Ngày 25-11-2016, người dân Cu-ba và nhân loại tiến bộ mất đi người anh hùng thời đại: Phi-đen Ca-xtơ-rô Ru-xơ. Cuộc đời 90 mùa Xuân của ông (1926 - 2016) là huyền thoại sống động cho hôm nay và mai sau về lòng yêu nước nồng nàn, ý chí cách mạng tiến công, thủy chung với bạn bè - anh em - đồng chí.

1. Cuộc cách mạng ở Cu-ba trong suốt hơn nửa thế kỷ qua do Lãnh tụ Phi-đen Ca-xtơ-rô Ru-xơ khởi xướng và trực tiếp lãnh đạo đã làm rạng danh đất nước, đem lại phẩm giá cho người dân. Trước năm 1960, Quốc đảo nhỏ trong vịnh Ca-ri-bê này phụ thuộc hoàn toàn vào tư bản nước ngoài, bị ngoại bang chi phối trên tất cả các lĩnh vực. Đã có lúc xuất hiện mưu toan định biến Cu-ba thành một bang của Hoa Kỳ- nhằm phục vụ cho nhu cầu của các tập đoàn tư bản. Ngày nay, vị trí của Cu-ba ở khu vực Mỹ La-tinh và trên trường quốc tế được đề cao, có uy tín lớn và tiếng nói quan trọng.

Trong sự nghiệp cách mạng đồ sộ của Lãnh tụ Phi-đen Ca-xtơ-rô nổi bật là tinh thần quốc tế trong sáng, hết lòng vì chính nghĩa. Trong đó, tình cảm đối với Việt Nam vô cùng nồng hậu, chân thành. Cho dù nhiều thập niên đã đi qua, nhưng người dân Việt Nam vẫn ghi nhớ nằm lòng lời nói chí nghĩa, chí tình của ông: Vì Việt Nam, Cu-ba sẵn sàng hiến dâng cả máu của mình. Lời thề ấy được cất lên tại buổi mít-tinh kỷ niệm ngày Quốc khánh Cu-ba (1966) và chào mừng thắng lợi của Hội nghị lần thứ nhất ba châu Á, Phi, Mỹ La-tinh, với sự tham dự của 33 vạn quần chúng trên Quảng trường cách mạng mang tên người anh hùng dân tộc Hô-xê Mác-ti ở thủ đô La Ha-ba-na. Biển người ngập tràn trong tiếng hô ào ạt như sóng biển dâng trào: Việt Nam muôn năm! Cu-ba - Việt Nam đoàn kết nhất định thắng!

Năm 1973, khi vùng giải phóng ở miền nam vừa tạm ngưng tiếng súng, chiến trường đang còn ngổn ngang xác xe tăng, vỏ đạn pháo, hàng rào dây thép gai, hố bom đạn cày xới khắp nơi…, Chủ tịch Phi-đen Ca-xtơ-rô là nguyên thủ nước ngoài đầu tiên đã vượt nửa vòng trái đất sang thăm tận nơi. Để được trực tiếp tay bắt mặt mừng với người dân vùng tuyến lửa ra chào đón, ông đã đi bộ gần 3 km trên đoạn đường còn đầy vết tích chiến tranh trong sự bất an của các chiến sĩ cảnh vệ. Đứng giữa các chiến sĩ quân giải phóng (có người còn mang theo vũ khí nặng trên vai), ông phất cao lá cờ của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền nam Việt Nam và hô to như ra mệnh lệnh chiến đấu: Các đồng chí hãy mang lá cờ bách chiến bách thắng này cắm tại Sài Gòn! Và, vững tin vào ngày toàn thắng đang tới gần: Hẹn gặp lại khi Việt Nam thống nhất! Chuyến thăm của Đoàn là nguồn động viên vô cùng to lớn, làm tăng uy tín của Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền nam Việt Nam.

