-vô của Ma-đa-ga-xca, nhận được tin lãnh tụ Cách mạng Cu-ba Phi-đen Ca-xtơ-rô qua đời, Chủ tịch nước Trần Đại Quang lặng người trong giây lát. Mới mười ngày trước, trong chuyến thăm chính thức Cu-ba, Chủ tịch nước còn có cuộc gặp, nói chuyện đầy xúc động với lãnh tụ Phi-đen. Không ngờ, đó lại là cuộc gặp cuối cùng.

Cuoc gap cuoi cung voi lanh tu Phi-den - Anh 1

Thông báo tin cho anh em trong đoàn tháp tùng, giọng Chủ tịch nước Trần Đại Quang chùng hẳn xuống. Lãnh tụ Phi-đen ra đi là một mất mát to lớn đối với Đảng, Nhà nước và nhân dân Cu-ba anh em, đồng thời để lại muôn vàn tiếc thương trong lòng những người tiến bộ, yêu chuộng hòa bình trên thế giới, trong đó có đông đảo nhân dân Việt Nam.

Đúng mười ngày trước, trong chuyến thăm chính thức Cu-ba, Chủ tịch nước Trần Đại Quang và Phu nhân cùng một số thành viên cao cấp của Đoàn Việt Nam đã đến chào lãnh tụ Cách mạng Cu-ba Phi-đen Ca-xtơ-rô, người bạn lớn của nhân dân Việt Nam, người đã cùng Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt nền móng cho mối quan hệ anh em truyền thống đặc biệt giữa hai nước gần 60 năm qua. Người Việt Nam không bao giờ quên được hình ảnh đồng chí Phi-đen Ca-xtơ-rô giương cao lá cờ Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền nam Việt Nam tại cao điểm 241 vừa được giải phóng ở Quảng Trị tháng 9-1973, cũng như câu nói nổi tiếng: "Vì Việt Nam, Cu-ba sẵn sàng hiến dâng cả máu của mình". Một câu nói đã nói lên tất cả tình cảm, sự gắn bó, sẻ chia mà Cu-ba dành cho Việt Nam trong những năm tháng ác liệt nhất của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Cũng trong chuyến thăm chiến trường Quảng Trị năm đó, trên đường trở ra, chứng kiến cảnh một nữ đoàn viên thanh niên trúng bom bi, bị thương nặng khi đang lấp hố bom, Chủ tịch Phi-đen và Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã vội xuống xe. Nhìn người thanh niên quằn quại trong vũng máu bên đường, Chủ tịch Phi-đen đã bật khóc và bế người con gái ấy lên xe, chạy thẳng đến Bệnh viện Vĩnh Linh. Chủ tịch Phi-đen yêu cầu bằng mọi giá phải cứu người con gái ấy, nếu ở đây không đủ phương tiện, ông xin được đưa ra Quảng Bình đi trực thăng ra Hà Nội chữa trị. Người nữ thanh niên được Chủ tịch Phi-đen cứu ấy là chị Nguyễn Thị Hương, sau này còn nhiều lần nhận được quà và lời thăm hỏi của lãnh tụ Phi-đen.

Đồng chí Phi-đen đã không kìm được xúc động khi Chủ tịch nước Trần Đại Quang nhắc lại những kỷ niệm hết sức sâu sắc nêu trên. Chủ tịch nước Trần Đại Quang khẳng định, lãnh đạo và nhân dân Việt Nam luôn ghi nhớ và đánh giá cao công lao, đóng góp to lớn của đồng chí Phi-đen vào việc thiết lập, vun đắp và phát triển mối quan hệ đoàn kết anh em và hợp tác toàn diện giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân hai nước Việt Nam và Cu-ba.

