Sau rất nhiều đồn đoán, giải Nobel Hòa bình 2016 đã được quyết định trao cho Tổng thống Colombia Juan Manuel Santos vì “những nỗ lực kiên định của ông để kết thúc cuộc nội chiến kéo dài hơn 50 năm ở đất nước mình”. Hành trình đi đến với hòa bình, với giải thưởng Nobel danh giá của người hai lần làm Tổng thống Colombia chứa đựng không ít những câu chuyện thú vị mà chắc hẳn chưa nhiều người biết tới.

Xuất thân quyền thế

Tổng thống Colombia Juan Manuel Santos xuất thân từ một gia đình quyền thế và có ảnh hưởng lớn ở Colombia. Ông có người ông bà con bên nội tên là Eduardo Santos làm Tổng thống Colombia 1938-1942. Cha của ông là Enrique Santos có thời gian dài gần 50 năm làm chủ bút nhật báo El Tiempo. Người anh em họ Francisco Santos từng là Phó Tổng thống Colombia. Riêng bản thân Santos, sau khi học hết phổ thông, ông trúng tuyển Học viện Hải quân Colombia, rồi theo học ngành kinh tế và quản trị kinh doanh ở Đại học Kansas (Mỹ), lấy bằng Thạc sĩ Kinh tế và Quản lý công tại Đại học Kinh tế Luân Đôn (Anh). Ông còn có bằng Tiến sĩ Luật quốc tế và Thạc sĩ Kinh tế của Trường Đại học Harvard (Mỹ).

Con đường hoan lộ của ông Santos lên như diều gặp gió nhờ việc ông có mối quan hệ gần gũi với người tiền nhiệm, Tổng thống Alvaro Uribe. Năm 2006, ông Uribe tái đắc cử nhiệm kỳ 4 năm. Ông Santos đã hỗ trợ ông Uribe rất nhiều trong các chiến dịch tranh cử. Sau đó, ông Uribe cải tổ nội các, bổ nhiệm ông Santos làm Bộ trưởng Quốc phòng. Sau khi được bổ nhiệm, ông Santos sớm khẳng định tên tuổi với nhiều hoạt động quân sự quan trọng. Tuy nhiên, điểm nhấn trên con đường chính trị của ông Santos là năm 2009 khi ông bất ngờ quyết định từ nhiệm Bộ trưởng Quốc phòng để tranh cử Tổng thống. Tháng 3/2010, ông giành chiến thắng trong cuộc bầu cử tổng thống với số phiếu cao nhất trong lịch sử Colombia. Trải qua một nhiệm kỳ không ít tranh cãi nhưng địa vị chính trị của ông Santos tại Colombia vẫn vững chắc. bằng chứng là trong cuộc bầu cử Tổng thống Colombia tháng 5/2015, ông Juan Manuel Santos lại tái đắc cử.

Chuyen chua ke ve chu nhan giai thuong Nobel hoa binh 2016 - Anh 1

Tổng thống Colombia Juan Manuel Santos và lãnh đạo Lực lượng FARC Rodrigo Londono bắt tay nhau sau khi ký kết chính thức thỏa thuận hòa bình tại Cartagena, Colombia ngày 26-9- 2016.

Kiên định đấu tranh cho hòa bình

Trong tuyên bố phát đi vào 4 giờ chiều ngày 7/10 giờ Việt Nam, Ủy ban Nobel Na Uy cho biết ủy ban này “đã quyết định trao giải Nobel Hòa bình 2016 cho Tổng thống Colombia Juan Manuel Santos vì những nỗ lực kiên định của ông nhằm chấm dứt cuộc nội chiến kéo dài hơn 50 năm qua, một cuộc chiến cướp đi sinh mạng của ít nhất 220.000 người Colombia và khiến 6 triệu người bị mất nhà cửa”. Ủy ban Nobel Na Uy nói thêm rằng giải thưởng trên nên được xem là “một sự tri ân đối với người dân Colombia, những người dù gặp nhiều khó khăn và áp bức vẫn không từ bỏ hy vọng về một nền hòa bình chính đáng, cũng như tất cả các bên đã đóng góp cho tiến trình hòa bình”.

Trước đó, ngày 26/9/2016, Chính phủ Colombia và phong trào vũ trang cánh tả FARC đã ký một thỏa thuận hòa bình nhằm chấm dứt cuộc nội chiến kéo dài 52 năm tại nước này. Tổng thống Juan Manuel Santos và chỉ huy lực lượng FARC Timoleon Jimenez đã chính thức đặt bút ký vào thỏa thuận hòa bình tại thành phố biển Cartagena, trước sự chứng kiến của khoảng 2.500 quan khách trong nước và quốc tế.

Lớn lên trong đất nước bị nội chiến tàn phá, ông Santos hiểu rõ những đau thương mất mát là như thế nào: 220.000-260.000 người đã thiệt mạng, 45.000 người bị cho là mất tích, 6,9 triệu người phải rời bỏ nhà cửa sống tạm bợ ở những khu ổ chuột ngoài rìa các thành phố lớn. Nội chiến ở Colombia là một trong những nội chiến kéo dài nhất trong lịch sử hiện đại và hiện là cuộc xung đột vũ trang duy nhất còn tiếp diễn ở châu Mỹ. Ngay sau khi trở thành tổng thống ngày 7/8/2010, ông Santos đã bắt tay vào hành trình hiện thực hóa giấc mơ hòa bình. Chính Tổng thống Santos là người đã khởi xướng các cuộc đàm phán kéo dài, vốn dẫn tới thỏa thuận hòa bình trên giữa chính phủ Colombia và lực lượng FARC.