Con mai tinh doan ket huu nghi thuy chung va long biet on sau nang - Anh 1

Chủ tịch Phi-đen Ca-xtơ-rô Ru-xơ bên các chiến sĩ Quân giải phóng miền Nam ở Quảng Trị (1973). Ảnh tư liệu

Trong chuyến thăm này, thay mặt nhân dân Cu-ba, Chủ tịch Phi-đen Ca-xtơ-rô đã quyết định trao tặng nhân dân ta những món quà đầy ý nghĩa thiết thực: Bệnh viện hữu nghị Việt Nam - Cu-ba ở Đồng Hới (Quảng Bình); Khách sạn Thắng Lợi (Hà Nội); tuyến đường cao tốc Xuân Mai; trại bò sữa Mộc Châu; trại gà Lương Mỹ. Hiểu rõ hoàn cảnh của nước ta khi đó, ông còn quyết định tặng thêm một số tiền bằng ngoại tệ để mua thiết bị về khoa học - kỹ thuật, thuốc chữa bệnh.

Đúng như lời hẹn ước, sau khi Việt Nam giành được độc lập hoàn toàn, Chủ tịch Phi-đen Ca-xtơ-rô đã trở lại thăm Việt Nam thêm hai lần nữa vào những năm 1995 và 2003.

Con mai tinh doan ket huu nghi thuy chung va long biet on sau nang - Anh 2

Hiếm có vị lãnh đạo nào của thế giới mà được đông đảo nhân dân Việt Nam kính yêu thật lòng như đối với Chủ tịch Cu-ba Phi-đen Ca-xtơ-rô Ru-xơ. Ba lần ông sang thăm nước ta thật sự là những ngày hội của tình hữu nghị. Ít thấy có cuộc đón tiếp khách quốc tế nào trọng thị, thân tình như đón Đoàn đại biểu Đảng và Chính phủ Cu-ba do Chủ tịch Phi-đen Ca-xtơ-rô Ru-xơ dẫn đầu sang thăm nước ta. Tấm ảnh chụp cảnh đón Đoàn tại sân bay Gia Lâm trưa ngày 12-9-1973 đã thể hiện tình cảm ấy. Toàn bộ các vị lãnh đạo cao nhất của Đảng, Nhà nước và Quân đội ta đều có mặt: Bí thư Thứ nhất Ban Chấp hành Trung ương Đảng Lao động Việt Nam Lê Duẩn, Chủ tịch Quốc hội Trường Chinh, Thủ tướng Phạm Văn Đồng, Đại tướng Võ Nguyên Giáp…

2. Dưới sự lãnh đạo của Chủ tịch Phi-đen Ca-xtơ-rô, Cu-ba luôn đi đầu trong phong trào đấu tranh ủng hộ Việt Nam trên trường quốc tế. Bản thân ông cũng tận dụng mọi cơ hội có thể để thực hiện điều đó. Còn nhớ, năm 1972, trong chuyến dẫn đầu Đoàn đại biểu Đảng và Chính phủ Cu-ba sang thăm Ba Lan, giữa thủ đô Vac-xa-va, tại buổi lễ đón chính thức Đoàn do Đảng Cộng sản và Chính phủ nước chủ nhà tổ chức, ông đã đọc bài diễn văn quan trọng được truyền đi khắp châu Âu và cả thế giới. Theo báo Granma (cơ quan trung ương của Đảng cộng sản Cu-ba), bài diễn văn có tiêu đề: Ngày nay, Việt Nam là thước đo lòng của Chủ nghĩa quốc tế vô sản! Bối cảnh khi đó ở một số nước XHCN Đông Âu có những biểu hiện bị ảnh hưởng do Mỹ chi phối.

Trong những dịp các nhà lãnh đạo của Việt Nam sang thăm Cu-ba như Thủ tướng Phạm Văn Đồng, Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Phó Thủ tướng Lê Thanh Nghị…, Chủ tịch Phi-đen Ca-xtơ-rô luôn dành sự đón tiếp hết sức chu đáo, thân tình như người trong gia đình đi xa mới trở về. Có những lần ông tự lái xe đưa đi thăm các cơ sở chăn nuôi như mong Việt Nam phát triển mạnh về nông nghiệp.

Cũng với mong muốn Việt Nam phát triển giáo dục, y tế, khoa học - kỹ thuật, ông đã chỉ đạo các ngành chức năng giúp Việt Nam đào tạo cán bộ. Trên một nghìn sinh viên, thực tập sinh Việt Nam đã được Cu-ba đào tạo. Khi về nước, nhiều người trở thành cán bộ khoa học - kỹ thuật giỏi, một số được giao trọng trách trong cơ quan Nhà nước. Riêng Đài Truyền hình Việt Nam và Thông tấn xã Việt Nam, vào những thập niên cuối của thế kỷ trước, có nhiều cán bộ đã được gửi sang học tập theo chế độ học bổng toàn phần. Tuy nước bạn còn gặp không ít khó khăn (cả về đồ may mặc), nhưng khi tốt nghiệp, sinh viên ta đều được cấp phát một bộ com-lê khá đẹp.