Cũng như Chủ tịch Hồ Chí Minh, đến phút cuối của cuộc đời, lãnh tụ Phi-đen vẫn luôn đau đáu một nỗi niềm lo cho dân, cho nước. Năm 1945, sau khi giành chính quyền, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã kêu gọi toàn dân diệt giặc đói, diệt giặc dốt; và chúng ta đã nhanh chóng xóa được nạn mù chữ. Ở Cu-ba, trước cách mạng, 23,6% dân số mù chữ. Tại các vùng nông thôn, hơn 50% dân số không biết đọc, biết viết và 61% số trẻ em không có cơ hội tới trường. Cách mạng thành công, lãnh tụ Phi-đen đã yêu cầu các sinh viên thành phố về nông thôn để dạy người dân biết chữ. Cu-ba giương cao khẩu hiệu: "Nếu bạn không biết, hãy học. Nếu bạn biết, hãy dạy", nhờ vậy nạn mù chữ được thanh toán. Sau khi lên nắm quyền, Chủ tịch Phi-đen đã đóng cửa tất cả các sòng bạc, câu lạc bộ đêm vốn là nơi phát sinh các tệ nạn ma túy, mại dâm, cờ bạc, đồng thời xóa bỏ sự phân biệt chủng tộc trong các cơ sở dịch vụ như bể bơi, bãi biển, khách sạn… trước đó vẫn chia làm hai khu dành cho người da đen và da trắng. Trong suốt giai đoạn lãnh đạo của mình, Chủ tịch Phi-đen rất quan tâm tới phúc lợi xã hội cho người dân. Nhờ vậy, chế độ phúc lợi xã hội ở Cu-ba được bảo đảm khá tốt, các cơ sở giáo dục, y tế đều miễn phí. Một trong những thành tựu mà lãnh tụ Phi-đen coi là lớn nhất trong cuộc đời mình được khái quát qua câu nói: "Đêm nay có hàng triệu trẻ em phải ngủ ngoài đường. Nhưng không có trẻ em nào trong số đó là người Cu-ba".

Trong cuộc gặp với Chủ tịch nước Trần Đại Quang, đồng chí Phi-đen hỏi thăm nhiều về đời sống của nhân dân Việt Nam, về tình hình kinh tế - xã hội, về sản lượng lương thực, về sản lượng hải sản đánh bắt xa bờ… Nghe Chủ tịch nước Trần Đại Quang thông báo về tình hình kinh tế - xã hội ở Việt Nam qua 30 năm đổi mới đạt nhiều thành tựu quan trọng, từ chỗ thiếu lương thực, Việt Nam đã trở thành một trong những nước hàng đầu thế giới về xuất khẩu gạo, đời sống nhân dân được nâng lên rất nhiều…, mắt đồng chí Phi-đen ánh lên niềm vui. Hỏi thăm tình hình sức khỏe các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước Việt Nam, về Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XII, đồng chí Phi-đen bày tỏ hài lòng với mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh mà Đại hội đề ra.

Cuộc gặp của Chủ tịch nước Trần Đại Quang với lãnh tụ Phi-đen kéo dài hơn một giờ đồng hồ đã để lại rất nhiều tình cảm và ấn tượng sâu sắc. Nắm chặt tay người đứng đầu Nhà nước Việt Nam, vị lãnh tụ vĩ đại của Cách mạng Cu-ba, người đồng chí, người anh em trung kiên, tin cậy của Việt Nam Phi-đen Ca-xtơ-rô rưng rưng xúc động, không muốn rời xa.

43 năm trước, trên chiến trường Quảng Trị, lãnh tụ Phi-đen đã nhỏ lệ khi chứng kiến máu người Việt Nam rơi. Hôm nay, nước mắt người dân Việt Nam tuôn rơi, tiễn đưa người bạn lớn chí nghĩa, chí tình Phi-đen. Đông đảo đại biểu dự Hội nghị cấp cao Pháp ngữ lần thứ 16 tại Ma-đa-ga-xca lặng đi trong xúc động, khi mở đầu bài phát biểu trước hội nghị, Chủ tịch nước Trần Đại Quang thay mặt Nhà nước và nhân dân Việt Nam gửi đến Nhà nước và nhân dân Cu-ba lời chia buồn sâu sắc nhất trước sự ra đi của lãnh tụ Phi-đen Ca-xtơ-rô.