Với đặc thù có cư dân sinh sống trong lòng di sản, giải pháp nào để bảo tồn, phát huy giá trị, đặc biệt là giá trị văn hóa truyền thống của Khu phố cổ vẫn còn nhiều thách thức.

Chua tim ra cach bao ton van hoa truyen thong o pho co - Anh 1

Hiện vẫn còn gặp khó khăn trong việc bảo tồn văn hóa truyền thống ở phố cổ

Phố cổ Hà Nội - dấu tích sống động của khu thị dân thành Thăng Long xưa, một nét đặc trưng tiêu biểu của Hà Nội cổ kính ngàn năm văn hiến, đây cũng là quần thể kiến trúc độc đáo với những mái ngói rêu phong và những phố, phường gắn với nghề thủ công truyền thống, cùng sinh hoạt văn hóa cộng đồng đặc sắc.

Năm 2004, Khu phố cổ Hà Nội được xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa cấp Quốc gia. Tuy nhiên, với đặc thù có cư dân sinh sống trong lòng di sản, giải pháp nào để bảo tồn, phát huy giá trị, đặc biệt là giá trị văn hóa truyền thống của Khu phố cổ vẫn còn nhiều thách thức.

Ngày 9/11, Ban quản lý Phố cổ Hà Nội đã lại đặt ra vấn đề này với tọa đàm “Bảo tồn, phát huy văn hóa truyền thống khu phố cổ: khó khăn và giải pháp”.

Theo TS Lưu Minh Trị, Chủ tịch Hội Di sản văn hóa Thăng Long - Hà Nội: Khu phố cổ Hà Nội hiện còn lưu giữ một kho tàng di sản văn hóa phong phú của Thăng Long. Đó là 121 di tích lịch sử - văn hóa gồm 51 đình (trong đó có nhiều đình thờ tổ nghề), 25 đền miếu (có các đền thờ danh nhân, đền thờ Mẫu…)

“Khu “36 phố phường” nổi tiếng là đất “ngàn năm văn vật” với nhiều hoạt động sôi nổi cả ngày lẫn đêm từ thời xưa và hôm nay. Nhìn nhận khu 36 phố phường không nên chỉ văn hóa vật thể (công trình kiến trúc), mà còn là khía cạnh văn hóa phi vật thể - hồn của phố cổ Hà Nội. Đó là làng nghề - phố nghề, sinh hoạt tín ngưỡng - lễ hội, ẩm thực, phong cách sống… Ngày nay, với quá trình đô thị hóa nhanh, kinh tế thị trường sôi động… tuy có tác động lớn đến đời sống xã hội ở phố cổ, song di sản truyền thống ở vùng đất đặc biệt này vẫn được gìn giữ và phát huy, trở thành nét đặc sắc trong sinh hoạt cộng đồng”, ông Trị nhận định.

Theo TS Trị, bảo tồn văn hóa truyền thống của Khu phố cổ cần tập trung vào 4 giá trị, đó là: Nghề thủ công - phố nghề, nhà di sản tổ nghề; sinh hoạt tín ngưỡng - lễ hội truyền thống; giá trị ẩm thực và cuối cùng là nếp sống thanh lịch, văn minh

TS. KTS. Tô Thị Toàn, Nguyên Phó Ban thường trực Ban Quản lý phố cổ Hà Nội thì cho rằng: “Văn hóa truyền thống Khu phố cổ Hà Nội bao gồm văn hóa vật thể và văn hóa phi vật thể. Văn hóa vật thể là những cái sờ mó được như các công trình kiến trúc, lịch sử, văn hóa, tôn giáo… Văn hóa phi vật thể không có hình hài vật chất như lễ hội, ca dao, truyền thuyết, lối sống, phong cách sống, tâm linh…

Thực ra không có sự khác biệt rành rọt như vậy, ví dụ ca dao tục ngữ là truyền miệng là vô hình, nhưng những sách in ra những ca dao, tục ngữ lại là vật hữu hình... hoặc tín ngưỡng thờ phụng cúng bái là vô thể. Song chúng diễn ra ở đình, đền, chùa, miếu… lại là hữu hình. Như vậy văn hóa phi vật thể phải dựa vào vật thể để lưu hành và lưu truyền cho các thế hệ”.

Vì vậy, theo TS. KTS Tô Thị Toàn: “Bảo tồn văn hóa truyền thống phải bảo tồn cả di sản vật thể và phi vật thể ở Khu phố cổ. Trong đó, chính quyền, cộng đồng, nhân dân Khu phố cổ phải đồng thuận, khôi phục các di tích, đóng góp kinh phí tổ chức, tham gia lễ hội…”.

Thêm một biện pháp bảo tồn văn hóa truyền thống của Khu phố cổ, theo KTS Lê Văn Lân, Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Hà Nội là hạn chế những yếu tố hủy hoại giá trị Khu phố cổ, tạo lập những giá trị mới phù hợp với đời sống đương đại.

Theo KTS Lê Văn Lân, khi chúng ta đã quyết tâm giữ gìn tôn tạo Khu phố cổ, thì việc chấp hành những quy định về sửa chữa xây dựng (Quy chế quản lý) trong phạm vi Khu phố cổ phải thật nghiêm túc và thường xuyên kiểm tra, rút kinh nghiệm.

Đặc biệt, việc mở rộng bạc bạc dân chủ, mọi việc liên quan đến bảo vệ, tôn tạo, xây dựng ở Khu phố cổ phải được trưng cầu ý kiến toàn dân và khi đã có ý kiến thống nhất thì mọi người phải gương mẫu thực hiện.