Từ năm 2014, việc nhập khẩu than đã được giao cho hai đầu mối chính là tập đoàn Than - Khoáng sản (TKV) và Tổng công ty Đông Bắc. Tuy vậy, gần đây một số doanh nghiệp đã xin được tự nhập khẩu than với lý do nguồn than từ đầu mối được chỉ định có chất lượng không phù hợp với nhu cầu và giá thành cao hơn.

Co nen doc quyen nhap khau than? - Anh 1

Việc nhập khẩu than qua đầu mối không nên trở thành một chính sách bắt buộc mà chỉ nên là sự chọn lựa nhà cung cấp của các doanh nghiệp.

Theo thông báo của Văn phòng Chính phủ ngày 26-8-2014, TKV và Tổng công ty Đông Bắc được giao làm đầu mối chính nhập khẩu than để phân phối cho thị trường nội địa.

Lý giải vấn đề này, Văn phòng Chính phủ cho rằng việc nhập khẩu tập trung theo đầu mối sẽ góp phần ổn định nguồn cung cho sản xuất và tiêu dùng nội địa, đặc biệt đối với các nhà máy nhiệt điện vốn đòi hỏi phải đảm bảo nguồn cung than đá dài hạn và ổn định. Theo đó, Văn phòng Chính phủ chỉ đạo các tập đoàn EVN, PVN và các doanh nghiệp có nhu cầu nhập khẩu than sớm ký hợp đồng nguyên tắc với TKV và Đông Bắc về cung cấp than theo đúng quy định, phù hợp với thông lệ quốc tế. Trong đó có nội dung về bảo đảm thực hiện hợp đồng, nhằm tạo điều kiện cho các doanh nghiệp đầu mối tìm nguồn cung cấp ổn định với chất lượng và giá cả phù hợp.

Về phía mình, việc trở thành đầu mối nhập khẩu than sẽ góp phần cải thiện tình hình sản xuất, kinh doanh của TKV. Bởi than nhập khẩu thường được dùng để phối trộn với than xấu trong nước, sau đó mới mang đi tiêu thụ. Theo TKV, than sau khi phối trộn vẫn đảm bảo chất lượng và đáp ứng được nhu cầu sử dụng của các đơn vị tiêu thụ, đồng thời việc này cũng góp phần làm giảm hàng tồn kho của tập đoàn.

Gần đây, một số doanh nghiệp đã có văn bản kiến nghị tự nhập than thay vì nhập khẩu qua đầu mối được Chính phủ chỉ định. Lý do đưa ra là than trong nước không đáp ứng được yêu cầu kỹ thuật của doanh nghiệp, đồng thời các doanh nghiệp này cũng đã có nguồn cung ổn định và giá cả hợp lý.

Đứng ở góc độ doanh nghiệp, nhu cầu tiêu thụ than đơn thuần phụ thuộc vào kế hoạch sản xuất, kinh doanh của chính doanh nghiệp sử dụng than. Theo đó, việc phải tích trữ bao nhiêu than, sử dụng than từ nguồn nào cũng đều nằm trong bài toán kinh doanh của doanh nghiệp. Vì vậy, dù ý định ban đầu của Chính phủ đối với việc tập trung đầu mối nhập khẩu than là tốt nhưng vẫn có thể không đúng với mong muốn của doanh nghiệp.

Không thể phủ nhận việc nhập khẩu tập trung có những lợi thế nhất định như dễ đàm phán hợp đồng với giá tốt (do mua với số lượng lớn) hay than có chất lượng đồng đều (do nhập từ cùng một nguồn). Tuy nhiên, việc hình thành đầu mối nhập khẩu than chỉ cần thiết khi doanh nghiệp sử dụng than gặp khó khăn trong việc tìm kiếm nguồn nhiên liệu phục vụ cho hoạt động sản xuất, kinh doanh của mình và giá mua than bên ngoài cao hơn so với mua từ đầu mối.

Với những trường hợp này, các doanh nghiệp rõ ràng có thể tự tìm đến các doanh nghiệp nhập khẩu than khác nhau chứ không nhất thiết phải qua hai đầu mối được Chính phủ chỉ định. Tức là việc nhập khẩu qua đầu mối không nên trở thành một chính sách bắt buộc mà chỉ nên là sự chọn lựa nhà cung cấp của các doanh nghiệp.

Liên quan việc các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, đặc biệt là vốn từ Trung Quốc, kiến nghị tự nhập khẩu than từ Trung Quốc đang dấy lên nghi vấn chuyển giá. Nhưng đây không phải là lý do thuyết phục để bắt buộc các doanh nghiệp trong nước phải nhập than từ các đầu mối độc quyền như lâu nay.