Những năm qua, việc ứng dụng chương trình giáo dục STEM vào các trường học đã được triển khai thí điểm rất thành công ở nhiều trường học thuộc các thành phố lớn như Hà Nội, Đà Nẵng và TP. Hồ Chí Minh. Từ chương trình giáo dục STEM học sinh được trải nghiệm nhiều hoạt động sáng tạo và được tự tay lắp ráp các thiết bị và đồ chơi khoa học.

Chuong trinh giao duc STEM: Nhung tich cuc dang duoc nhan rong - Anh 1

Câu lạc bộ STEM của trường Wellspring. Ảnh: Trường Wellspring.

Học sinh hứng thú với khoa học

STEM là viết tắt của các từ Science (khoa học), Technology (công nghệ), Engineering (kỹ thuật) và Math (toán học). Giáo dục STEM về bản chất được hiểu là trang bị cho người học những kiến thức và kỹ năng cần thiết liên quan đến các lĩnh vực khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học. Các kiến thức và kỹ năng này (gọi là kỹ năng STEM) phải được tích hợp, lồng ghép và bổ trợ cho nhau giúp học sinh không chỉ hiểu biết về nguyên lý mà còn có thể áp dụng để thực hành và tạo ra được những sản phẩm trong cuộc sống hàng ngày.

Hiện nay một số trường trên địa bàn thành phố Hà Nội đang thí điểm giáo dục STEM như: THCS Lê Lợi, THPT Chúc Đông, THPT Tạ Quang Bửu, THPT Olympia… Việc đưa giáo dục STEM đã giúp cho học sinh tạo ra những sản phẩm khoa học.

Học kỳ I năm học 2016-2017, trường THPT Nguyễn Bỉnh Khiêm- Cầu Giấy Hà Nội đã soạn hơn 200 tiết dạy theo giáo án đổi mới (chương trình chính khóa) và đưa vào giảng dạy giáo dục STEM. Thông qua các giờ học, với việc tổ chức nhiều hoạt động giúp học sinh trải nghiệm thực tế, lôi cuốn các em giải quyết các nhiệm vụ của bài học, tạo hứng thú và niềm tin trong học tập, phát triển tư duy sáng tạo. Đồng thời, trong hè năm 2016, nhà trường đã xây dựng chương trình học trải nghiệm sáng tạo các môn khoa học tự nhiên và triển khai thực hiện ở các khối lớp 10 và lớp 11. Các giờ học trải nghiệm sáng tạo, học sinh được tự mình thực hành, làm thí nghiệm, tự tay hàn các mạch điện có thể phát ra bản nhạc, tạo ra dòng điện từ các vật liệu đơn giản, chế tạo bình lực nước… Từ nhiều hứng thú trong các giờ học, nhiều học sinh đam mê nghiên cứu khoa học và có sản phẩm sáng tạo khoa học.

Đối với môn Hóa học là một môn khoa học thực nghiệm, mọi kiến thức đều gắn chặt chẽ với thực tiễn đời sống. Dựa vào đặc trưng đó, giáo viên đã khai thác và phát huy bằng cách hướng dẫn cho học sinh tự nghiên cứu, tìm hiểu, chọn kiến thức thông qua nhiều hình thức khác nhau như: Sử dụng công nghệ thông tin, tài liệu, kinh nghiệm trong cuộc sống… Từ đó, học sinh hình thành các năng lực cần thiết như: Giải quyết vấn đề thông qua môn học, năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào cuộc sống…

Từ vài năm nay, trường THPT chuyên Hà Nội-Amsterdam Hà Nội đã áp dụng giáo dục STEM thông qua hoạt động các câu lạc bộ. Học sinh tham gia được chia thành các lớp khoa học, ở mỗi lớp học sinh tự lựa chọn nhóm cho mình, mỗi nhóm từ 4 đến 5 học sinh. Thông qua câu lạc bộ giáo viên tổ vật lý, kỹ thuật sẽ phát động các cuộc thi cho học sinh toàn trường làm các sản phẩm để tự trải nghiệm STEM để khuyến khích sáng tạo. Bên cạnh đó, giáo viên định hướng và hướng dẫn về ý tưởng, mô hình khoa học, phương pháp tiến hành. Học sinh nghiên cứu và đưa ra phương án thực hiện cho từng bước đảm bảo tiết kiệm thời gian và chính xác về khoa học. Thông qua mô hình và thí nghiệm khoa học học sinh nâng khả năng làm việc nhóm. Các thí nghiệm, mô hình khoa học trong các lĩnh vực vật lý-kỹ thuật, hóa học giúp học sinh nhà trường say mê khoa học. Câu lạc bộ dẫn dắt các em có những kiến thức cơ bản về khoa học và biết vấn dụng vào thực tế cuộc sống.