Chuyen chua ke ve chu nhan giai thuong Nobel hoa binh 2016 - Anh 2

Trẻ em Colombia chia vui với Tổng thống Manuel Santos (trái) sau khi ông được trao giải thưởng Nobel hòa bình.

Dù biết rằng thỏa thuận này sẽ gây tranh cãi khi có quá nhiều nạn nhân bị lực lượng FARC sát hại trong suốt 50 năm qua, ông Santos vẫn kiên trì theo đuổi thỏa thuận hòa bình này. Từ năm 2012, chính quyền của ông Santos đã tham gia vào các cuộc đàm phán với FARC nhằm chấm dứt các cuộc xung đột trong nước. Năm 2016, sau gần 4 năm chính thức và 2 năm đàm phán bí mật, ngày 26/9/2016, ông Santos tuyên bố chính phủ đã đạt được thỏa thuận với FARC, đem lại “nền hòa bình lâu dài” cho đất nước. “Chúng ta hãy cùng nhau bắt đầu giai đoạn mới của lịch sử chúng ta; hãy cùng nhau dựng xây quốc gia, đất nước theo cách mà chúng ta hằng mơ ước: một mảnh đất hòa bình”– Tổng thống Santos phát biểu về thỏa thuận hòa bình đã đạt được.

Nền hòa bình cho đất, người Colombia đã hiển hiện trước mắt nhưng để nền hòa bình ấy thực sự trở thành hiện thực, còn là cả một hành trình dài chông gai phía trước. Thực tế cho thấy người dân Colombia chưa hẳn đã gạt qua được những thù hận, những mất mát mà thủ phạm được cho là lực lượng FARC. Trong cuộc trưng cầu dân ý ngày 2/10 vừa qua, bất ngờ không chỉ đối với chính người dân Colombia mà cả với cộng đồng quốc tế khi 50,23% cử tri nước này đã bác bỏ thỏa thuận hòa bình mới được ký kết giữa Chính phủ của Tổng thống Juan Manuel Santos và lực lượng vũ trang cách mạng Colombia (FARC). Việc này đồng nghĩa với việc bản thỏa thuận trên đã không thể được đưa vào thực tiễn. Kết quả hoàn toàn nằm ngoài dự kiến này đã khiến mọi nỗ lực và thiện chí của Chính phủ Colombia, FARC và các bên trung gian hòa giải gần 4 năm qua để chấm dứt chiến tranh ở Colombia trở nên vô nghĩa.

Tuy nhiên, Tổng thống Santos nhấn mạnh “sẽ không bỏ cuộc”“sẽ tiếp tục tìm kiếm hòa bình cho tới ngày tại chức cuối cùng của mình”. “Tôi sẽ không đầu hàng và tiếp tục tìm kiếm hòa bình” – Tổng thống Santos tuyên bố và kêu gọi tất cả các lực lượng chính trị của đất nước tham gia cuộc đối thoại cấp quốc gia để “quyết định con đường cần đi sắp tới” nhằm đạt đến hòa bình.

Hy vọng giải Nobel hòa bình sẽ tiếp thêm sinh khí cho những người đang gian nan đi tìm hòa bình cho đất nước Colombia, trong đó đi đầu là Tổng thống Santos. Tin rằng, “Hòa bình sẽ chiến thắng” trên mảnh đất đã chịu hơn nửa thế kỷ nội chiến thảm khốc.

Ít người biết rằng vị nguyên thủ đầy kiên định với một sứ mệnh lịch sử này đang mang trong mình căn bệnh hiểm nghèo: Năm 2012, Tổng thống Juan Manuel Santos thông báo ông bị ung thư tuyến tiền liệt. Nhưng với Tổng thống, chẳng chướng ngại nào, có thể cản bước ông hoàn thành sứ mệnh lớn lao mà lịch sử đang trao vào tay ông.

Trong các hạng mục giải Nobel, được đón đợi và gây hồi hộp nhất là Giải Nobel Hòa bình. Dự đoán ai sẽ chiến thắng là điều vô cùng khó, ít nhất là vì sự bí mật quanh giải thưởng này. Năm nay, số lượng ứng viên cho giải Nobel Hòa bình đạt con số kỷ lục: 376. Trong đó, 228 ứng viên là cá nhân và 148 là các tổ chức. Tất cả các đề cử sẽ được Ủy ban Giải Nobel Na Uy – với 5 thành viên được quốc hội Na Uy lựa chọn – xem xét trước khi một danh sách rút gọn gồm từ 20-30 ứng viên được lọc ra. Một nhóm cố vấn Na Uy và quốc tế viết đánh giá riêng về các ứng viên trong danh sách rút gọn. Thông qua các đánh giá này và các báo cáo khác, Ủy ban Giải Nobel Na Uy sẽ tiếp tục rút gọn danh sách ứng viên. Quyết định về người chiến thắng sẽ được đưa ra trong cuộc họp cuối cùng của Ủy ban Giải Nobel Na Uy, thường vào cuối tháng 9 hoặc đầu tháng 10, trước khi giải thưởng được công bố. Giải Nobel Hòa bình được trao vào ngày 10/12 hàng năm, đúng ngày mất của Alfred Nobel.

Hà Anh