Tôi đã từng nghe đến Kharkov thành phố công nghiệp vang bóng một thời của Liên Xô cũ với các nhà máy sản xuất máy bay, xe tăng, động cơ… Tôi cũng đã từng nghe tới Câu lạc bộ bóng đá, sân vận động Metalic của thành phố này.

Tuy nhiên khi đến Kharkov nói thật lòng, tôi hơi có tí thất vọng. Đường sá thì mấp mô ổ gà, những ngôi nhà dân kiểu Ukraina thấp bé, với ống khói nhỏ xíu trên nóc, các tòa nhà cao tầng trong thành phố chủ yếu là chung cư kiểu cũ từ thời Xôviết và đáng ngạc nhiên là ô tô chạy trên đường rất nhiều Lada với Volga cũ. Tôi trộm nghĩ ở Hà Nội hay Sài Gòn chả ai còn chạy những xe này, Việt Nam mình chơi sang thật.

Chúng tôi đến Kharkov khi tuyết vừa tan, nghe nói mùa đông 2013 là một mùa đông lạnh khủng khiếp trong mấy thập kỷ qua. Đường phố Kharkov ngập bụi cát làm tôi thắc mắc, thì ra chính quyền thành phố đã phải trải cát và muối xuống đường để chống trơn trượt cho các phương tiện qua lại khi tuyết rơi dày, tuyết tan, họ chưa kịp dọn.

Thôi thì vật đổi sao dời, những năm tháng Liên bang Xôviết hùng mạnh còn đâu, Ukraina độc lập, Kharkov cũng chật vật chuyển mình. Trong sự đổi dời ở nơi ấy có một cộng đồng người Việt gần 6.000 người đang ở lại làm ăn sinh sống và có thể nói đã góp phần làm thay đổi bộ mặt Kharkov một cách rõ rệt, như cầm nắm được.

Quảng trường Tự do.

Rừng trong thành phố

Thành phố Kharkov nhỏ bé với vài khu phố chính ở trung tâm, những quán café nhỏ xinh, các cửa hàng bán đồ mỹ nghệ, trang sức bằng bạc. Chúng tôi thích mê tơi cái ấm Samôva sáng lóng lánh, kiêu hãnh trong tủ kính nhưng chẳng dám mua vì quy đổi mãi từ đồng rúp, sang đô la Mỹ rồi tiền Việt ta, nó khoảng 150 triệu VNĐ.

Lang thang tại Quảng trường Tự do mà các tour du lịch giới thiệu lớn nhất châu Âu và chỉ kém Thiên An Môn thấy tượng đài Lênin cao sừng sững có vẻ quạnh hiu trong chiều gió lạnh. Nhưng điều làm tôi thích thú nhất, đó là gợi ý vào rừng ngắm hoa xuyên tuyết. Hình dung là lại đi xe ô tô lắc lư ra ngoại ô xa tít. Nhưng không, Kharkov có rất nhiều khu rừng nhỏ trong thành phố.

Ngọn lửa vĩnh cửu tại tượng đài Mẹ Tổ quốc.

Trong chút nắng yếu ớt đầu xuân chưa đủ xua đi cái lạnh giá khi tuyết đang tan, những bông hoa xuyên tuyết ẩn mình cả mùa đông dài đã kịp vươn lên nở hoa kiêu hãnh tím cả vạt rừng, đẹp và trong lành như cổ tích. Các cô gái Ukraina da trắng, tóc nâu, mũi cao, mắt sâu và chân rất dài rủ nhau vào rừng ngắm hoa, người đẹp bên hoa đẹp đến mộng mị, làm mấy anh nhà báo Việt mỏi tay bấm máy ảnh lách tách.

Khu rừng có tượng đài Mẹ Tổ quốc, đi trong tĩnh lặng của rừng bạch dương xào xạc, nghe vẳng bên tai bài hát Kachiusa từ hệ thống âm thanh của tượng đài, đặt đóa hoa cẩm chướng đỏ rực, long lanh sương bên ngọn lửa vĩnh cửu thấy nao nao đồng cảm bởi cái giá của chiến tranh, của sự hy sinh mà hai đất nước đều đã từng nếm trải.

Ngọn lửa vĩnh cửu là đặc trưng ở nhiều thành phố của Liên Xô cũ, Đây là nơi tưởng niệm sự hy sinh của những người lính Hồng quân Liên Xô trong những năm Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại. Dù cho nắng mưa bão tuyết… ngọn lửa ấy vẫn tiếp tục cháy sáng và trao truyền tiếp nối bao thế hệ như nhắc nhở về một quá khứ bi tráng và kiêu hùng.

Một góc làng Thời đại.

