Mùa đại hội cổ đông đang diễn ra, nhiều doanh nghiệp niêm yết sắp thông qua những mức cổ tức cao như trong mơ. Chẳng hạn, Công ty Y tế Việt Nhật (JVC) trả 20% bằng tiền mặt, Bột giặt NET (NET) trả 40% bằng tiền hay CNG Việt Nam (CNG) chi đến 70% (đã tạm ứng 10% bằng cổ phiếu, 15% bằng tiền mặt và 45% còn lại dự kiến bằng tiền mặt)… Trong thời buổi “thóc cao, gạo kém”, tiền mặt khó kiếm, nhà đầu tư rất vui mừng khi nhận được cổ tức cao, nhất là bằng tiền. Tuy nhiên, không phải cứ cổ tức cao là sướng.

Không phải vô lý khi trong những ngày gần đây, giá cổ phiếu CNG của Công ty Cổ phần CNG Việt Nam (chuyên sản xuất, vận chuyển, phân phối khí nén thiên nhiên) lại tăng trần nhiều phiên. Có thể thấy, CNG vừa mới lên sàn không lâu (23.11.2011) nhưng hoạt động kinh doanh rất tốt. Lợi nhuận năm 2011 của Công ty đạt gần gấp đôi so với kế hoạch và năm 2010, cổ tức cũng được nâng lên gấp đôi so với kế hoạch đầu năm. Mức cổ tức này khiến cổ đông CNG nức lòng. Đứng về góc độ nhà quản trị, chắc hẳn không ai muốn chi ra nhiều tiền mặt lúc này. Vậy động cơ của CNG là gì?

Theo bản cáo bạch, hiện nay CNG đang có nhà máy CNG Phú Mỹ. Công ty đã thông qua kế hoạch mở rộng và nâng công suất nhà máy này ngay trong quý I năm nay với tổng vốn đầu tư là 75 tỉ đồng. Ngoài ra, CNG cũng sẽ thực hiện nhiều dự án khác trong thời gian tới. Trong đó có dự án nhà máy CNG Nhơn Trạch với tổng giá trị 435 tỉ đồng, bắt đầu được khởi công vào quý I/2012. Nhà máy CNG/LNG Hiệp Phước cũng cần huy động 125 tỉ đồng, dự kiến hoàn thành vào năm 2013.

Điều này cho thấy, CNG đang cần lượng vốn lớn để đầu tư trong thời gian tới, ước tính khoảng 835 tỉ đồng cho đến năm 2015 (riêng năm 2012 cần khoảng 235 tỉ đồng). Rõ ràng, CNG sẵn sàng chấp nhận chi ra nhiều tiền mặt trong lúc này để thu hút nhà đầu tư cho những đợt tăng vốn sắp tới. Điều này được một chuyên gia phân tích (không muốn nêu tên) ví như “thả con tép bắt con tôm”.

Trường hợp của Công ty Cổ phần Sông Đà 7.04 (S74) thì khác. S74 muốn chia cổ tức cho cổ đông bằng tiền mặt tỉ lệ 15% năm 2011. Đến giữa tháng 6.2012 cổ đông mới được nhận tiền nhưng đầu tháng 3 đã chốt ngày đăng ký. “Điều khoản” hấp dẫn này lại kèm theo điều kiện không mấy hấp dẫn khác. Sau khi đăng ký nhận cổ tức vào ngày 3.3, cổ đông sẽ có “nghĩa vụ” đăng ký mua cổ phần phát hành thêm vào ngày 21.3 với giá 15.000 đồng/cổ phiếu (gấp đôi thị giá ngày 1.3).

Trong trường hợp này, chắc chắn cổ đông đăng ký mua thêm sẽ không nhiều, bởi nếu cần, họ có thể mua trên sàn với giá rẻ chỉ bằng phân nửa. Do đó, kế hoạch huy động vốn đợt này của S74 có thể sẽ không đạt được như ý nguyện. Rốt cuộc, S74 cũng “thả con tép” nhưng có thể để sẩy “con tôm”. Chi ra không ít tiền mặt nhưng không mang về dòng tiền mới. Điều này rõ ràng không có lợi cho hoạt động kinh doanh của Công ty.

Vì vậy, ông Nguyễn Văn Khánh, Trưởng phòng Tư vấn Công ty Chứng khoán Bảo Việt (BVS), mới cho rằng nhà đầu tư nên tìm hiểu sức khỏe tài chính doanh nghiệp trước khi đầu tư vào những cổ phiếu có cổ tức cao. Lượng tiền mặt và cổ tức duy trì ổn định qua các năm là 2 yếu tố quan trọng cần được xem xét.

Ông Khánh cũng lưu ý khả năng rủi ro về dòng tiền đối với khoản phải thu khi doanh nghiệp trả cổ tức bằng tiền với mức cao. Trong thời buổi khó huy động vốn, có không ít doanh nghiệp chấp nhận bán thiếu cho khách hàng, làm tăng khoản phải thu. Nếu phần lớn khoản phải thu trở thành nợ dài hạn hay khó đòi thì dòng tiền thu về sẽ bị thu hẹp. Và khi đó, nguồn tiền trả cổ tức sẽ “ăn” vào tiền chi cho hoạt động kinh doanh. Chẳng hạn, tiền và các khoản tương đương tiền cuối kỳ của CNG năm 2011 là gần 180 tỉ đồng nhưng tiền mặt còn chưa đến 8 tỉ đồng, sau khi Công ty chi hơn 12 tỉ đồng tiền mặt trả cổ tức. “Các dự án đầu tư của CNG sắp tới chắc chắn phải trông chờ vào nguồn vốn huy động mới”, ông Khánh đánh giá.