Đó là lời khuyên của ông Cù Minh Hà, Giám đốc Công ty CP Phùng Hưng, một đơn vị cung ứng một sản lượng phân bón rất lớn cho thị trường Sơn La, sau khi đọc loạt bài ngô ở Sơn La.

Can tim kenh ban hang chinh thong de tranh lai 'cat co' doi voi nguoi trong ngo - Anh 1

Ông Cù Minh Hà

Cảm nghĩ của ông thế nào khi biết đến thực trạng hàng ngàn nông dân Sơn La đã phải gán đất để trừ nợ cho các chủ đầu tư?

Qua loạt bài về nỗi khổ của những người trồng ngô mà Báo NNVN phản ánh, tôi cảm thấy rất xót xa. Những người đi cày mà không còn cả cày, cả trâu, cả đất nữa thì biết làm gì? Chủ đầu tư bán chậm trả vật tư, phân bón cho bà con nông dân sau đó lại thu mua nông sản là việc tốt. Chỉ có điều việc đầu tư này bị biến tướng đi khi các chủ đầu tư quá chèn ép nông dân trong khi chính quyền địa phương có lẽ không biết?! Bởi vì nếu biết, chắc chắn họ đã có những can thiệp kịp thời.

Tôi ngạc nhiên khi biết được tình trạng 1kg phân đầu mùa bán 9.000đ mà cuối mùa bà con phải trả cho các chủ đầu tư tới 14.000 -15.000đ. Nhiều chủ đầu tư giàu lên khá nhanh vì buôn tiền, buôn mọi thứ. Họ đã bán đắt vật tư cho nông dân rồi thì nên mua nông sản của bà con theo giá thị trường hoặc để nông dân tự do bán nông sản ra ngoài với giá thỏa thuận mà chứ không nên ép phải bán rẻ cho mình.

Nếu mưa thuận gió hòa, nông sản được giá thì chuyện nông dân trả nợ, trả lãi cho chủ đầu tư cũng không phải là quá khó. Thế nhưng khi nông dân gặp điều kiện sản xuất khó khăn thì nhà đầu tư phải chia sẻ khó khăn bằng cách giãn nợ, giảm lãi đằng này vẫn giữ nguyên thì không chia sẻ chút nào cả.

Tuy nhiên cái gì cũng có tính hai mặt của nó. Theo tôi, đại đa số bà con nông dân rất chăm chỉ, thu nhập của bà con chủ yếu dựa vào con gà, con lợn và cánh đồng ngô, những năm trước thực tế rất nhiều hộ nông dân đã giàu lên từ cây ngô. Việc nông dân phải gán đất cho chủ đầu tư phần đa là do mùa màng thất bát, do giá nông sản giảm khiến họ không thể trả được nợ. Nhưng cũng có một số trường hợp do lười lao động, do mua được vật tư rồi có khi còn bán đi để lấy tiền uống rượu. Chính bà con mình cũng có một số ít người ỉ lại như thế. Họ đã quen với chuyện hễ đói nghèo là được Nhà nước hỗ trợ rồi thì làm sao mà thoát nghèo được?

Can tim kenh ban hang chinh thong de tranh lai 'cat co' doi voi nguoi trong ngo - Anh 2

Người dân phải gán nợ đất

Công ty ông có những chính sách nào chia sẻ với bà con trong hoàn cảnh cây ngô đang lâm nạn vì giá bán rất thấp còn nông dân đang đứng trước nguy cơ mất hết đất canh tác vì phải gán nợ?

Trước đây mỗi mùa thu hoạch ngô ở Sơn La là một mùa hội. Người dân khắp các bản làng gần xa đổ về thị trấn, thị tứ đông nghẹt để ăn chơi, để mua sắm ti vi, tủ lạnh, xe máy…Mùa ngô giờ vắng hoe. Với giá bán chỉ khoảng 4.000đ/kg hạt càng hợp tác với các chủ đầu tư ngô càng thua lỗ, càng thít chặt chiếc “thòng lọng” nợ nần trên chính cần cổ của mình.

Mấy năm trước về cơ bản các cây ngô, cây mía, cây lúa ở Tây Bắc đều rất hiệu quả nhưng hai ba năm nay cây ngô đang rất khó khăn. Một cân ngô hạt khô thương phẩm có thời điểm chỉ hơn 4.000đ nên rất vất vả cho người trồng. Nhưng tôi nghĩ kể cả khó khăn đến mấy bà con cũng không thể bỏ ruộng, bỏ nương được. Phải làm sao để tiết kiệm tối đa chi phí sản xuất.

Công ty chúng tôi với tiêu chí: "đem những sản phẩm tốt nhất đến tay bà con nông dân với giá thành hợp lý nhất", luôn sẵn sàng chia sẻ với bà con bằng cách hỗ trợ giá bán, giao hàng trước vụ, bán hàng chậm trả... sao cho bà con có đủ lượng phân bón và kịp thời vụ vì Sơn La là một tỉnh có diện tích đất trồng ngô lớn nên khi vào vụ nhu cầu sử dụng phân bón là rất cao.

