“Nếu giải quyết được vấn đề bổ nhiệm cán bộ cũng như tiền lương tương thì chắc chắn công tác phòng chống tham nhũng của chúng ta sẽ hiệu quả”.

Bài học Singapore

Sáng 27/10, tại hội nghị lấy ý kiến cho dự thảo Đề án tổng kết 10 năm thực hiện Nghị quyết Trung ương 3 (khóa 10) về phòng chống tham nhũng, lãng phí, Phó thủ tướng Trương Hòa Bình đã đề cập đến việc thay đổi luật để cán bộ không thể tham nhũng, không dám tham nhũng, không muốn tham nhũng.

Trao đổi với Đất Việt về vấn đề này, PGS.TS Nguyễn Hữu Tri, Viện phó phụ trách Viện Xã hội học và Khoa học quản lý, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học hành chính, Trưởng khoa Quản lý hành chính, Học viện hành chính Quốc gia khẳng định đây là một chủ trương hoàn toàn đúng đắn.

Theo PGS.TS Tri, vấn đề phòng, chống tham nhũng của chúng ta thời gian qua dù được tiến hành nhưng chưa thật sự hiệu quả. Các con số báo cáo về xử lý tham nhũng vẫn còn quá thấp, khiến người dân chưa thật sự đồng tình. Vì vậy để giải quyết tốt vấn đề này thì việc thay đổi luật là cần thiết.

“Tôi rất đồng ý với chủ trương của Phó Thủ tướng. Bây giờ chúng ta phải bổ sung thêm các điều quy định rất cụ thể, chặt chẽ để công chức không dám, không muốn và không thể tham nhũng.

Thứ nhất là phòng, tức là để cho người ta không thể tham nhũng được. Thứ hai có kỷ luật chặt chẽ, chính xác và nghiêm túc hơn, thậm chí các chế tài phải mạnh mẽ để cán bộ, công chức không dám nữa. Đồng thời cũng phải có cơ chế cải cách tiền lương để làm thế nào người lao động đảm bảo được cuộc sống trung bình khá để không nảy sinh ý muốn tham nhũng. Ba cái này chúng ta đang rất thiếu. Chỉ khi chúng ta giải quyết được các vấn đề này thì Việt Nam mới có thể mơ đến những mục tiêu trên”, PGS.TS Tri nói.

Can bo Viet khong dam tham nhung: Bai hoc tu Singapore - Anh 1

Nếu giải quyết được vấn đề bổ nhiệm cán bộ cũng như tiền lương tương thì chắc chắn công tác phòng chống tham nhũng của chúng ta sẽ hiệu quả. Ảnh minh họa

Đã từng trực tiếp sang Singapore nhiều lần và nghiên cứu cụ thể về công tác phòng chống tham nhũng tại quốc gia này, PGS.TS Tri khẳng định, Việt Nam dù có quyết tâm nhưng sẽ không dễ dàng có thể đạt tới mục tiêu này.

Theo vị chuyên gia, ở Singapore họ áp dụng nhiều biện pháp tổng thể và cơ chế tự chịu trách nhiệm rất cao nên việc cán bộ, công chức nhà nước có biểu hiện tham nhũng sẽ nhanh chóng bị phát hiện và xử lý.

Ông phân tích cụ thể: “Đầu tiên, Singapore giải quyết triệt để vấn đề về thu nhập, tức là công chức sống được bằng lương và đảm bảo cuộc sống gia đình.

Thứ hai, họ giải quyết chế tài rất chặt chẽ, buộc công chức phải thực hiện. Quan điểm của họ, công dân là khách hàng của công sở, vì vậy mà phải coi họ như thượng đế. Và nếu cán bộ nào vi phạm thì xử lý rất nghiêm minh.

Thứ ba, vấn đề chịu trách nhiệm ở Singapore cũng rất cao. Một người được Nhà nước tuyển vào công chức, quan chức thì hàng tháng buộc phải trích một tỷ lệ tiền lương nhất định để gửi quỹ tiết kiệm. Lúc đầu là 5%, sau đó tăng dần theo tỷ lệ tăng lương và cấp bậc. Số tiền đó do Ngân hàng Nhà nước quản lý theo hồ sơ cán bộ công chức. Nhưng khi nghỉ hưu, số tiền ấy thuộc quyền sở hữu của công chức đó. Tuy nhiên, trong quá trình làm việc nếu phát hiện ra tham nhũng thì ngoài việc bị đuổi việc ra, số tiền đó sẽ được truy thu vào ngân sách nhà nước”.

TS Lê Hồng Sơn: “Bổ nhiệm người nhà cũng là tham nhũng”

Bên cạnh đó, PGS.TS Tri còn thẳng thắn chỉ ra vấn đề kê khai tài sản cá nhân của Singapore rất công khai, minh bạch. Các cán bộ công chức, viên chức nhà nước hàng năm phải kê khai đầy đủ tài sản từ tiền lương, tiền gửi tiết kiệm, trang sức cá nhân, hay ô tô, nhà cửa.

“Đối với số tài sản tăng lên so với năm trước thì những cán bộ này phải giải trình rõ nguồn gốc hợp pháp. Nếu không giải trình rõ được nguồn gốc thì có thể bị coi là do tham nhũng và sẽ bị trưng thu vào tài sản chung. Điều này sẽ khiến công chức không dám tham nhũng và nếu có muốn cũng rất khó”, PGS.TS Tri nêu ví dụ.

Việt Nam khó thực hiện

Từ những phân tích trên và đối chiếu với Việt Nam, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học hành chính, Học viện hành chính Quốc gia cho rằng Việt Nam sẽ không thể làm được như Singapore trong điều kiện hiện nay. Vấn đề cần thiết hiện nay đó là phải đặt ra những biện pháp cụ thể để thay đổi bản chất công chức, viên chức nhà nước.

“Tôi nghĩ vấn đề tiền lương là rất quan trọng. Tuy nhiên nguồn ngân sách nhà nước của chúng ta đang gặp khó khi nợ công cao, các chi phí phúc lợi xã hội cũng rất lớn.

Chúng ta thường nói công chức được hưởng lương tương xứng với năng lực. Nhưng tương xứng này hiểu theo nghĩa nào? Tương xứng trong nội bộ hay tương xứng đối với ngoài xã hội. Chỉ khi đồng lương cán bộ, công chức nhận được tương xứng với công sức và năng lực họ bỏ ra thì mới hi vọng họ không còn tư tương tham nhũng nữa”, ông Tri đặt vấn đề.

Ngoài ra, vị Phó giáo sư cũng nhấn mạnh đến việc hoàn thiện hệ thống luật pháp, đưa ra những quy định rõ ràng để ràng buộc và tự chịu trách nhiệm.

“Đặc biệt, vấn đề kê khai tài sản cần phải thay đổi. Bây giờ không thể làm đại trà như hiện nay được. Tôi nghĩ chỉ cần chọn ra cấp và những vị trí có tiềm ẩn nguy cơ tham nhũng thì mới kê khai thôi. Sau khi có kết quả thì công khai trước công chúng, dư luận theo luật để giám sát, phản biện. Chứ bây giờ chúng ta kê khai cả triệu người để làm gì?.

Ngoài ra, hệ thống của chúng ta hiện nay vẫn tạo ra kẽ hở do cơ chế và không xử lý được. Ví dụ trong Luật cán bộ công chức của chúng ta thì 4-5 cơ quan quản lý chứ không chỉ có 1 cơ quan.