Người Việt ở Kharkov

Nhắc đến cộng đồng người Việt ở Ukraina là nhắc đến Phạm Nhật Vượng với Vingroup, đến Lê Viết Lam Sungroup…Những tập đoàn lớn mạnh đang tạo dựng danh tiếng cả nước bạn và quê nhà đã bắt đầu từ MIBINA là viết tắt tiếng Ukraina, viết tắt của tiếng Nga là MUBUNA, đó chính là mì Việt Nam. Đó là thương hiệu mì ăn liền mà người Việt Nam sản xuất ở Ukraina và đã trở thành món ăn nhanh quen thuộc, ngon rẻ cho người dân Ukraina. Hiện nay dây chuyền sản xuất mì ăn liền đã được Tập đoàn Nesle mua lại trong một thương vụ với giá trị tài chính không hề nhỏ.

Và ngày hôm nay sang Kharkov thăm mà tự hào lây vì mình là người Việt Nam . Hệ thống trung tâm thương mại, khách sạn, văn phòng cao cấp ở các vị trí đắc địa của thành phố, Trung tâm thương mại Barabasova lớn nhất Ukraina do người Việt quản lý điều hành, nhà hàng Thăng Long sang trọng, đậm nét Á Đông giữa thành phố châu Âu, làng Thời Đại ngôi nhà chung thân thiện, an toàn, tiện nghi cho cộng đồng người Việt, chùa Trúc lâm Kharkov - chùa Việt lớn nhất châu Âu, Trường Tiểu học, Mẫu giáo Mùa Xuân…Chúng tôi nói vui với anh Thái - Phó Chủ tịch Sungroup: “Một nửa Kharkov đã mang dấu ấn Việt Nam rồi”.

Trong lúc công chức của bạn đang hưởng lương khoảng 200 đô la một tháng thì gần 3.000 lao động người Ukraina đang làm việc trong các tổng công ty, tập đoàn của người Việt được hưởng mức lương và phúc lợi cao hơn nhiều. Chả trách đi đến đâu chúng tôi cũng gặp những nụ cười, lời chào thân thiện từ những người Ukraina khi biết là người Việt Nam .

Đêm xuống Kharkov không lộng lẫy đèn hoa như London, Paris, không ồn ào náo nhiệt như Tokyo nhưng chúng tôi cũng không thể từ chối lời mời thăm thành phố, chúng tôi gọi vui “Kharkov by night”. Đích thân anh Thái - Phó Chủ tịch Sungroup chở chúng tôi trên con Lexu 750 cáu cạnh, hành trình từ Nhà thờ lớn thành phố, cầu tình yêu… và điểm dừng là quán bar trên tầng cao nhất của khách sạn Primer Hotel sang trọng, hiện đại nhất ở đây mà nghe nói của tỷ phú ngành thép Ukraina. Đi cùng anh Thái thấy các nhân viên người Ukraina trọng thị, chu đáo mà thấy tự tin, yên tâm thưởng thức café bánh ngọt, nghe nhạc trong hương thơm Shisa táo, bạc hà thơm mát.

Cộng đồng người Việt tại đây đã thực sự là những sứ giả văn hóa, hữu nghị mang hồn Việt đến với châu Âu. Không phải ngẫu nhiên mà ông Igor Terekhov - Phó Thị trưởng thành phố Kharkov đã nói: “Tôi hy vọng với sự đóng góp tích cực của các bạn, chúng ta sẽ cùng nhau xây dựng Kharkov trở thành thủ đô của tình hữu nghị giữa hai dân tộc Việt Nam - Ukraina”.

Hôm nay, lại nghe Sungroup khánh thành tổ hợp khách sạn Novotel DaNang Premier Han River cao 37 tầng, với hơn 323 phòng bên sông Hàn, hệ thống cáp treo được tổ chức Guinness World Records công nhận đạt 4 kỷ lục về chiều dài cáp trên một hành trình dài nhất thế giới (5.771,61m); có chênh lệch độ cao trên một hành trình lớn nhất thế giới (1.368,93m); tuyến cáp có tổng chiều dài cáp dài nhất trong tất cả các loại hình cáp treo hiện có trên thế giới (11.587m) và tuyến cáp có trọng lượng nặng nhất thế giới (141,24 tấn) tại Bà Nà Hills…mà thấy thêm khâm phục, tự hào với sức làm việc và khát vọng, trăn trở làm giàu, làm rạng danh đất Việt của những người bạn của tôi từ Kharkov.

Về lại Hà Nội trong tâm trạng lâng lâng của một chuyến công tác đặc biệt, ấm áp tình người mà chưa chuyến đi nước ngoài nào có được. Nhớ ngất ngây những đêm rượu vodka mềm môi với cá seliodka đặc trưng bên những người đồng hương thành đạt nơi xứ người, anh Thái, anh Phúc, anh Quân, anh Tựa, anh Nam...và mong có ngày trở lại nơi chốn ấy.

Kharkov- Hà Nội, tháng 4/2013