Chúng tôi tổ chức bán hàng chậm trả kết hợp với Hội Nông dân các huyện. Trước thời vụ, Hội Nông dân thông báo cơ chế thanh toán, cơ chế bán hàng, giá cả rõ ràng cho bà con đăng ký mua hàng chậm trả (cây ngô chậm trả 10 tháng, cây lúa chậm trả 5 tháng, các cây trồng khác chậm trả tùy thuộc vào thời gian sinh trưởng dài hay ngắn-PV).

Thời gian tính lãi suất theo kiểu mua trả chậm này thường chỉ bằng nửa thời gian thực mua vì đã được hỗ trợ còn mức lãi suất thì chỉ tính theo mức lãi của ngân hàng. Mỗi năm có khoảng 1/3 tổng sản lượng của công ty chúng tôi được bán qua hình thức chậm trả (trên 30.000 tấn). Vẫn biết bán chậm trả là nắm đằng lưỡi dao chứ không phải nắm đằng chuôi. Đến bây giờ chúng tôi vẫn còn một số món nợ 5 năm nay chưa đòi được nhưng đó là sự lựa chọn của công ty. Bà con khi gặp khó khăn mà công ty không bán hàng chậm trả cho thì lại phải mua hàng của các chủ đầu tư theo dạng mua 5 phải trả thành 10.

Can tim kenh ban hang chinh thong de tranh lai 'cat co' doi voi nguoi trong ngo - Anh 3

Người dân phải gán nợ đất

Nếu không có sự tham gia hỗ trợ của các nhà sản xuất như Công ty CP Supe Phốt phát và Hóa chất Lâm Thao, các nhà phân phối như Phùng Hưng thì số lượng nông dân Sơn La bị mất đất vì gán nợ sẽ còn tăng lên nhiều chứ không phải như hiện nay.

Tại sao đến giờ nhiều nông dân vẫn không biết đến kênh mua hàng trả chậm để rồi giơ đầu cho chủ đầu tư “chém” với mức lãi cắt cổ?

Những nơi nào mà nông dân liên kết với các nhà máy, các công ty để hình thành vùng nguyên liệu, mua vật tư đầu vào, bán sản phẩm đầu ra đều không bị lâm vào thảm cảnh phải gán đất vì nợ.

Trong các hội nghị, hội thảo chúng tôi luôn tuyên truyền cho tất cả bà con ai có nhu cầu mua chậm trả đều có thể liên hệ với Hội Nông dân huyện để thực hiện. Hội Nông dân huyện sẽ có trách nhiệm sàng lọc xem những hội viên nào làm ăn uy tín thì lập thành một danh sách rồi xin xác nhận của UBND huyện để gửi cho chúng tôi. Trước mùa, chúng tôi ứng hàng, hết mùa Hội Nông dân huyện sẽ phải thu tiền về để trả nợ.

Quy trình là thế nhưng cũng có thể do hoạt động của Hội Nông dân, do cách tuyên truyền của một số huyện chưa tốt hoặc do chính người nông dân đó không đủ điều kiện mua hàng chậm trả vì đã nợ quá nhiều nên chưa tiếp cận được kênh bán hàng này.

Công ty có cách nào kiểm soát được giá bán cuối cùng của sản phẩm đến tay người tiêu dùng hay không?

Bán hàng chậm trả chủ yếu qua các tổ chức hội còn bán trực tiếp chủ yếu qua hệ thống đại lý. Tôi không bao giờ ủng hộ chuyện đầu tư nặng lãi. Đại lý cấp 2, cấp 3 của chúng tôi nếu bán hàng kiểu này cho dân mà công ty biết được là sẽ bị cảnh cáo, bị chấn chỉnh, thậm chí bị cắt ngay.

Chúng tôi thường xuyên thông báo biên độ giá cho các đại lý để tùy theo cung đường vận chuyển mà áp dụng. Hiện giá bán hàng của chúng tôi ở Sơn La còn rẻ hơn ở Hà Nội. Điều này thoạt nghe tưởng vô lý nhưng lại không hề bởi chúng tôi đang cùng với Công ty CP supe phốt phát và Hóa chất Lâm Thao tạo chính sách hỗ trợ cho những thị trường lớn, thị trường vùng sâu, vùng xa.

Xin cảm ơn ông!

Nếu một chủ đầu tư ngô rút lui về dưới xuôi số tiền lãi có khi ăn cả đời cũng không hết nhưng để lại đằng sau là những bản làng xác xơ, những ngôi nhà như túp lều, những đất đai bị gán, những con nông dân quay cuồng trong cảnh nợ nần…