Trường Wellspring là một trong những trường đi đầu tại Hà Nội và hiện là trường liên cấp duy nhất tại Hà Nội đưa giáo dục STEM vào chương trình chính khóa của trường cho cả 3 cấp học kể từ năm học 2014-2015 trong 3 mảng lớn, cụ thể: Tăng cường thực nghiệm và ứng dụng dưới hình thức dự án STEM trong môn toán và các môn khoa học tự nhiên điển hình với các dự án: Ứng dụng Toán trong xây dựng, trong nhiếp ảnh, đo đạc; ứng dụng vật lý và hóa học trong các dự án lên men, chế biến tinh dầu, chế tạo tinh thể, chế tạo tên lửa, kính tiềm vọng... Ông Đặng Đình Đại, Hiệu trưởng trường Wellspring cho biết: Giáo dục STEM giúp cho học sinh tích hợp được kiến thức của môn Toán, khoa học kỹ thuật, công nghệ... từ đó giúp các em nâng cao tư duy, khả năng vận dụng những kiến thức đã học vào thực tiễn cuộc sống.

Vẫn còn khó khăn

Mặc dù, giáo dục STEM đang nhận được sự hưởng ứng từ các trường, tuy nhiên, khi áp dụng mô hình này các trường vẫn còn gặp nhiều khó khăn. Do giáo dục STEM đòi hỏi nhiều về cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên có kinh nghiệm và sáng tạo. Theo sở GD-ĐT Hà Nội, STEM là một phương pháp học mới, giáo viên và học sinh cũng còn nhiều bỡ ngỡ khi tiếp cận. Tài liệu giáo trình liên quan đến STEM ở các môn học chưa cụ thể. Bên cạnh đó, khung chương trình giáo dục hiện hành trải kín cả năm, chưa có chương trình riêng cho STEM nên thời gian cho học sinh học tập theo định hướng này còn gặp nhiều khó khăn. Ngoài ra, điều kiện cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên có trình độ công nghệ thông tin và khả năng dạy tích hợp tốt chưa nhiều… Việc thực hiện các dự án thường ngoài giờ, tốn nhiều thời gian, cơ sở vật chất, phòng nghiên cứu, thí nghiện thực hành hiện đại... chưa đáp ứng được yêu cầu.

Về vấn đề này, ông Chử Xuân Dũng, Phó Giám đốc Sở GD-ĐT Hà Nội cho biết: Hiện giáo dục STEM đang được Bộ GD-ĐT bắt đầu triển khai một cách đại trà và mong muốn triển khai ở tất cả các trường. Để đáp ứng với mô hình học mới, hiện Hà Nội cũng đã cử giáo viên, cán bộ các phòng ban chuyên môn… tham dự các lớp tập huấn thông qua đó có những hướng dẫn phù hợp cho các nhà trường. Đánh giá về mô hình STEM, ông Dũng cho biết: Bản chất của giáo dục STEM là thông qua việc tích hợp các môn học trang bị cho người học khả năng vận dụng tổng hợp kiến thức, kỹ năng liên quan đến 4 lĩnh vực: Khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học. Người học có khả năng gắn kết lý thuyết và thực tế cuộc sống. “STEM sẽ là mô hình giáo dục diện rộng trong tương lai gần của thế giới”, ông Dũng nhấn mạnh. Theo ông Dũng, đối với STEM học sinh là người cần có sự chủ động để tiếp cận một cách tự giác. Đồng thời, STEM cũng định hướng cho giáo viên phải thay đổi cách dạy và cần có sự đầu tư trong công tác giảng dạy, khai thác thực tiễn để học sinh có các đề tài, hứng khởi tiếp cận các nội dung học.

Đỗ Hòa