PN - Dự Luật phòng, chống mua bán người (PCMBN) sẽ được Quốc hội thảo luận, cho ý kiến vào kỳ họp thứ 8, khai mạc ngày 20/10/2010. Một vấn đề đáng chú ý là dịch vụ đưa người VN đi xuất khẩu lao động (XKLĐ), được đưa vào “tầm ngắm” trong công tác đấu tranh, phòng chống tội phạm mua bán người.

Theo Bộ Tư pháp, tình trạng lao động thất nghiệp, thiếu việc làm ở nhiều địa phương đang là vấn đề đáng báo động. Hằng năm, cả nước có hàng triệu người trong độ tuổi lao động, học sinh không thi đỗ đại học và các bậc học khác, sinh viên ra trường không tìm được việc làm tìm mọi cách để có thu nhập, cải thiện đời sống. Nắm bắt nhu cầu này, bọn tội phạm thường dùng thủ đoạn hứa hẹn tìm việc có thu nhập cao, rồi dùng nhiều cách đưa người lao động ra nước ngoài. Do đó, khi soạn dự luật, Bộ Tư pháp đề cập tình trạng mua bán người có liên quan đến dịch vụ XKLĐ. Bởi, thực tiễn hoạt động môi giới, giới thiệu, đưa người lao động VN đi làm việc ở nước ngoài hiện rất dễ cho tội phạm lợi dụng. Hồi tháng 11/2009, Bộ Tư pháp đã khảo sát thực trạng mua bán người tại chín tỉnh, thành: Hà Nội, Nam Định, Hà Giang, Tuyên Quang, Hà Tĩnh, Quảng Trị, Đồng Tháp, Cần Thơ và TP.HCM. Ủy ban Tư pháp của Quốc hội cũng có cuộc khảo sát tại các tỉnh: Sơn La, Lai Châu, Điện Biên vào tháng 12/2009. Kết quả khảo sát cho thấy, nhiều trường hợp tội phạm mua bán người có liên quan đến vấn đề “cò” việc làm. Theo Báo cáo tổng kết 5 năm (2005-2009) thực hiện chương trình hành động phòng chống tội phạm buôn bán phụ nữ và trẻ em, cả nước có 1.586 vụ mua bán người với 2.888 đối tượng, lừa bán 4.008 nạn nhân. Mặc dù thống kê không tách riêng được số vụ mua bán người thông qua thủ đoạn giới thiệu việc làm, nhưng nhiều vụ việc có liên quan đến hoạt động XKLĐ. Vấn đề đang tranh cãi là có nên xem tội phạm lừa đảo XKLĐ là tội buôn bán người hay không để đưa vào dự thảo Luật PCMBN? Bộ Tư pháp có dẫn chứng một số vụ lừa đảo, dựa trên báo cáo của Bộ Ngoại giao để làm cơ sở xem xét: Năm 2008, Vũ Đình Thanh, cư trú tại Cộng hòa Czech đã thông qua Công ty Incomex Saigon, Virasimex và Trung tâm XKLĐ Sơn La thu phí môi giới từ 4.000 - 5.000 USD/người. Tổng cộng, Thanh đã thu 212.000 USD nhưng chỉ đưa được... hai người sang Czech. Năm 2009, xảy ra vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản của hàng trăm người muốn sang Mỹ lao động do Nguyễn Bá Hoán ở Bắc Ninh, Giám đốc Công ty TNHH Trung Sao cầm đầu. Mặc dù không có chức năng, nhưng Hoán đã lập hợp đồng đưa người sang Mỹ làm việc, dưới hình thức du học tại Thái Lan và thực tập tại Mỹ. Hoán đã lừa đảo 225 người với số tiền hơn 1,2 triệu USD và gần bốn tỷ đồng... Ông Nguyễn Lương Trào, Chủ tịch Hiệp hội XKLĐ VN cho rằng, không nên đánh đồng hai loại tội phạm này; bởi lừa đảo XKLĐ chỉ dừng lại ở hành vi lừa tiền, chưa có dấu hiệu cưỡng bức hay bóc lột sức lao động của tội buôn bán người theo khái niệm của dự luật. Hơn nữa, Bộ Tư pháp cũng chưa đánh giá các vụ phạm tội lừa đảo XKLĐ có dấu hiệu của hành vi mua bán người hay không. Song, theo bà Lê Thị Nga - Phó chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp của Quốc hội, tuy hành vi lừa đảo đủ dấu hiệu cấu thành một tội danh độc lập “lừa đảo chiếm đoạt tài sản”, nhưng cách lừa đảo này cũng là thủ đoạn để bọn tội phạm thực hiện hành vi mua bán người. Theo bà Nga, các chuyên gia luật và cơ quan tư pháp cần nghiên cứu để xác định người có hành vi lợi dụng chủ trương XKLĐ để lừa người đi lao động lấy tiền, rồi chuyển họ vào một tổ chức sử dụng lao động bất hợp pháp ở nước ngoài, sau đó bỏ mặc người lao động bị bóc lột, thì có nên xử lý về tội mua bán người hay không? Các nhà quản lý, doanh nghiệp đồng tình việc đưa tội lừa đảo vào luật PCMBN là cần thiết; bởi không chỉ phòng ngừa loại tội phạm mới, mà nó còn tăng cường trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp có chức năng XKLĐ. Một khi luật ban hành, doanh nghiệp phải cam kết chấp hành quy định không tham gia hoặc tạo điều kiện cho hoạt động mua bán người, không để xảy ra tình trạng mua bán người ở cơ sở của mình, nhằm hạn chế việc liên kết đối tác “ma”, tuyển dụng qua cò mồi, “đem con bỏ chợ”. Bảo Minh Theo báo cáo của Ủy ban về các vấn đề xã hội của Quốc hội, đến nay cả nước đã xảy ra 137 vụ việc liên quan đến lừa đảo XKLĐ được điều tra, xử lý; khởi tố 186 bị can, xử lý hành chính 118 vụ với 133 đối tượng vi phạm. Còn theo số liệu của TAND Tối cao, từ tháng 6/2007 đến nay, các cấp tòa đã xét xử 111/121 vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản liên quan đến hoạt động đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài, với 178 bị cáo. Nhiều vụ lừa đảo có số lượng người bị hại đông, trong đó một số vụ có cả trăm người bị lừa với số tiền lớn trên dưới 10 tỷ đồng/vụ.