Cu-ba còn gửi cán bộ kỹ thuật sang giúp Việt Nam ở một số lĩnh vực mà bạn có thế mạnh. Chuyên gia cầu đường của Cu-ba đã giúp sức mở đường Trường Sơn. Con đường ấy đã góp phần đưa nhanh bộ đội ta vào giải phóng Sài Gòn. Cách đây chưa lâu (năm 2014), cây cầu Ngọc Tháp bắc qua sông Hồng ở thị xã Phú Thọ đã được hoàn thành đưa vào sử dụng. Kỹ sư trưởng của công trình đến từ Cu-ba có tên gọi thân mật là Dios, sang làm việc ở đây từ khi công trình mới khởi công. Anh tâm sự: Rất yêu Việt Nam, nếu được yêu cầu sẽ tiếp tục ở lại làm việc lâu dài!

Tình cảm của Chủ tịch Phi-đen Ca-xtơ-rô và người dân Cu-ba đối với Việt Nam đã truyền cảm hứng cho các nghệ sĩ của họ. Nhiều người đã sang thăm Việt Nam, đi tới vùng có chiến sự ác liệt, sáng tác nên những tác phẩm có giá trị về tình hữu nghị. Tiêu biểu trong số đó phải kể đến nhà thơ F. Pi-ta Rô-đri-ghết (Féliz Pita Rodríguez) - tác giả bài thơ “Hồ Chí Minh - tên Người là cả một niềm thơ”. Dư luận trong giới nghiên cứu - phê bình văn học cho rằng, đây là một trong những sáng tác hay nhất của tác giả nước ngoài viết về Bác Hồ. Năm 1973, khi đọc xong tác phẩm Nhật ký trong tù của Hồ Chủ tịch, ông nói với nhóm phóng viên TTXVN đến thăm tại nhà riêng ở La Ha-ba-na: Thơ của Chủ tịch Hồ Chí Minh là thơ của một vị lãnh tụ vĩ đại duy nhất của thế kỷ này đi vào tương lai. Thật khó có thể kể hết những việc làm cũng như tình cảm sâu nặng của Chủ tịch Phi-đen Ca-xtơ-rô đối với Việt Nam.

3. Với truyền thống thủy chung, uống nước nhớ nguồn, nhân dân Việt Nam luôn hết lòng ủng hộ Cu-ba theo khả năng của mình. Trong lúc chiến tranh, phía ta đã cử nhiều chuyên gia giỏi sang giúp bạn trồng lúa nước, trồng chè. Nhiều sinh viên Cu-ba được gửi sang Việt Nam học tập, nghiên cứu tiếng Việt và văn hóa Đông - Nam Á. Sau ngày hòa bình lập lại, nhiều lần nước ta đã gửi hàng chục nghìn tấn lương thực sang giúp bạn. Đồ dùng học tập cũng được gửi tới trường học Cu-ba.

Ghi nhận công ơn to lớn của Chủ tịch Phi-đen Ca-xtơ-rô, Nhà nước ta đã trao tặng ông Huân chương Sao vàng và Huân chương Hồ Chí Minh. Vừa qua (giữa tháng 11-2016), Đoàn đại biểu cấp cao của Việt Nam do Chủ tịch nước Trần Đại Quang đã sang thăm Cu-ba, khẳng định thêm lần nữa tình đoàn kết hữu nghị không gì lay chuyển nổi và lòng biết ơn sâu nặng đối với Chính phủ, nhân dân nước bạn cùng Lãnh tụ Phi-đen Ca-xtơ-rô kính yêu. Chắc rằng khi ấy sức khỏe của ông đã yếu lắm, nhưng vẫn cố gượng ngồi tiếp và chụp ảnh lưu niệm với Đoàn. Dường như có sự sắp đặt linh liêng: Cuộc tiếp khách quốc tế cuối cùng của ông là dành cho Việt Nam!