Ngày càng có nhiều vụ việc xâm hại, bạo hành trẻ em nghiêm trọng gây bức xúc trong dư luận. Tuy nhiên, hệ thống pháp luật Việt Nam lại đang thiếu những quy định chi tiết để xử lý những vi phạm cũng như bảo vệ trẻ trong những trường hợp này.

Đây là nhận định của bà Lê Hồng Loan, Trưởng phòng Bảo vệ trẻ em (Unicef) khi trao đổi với Đất Việt về thực trạng phòng chống bạo lực xâm hại trẻ em hiện nay tại Việt Nam. Theo bà Loan, một khi hệ thống bảo vệ trẻ em chưa được hoàn thiện sẽ dẫn đến hậu quả di chứng tâm lý thậm chí là những vụ tự tử đau lòng của nạn nhân là trẻ nhỏ. - Dư luận ngày càng nóng lên với những vụ bạo lực xâm hại trẻ em, đặc biệt trong thời gian gần đây. Theo bà, luật pháp Việt Nam đã đủ sức răn đe, trừng trị những hành vi này chưa? - Những năm vừa qua Chính phủ Việt Nam đã có nhiều bổ sung hệ cho thống pháp luật. Tuy nhiên, dù có những quy định chung rất tốt, nhưng lại đang thiếu những quy định chi tiết, ví dụ như khái niệm về trẻ em bị xâm hại của Việt Nam thì rất bó hẹp, đặc biệt với những hành vi ở dưới mức vi phạm thì chưa được quy định rõ ràng. Theo quy định thì xâm hại về thể chất tới 9% là cơ sở để khởi tố, mang tính chất hình sự nhưng có những mức xâm hại dưới đó vẫn cần phải xử lý nghiêm minh. Chúng ta có quy định về xâm hại, hiếp dâm trẻ em tuy nhiên định nghĩa về xâm hại tình dục của trẻ em còn rất hẹp, ví dụ như là người lớn xem tranh ảnh, xem phim, có hành động xấu trước mặt trẻ gây ra kích dục với trẻ, không phù hợp, thì trong hệ thống của Việt Nam chưa có quy định cụ thể. Ngoài ra, Việt Nam cũng chưa có hệ thống thông báo về tình trạng xậm hại của trẻ em một cách rõ ràng; chưa rõ đơn vị nào chịu trách nhiệm chính về tình trạng báo cáo, hay những quy định bắt buộc với những người chứng kiến, nghi ngờ, xâm hại mà không báo cáo lại. - Thiếu hệ thống thông báo cũng dẫn đến việc không phát hiện sớm, ngăn ngừa hành vi bạo lực, xâm hại trẻ em. Việc này dẫn đến hậu quả như thế nào thưa bà? - Đúng là Việt Nam đang thiếu một hệ thống dịch vụ chuyên nghiệp, hệ thống được lồng ghép, đưa ra các khâu phòng ngừa, can thiệp với trẻ em bị xâm hại. Cần phải có cấu trúc liên ngành chặt chẽ, trong vấn đề hỗ trợ phục hồi cho trẻ em bị xâm hại để tránh hậu quả dẫn đến những hành vi rối loạn, trầm cảm, hung hãn, thậm chí tử tự của trẻ. Gần đây, Chính phủ đã ban hành thông tư về quy trình can thiệp trẻ bị xâm hại tình dục và bạo lực. Tuy nhiên để thực hiện được quy trình này phải có đội ngũ cán bộ được đào tạo chuyên trách, song đây cũng là thách thức của Việt Nam khi Ủy ban Dân số - Gia đình và Trẻ em bị giải thể khiến số cán bộ làm công tác này vốn đã thiếu nay lại càng thiếu hơn, đặc biệt là tại cấp cơ sở. - Theo số liệu điều tra, những vụ xâm hại, bạo lực trẻ cho thấy phần lớn thủ phạm lại là chính người thân của các em, đặc biệt là những người làm cha làm mẹ. Có ý kiến cho rằng cần phải tước quyền chăm sóc của cha mẹ của những đối tượng này. Bà nhận định như thế nào? - Trên thế giới, nếu cha mẹ có hành vi cố tình ngược đãi gây nguy hiểm đối với trẻ, luật pháp có thể tước quyền chăm sóc của cha mẹ trong thời gian ngắn hoặc lâu dài tùy vào mức độ nghiêm trọng cũng như sự hợp tác của cha mẹ. Đối với những trường hợp sau khi đã được hỗ trợ vẫn cố tình xâm hại trẻ, tòa án sẽ có giải pháp tước bỏ quyền vĩnh viễn. Ở nước ta, chỉ khi tới vụ bé gái 9 tháng tuổi ở Đồng Tháp bị mẹ ruột và cha dượng hành hạ dã man, vấn đề này mới được đặt ra. Tuy nhiên tôi vẫn muốn nhấn mạnh rằng cha mẹ và gia đình vẫn là nơi chăm sóc tốt nhất của trẻ, nhà nước và cộng đồng cần có những biện pháp hỗ trợ cha mẹ làm tốt nhất vai trò trách nhiệm chăm sóc bảo vệ con em mình. Theo tôi tước quyền cha mẹ chỉ là biện pháp cuối cùng khi không còn cách nào khác. Unicef hiện đang hỗ trợ Việt Nam xây dựng hành lang pháp lý tăng cường quy định của chính phủ; nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ về công tác xã hội từ trình độ trung cấp đến trên ĐH. Ngoài ra cơ quan này cũng hỗ trợ Bộ LĐ-TB-XH, Tư pháp, Công an và các trường đào tạo cán bộ xã hội, để đưa nội dung bảo vệ trẻ em vào chương trình giảng dạy. Xây dựng và phát triển mô hình thí nghiệm hệ thống bảo vệ trẻ em dựa vào cộng đồng trên 10 tỉnh, thành phố; xây dựng mô hình tái hòa nhập cộng đồng, mang tính chất phục hồi với người chưa trưởng thành vi phạm pháp luật… Tuyết Trịnh (thực hiện)