Chưa đầy một năm sau khi hoạt động, dự án bãi chôn lấp số 3 (thuộc Khu liên hợp xử lý chất thải Phước Hiệp, huyện Củ Chi) với tổng mức đầu tư 976 tỷ đồng đã bị UBND Thành phố Hồ Chí Minh quyết định đóng cửa vì gây ô nhiễm môi trường nặng nề. Dư luận đặt câu hỏi: Vì sao một dự án có số vốn lớn, đầu tư công nghệ tiên tiến trong xử lý bỗng nhiên bị đóng cửa?

Quy trình nghiêm ngặt

Dự án (DA) bãi chôn lấp số 3 do Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị thành phố làm chủ đầu tư, với tổng số vốn 976 tỷ đồng, diện tích 22,68 ha, công suất xử lý 2.000 tấn/ngày và thời gian hoạt động là chín năm (2013 - 2022). Theo chủ đầu tư, bãi chôn lấp này được triển khai bằng công nghệ chôn lấp hợp vệ sinh của Hàn Quốc. Rác được xử lý sẽ cách ly với môi trường đất, nước mặt, nước ngầm và mức độ gây ô nhiễm môi trường nằm trong giới hạn cho phép, bảo đảm các tiêu chuẩn thiết kế và môi trường của Việt Nam.

Để thực hiện DA này, chủ đầu tư cũng như các đơn vị hữu quan đã qua rất nhiều "cửa" liên quan đến thủ tục pháp lý. Cụ thể, được Sở Tài nguyên và Môi trường thành phố chấp thuận chủ trương triển khai thực hiện xây dựng bãi chôn lấp số 3 tại Văn bản số 9222/UBND-ĐTMT ngày 28-12-2007 bằng nguồn vốn tự có và vốn vay của Quỹ đầu tư phát triển đô thị thành phố. Vị trí xây dựng thuộc lô I, với diện tích hơn 100 ha được UBND thành phố phê duyệt theo Quyết định số 5875/QĐ-UBND ngày 28-11-2005. Đối với báo cáo đánh giá tác động môi trường, Sở Tài nguyên và Môi trường cũng đã có Quyết định phê duyệt số 567/QĐ-TNMTQLMT ngày 18-9-2008. Về đơn giá xử lý chất thải rắn sinh hoạt tại bãi chôn lấp số 3, ngày 13-5-2013, UBND thành phố đã chấp thuận Văn bản đồng ý số 2205/UBND-ĐTMT đối với chủ đầu tư...

Quy trình thủ tục chặt chẽ là thế, nhưng trong đợt kiểm tra công tác thực hiện việc xử lý thực tế tại đây, UBND thành phố Hồ Chí Minh đã quyết định đóng cửa một số DA tại khu xử lý chất thải này (trong đó có bãi chôn lấp số 3) để bảo đảm môi trường.

Nhiều hệ lụy khó xử lý

Có thể nói, quyết định đóng cửa bãi rác nêu trên thể hiện thái độ kiên quyết của thành phố đối với các dự án môi trường có những tác động tiêu cực đối với môi trường sống của người dân. Tuy nhiên, quyết định này cũng đang gây nên nhiều vấn đề đòi hỏi thành phố phải sớm có hướng xử lý thích hợp và khoa học.

Đầu tiên, đó là việc có thể xảy ra ùn tắc giao thông trên quốc lộ 50 do hiện nay mỗi ngày có 260 đến 280 chuyến xe chở rác (3.000 tấn/ngày) về Đa Phước, nay nếu chuyển thêm 2.000 tấn rác mỗi ngày thì lượng xe lưu thông sẽ gần 500 xe/ngày. Để giải quyết khó khăn này, thành phố yêu cầu các đơn vị liên quan nghiên cứu các phương án vận chuyển rác bằng hình thức khác.

Mối quan tâm lớn hơn từ việc ngưng hoạt động của DA này là 300 cán bộ, công nhân viên của Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị sẽ có nguy cơ mất việc làm. Ngoài ra, một số lượng lớn cán bộ, công nhân viên cũng bị ảnh hưởng thu nhập. Về phía doanh nghiệp, hai công ty TNHH MTV Cựu chiến binh thành phố và Công ty cổ phần Thanh Long, cũng bị tác động khi đã đầu tư vào dự án này khoảng 150 tỷ đồng để hoàn thiện các quy trình xử lý rác tại đây. Việc đóng cửa bãi chôn lấp số 3, thành phố sẽ phải bồi thường giá trị khoảng hơn 685 tỷ đồng cho các đơn vị liên quan. Ngoài ra, để triển khai một bãi rác dự phòng, thành phố sẽ phải chi thêm một khoản tiền tương đương với nguồn vốn đã đầu tư cho DA kể trên. Hiện, thành phố đã giao cho các bên liên quan triển khai việc chuyển đổi lao động và một số vấn đề khác có liên quan để bảo đảm đời sống ổn định cho người lao động. Trong thời gian chờ xử lý dứt điểm, các đơn vị tiếp tục thực hiện hoàn thành các hạng mục còn đang dở dang để đưa vào dự phòng xử lý rác của thành phố khi cần.

Như vậy, từ một dự án được đánh giá là có công nghệ tiên tiến nhưng vì nhiều nguyên nhân khác nhau, thành phố đã phải bỏ ra số tiền không nhỏ để xử lý những bất cập liên quan đến dự án này. Qua bài học này, các sở, ngành chức năng cần nhìn nhận lại công tác giám sát, quản lý và thẩm định các dự án tương tự để tránh lãng phí tiền của của Nhà nước. Thành phố cũng nên mạnh tay xử lý những đơn vị liên quan đã không thực hiện hết trách nhiệm của mình, gây nên những hậu quả đáng tiếc về mặt tài chính, môi trường và quan trọng hơn là suy giảm niềm tin của người dân.

HÙNG LÊ