Trong các lần kiểm kê quốc gia khí nhà kính trước đây, Việt Nam đã thực hiện kiểm kê 5 lĩnh vực.

Cai thien va nang cao hon nua hoat dong kiem ke khi nha kinh - Anh 1

Phát thải khí nhà kính trong lĩnh vực năng lượng đang tăng rất nhanh. Ảnh: Trần Hải.

Theo quy định, trong Thông báo quốc gia và BUR (các nước đang phát triển phải trình báo kiểm kê khí nhà kính hai năm/lần), kiểm kê quốc gia khí nhà kính là một trong các nội dung quan trọng và là phần chính của hoạt động xác định mục tiêu ứng phó biến đổi khí hậu (BĐKH).

Việt Nam là nước đang phát triển, nội dung kiểm kê khí nhà kính đã được thực hiện theo các hướng dẫn của Ủy ban liên Chính phủ về biến đổi khí hậu (IPCC). Tuy nhiên, để cải thiện công tác kiểm kê, đáp ứng cao hơn yêu cầu kiểm kê quốc gia khí nhà kính của quốc tế, Việt Nam cần thực hiện khá nhiều nội dung quan trọng.

Phát thải khí nhà kính tăng rất nhanh

Bộ TN&MTđược Chính phủ giao là cơ quan đầu mối thực hiện Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (UNFCCC) và Nghị định thư Kyoto, cơ quan thường trực Quốc gia của Ủy ban Quốc gia về BĐKH. Thời gian qua, Bộ TN&MT đã phối hợp với nhiều Bộ, ngành liên quan xây dựng hai Thông báo quốc gia về BĐKH, đệ trình Ban Thư ký của UNFCCC, lần thứ nhất năm 2000, lần thứ hai năm 2010. Gần đây, theo Quyết định của Hội nghị lần thứ 17, các nước tham gia UNFCCC, các nước đang phát triển cần đệ trình Báo cáo cập nhật hai năm/lần (BUR) bắt đầu từ năm 2014.

Trong các lần kiểm kê quốc gia khí nhà kính trước đây, Việt Nam đã thực hiện kiểm kê 5 lĩnh vực: Năng lượng, các quá trình công nghiệp, nông nghiệp, sử dụng đất (thay đổi sử dụng đất) và lâm nghiệp, chất thải. Kiểm kê quốc gia khí nhà kính trong các Thông báo quốc gia và BUR vừa qua được chuẩn bị theo hình thức các chương trình hoặc dự án riêng lẻ với sự hỗ trợ của các tổ chức quốc tế.

Việt Nam hiện chưa có hệ thống kiểm kê chính thức, nhưng nhờ sự hỗ trợ của các chuyên gia quốc tế đã có được các thông tin: Phát thải khí nhà kính trong lĩnh vực năng lượng tăng rất nhanh. Năm 2000 là gần 53 triệu tấn CO2, chiếm trên 30% tổng phát thải quốc gia; Năm 2010 tương ứng là 141 triệu tấn, chiếm 59%; Năm 2020 được dự báo là 381 triệu tấn, chiếm 82%; Năm 2030 là 648 triệu tấn, chiếm 85%.

Song theo đánh giá của các chuyên gia, những con số đưa ra vẫn chưa thật sát với lượng phát thải trên thực tế. Trong lần kiểm kê gần đây nhất, phương pháp tính toán, theo hướng dẫn của IPCC có thể tiến hành theo hai cấp (Tier), trong đó, cấp 1 là cho phép thực hiện từ số liệu tổng hợp (trên xuống) và sử dụng hệ số phát thải (HSPT) mặc định theo IPCC; Cấp 2 thu thập tính toán từ số liệu cơ sở (dưới lên) và sử dụng HSPT đặc trưng của quốc gia. Nhưng trong điều kiện Việt Nam hiện nay, việc thu thập, xử lý số liệu từ cơ sở còn gặp khó khăn, thiếu số liệu hoạt động cũng như chưa có nhiều nghiên cứu về HSPT, nên cho tới nay đa phần Tier 1 vẫn được sử dụng trong kiểm kê khí nhà kính tại Việt Nam.

4 nội dung đáp ứng yêu cầu kiểm kê quốc gia khí nhà kính

Để cải thiện và nâng cao hơn nữa hoạt động kiểm kê khí, các nhà khoa học, quản lý cần chuẩn bị chi tiết hơn về tư liệu, tổ chức thực hiện để từng bước thực hiện theo phương pháp cấp 2, tức là tính toán chi tiết từ cơ sở theo hướng tiếp cận từ dưới lên.

Để làm được điều này, đối với số liệu hoạt động, theo quy định của IPCC, phải được lấy từ tài liệu thống kê chính thức quốc gia và đảm bảo tin cậy. Các số liệu hoạt động về năng lượng, sau khi chuẩn bị được tập trung ở bảng cân bằng năng lượng quốc gia. Tuy nhiên cho tới nay, Việt Nam chưa có cơ quan nào đảm trách nội dung này. Mặt khác, tài liệu Niên giám Thống kê quốc gia còn thiếu số liệu năng lượng. Các bảng cân bằng năng lượng đã được xây dựng tuy khá công phu nhưng vẫn còn những tồn tại trong cách phân bổ ngành, số liệu tính toán chưa thống nhất, thiếu thẩm định và quản lý tập trung; Đặc biệt tiêu thụ nhiên liệu - năng lượng trong các phân ngành/hạng mục GTVT; Thương mại và dịch vụ; Dân dụng, nông nghiệp lâm nghiệp và thủy sản; Các ngành khác không sử dụng năng lượng.

Chính vì vậy, để từng bước khắc phục những khiếm khuyết, tồn tại, cải thiện công tác kiểm kê, đáp ứng cao hơn yêu cầu kiểm kê quốc gia khí nhà kính của quốc tế, các nhà khoa học khuyến nghị Việt Nam cần thực hiện bốn nội dung: Thứ nhất, tổ chức xây dựng bảng cân bằng năng lượng quốc gia hàng năm, Bộ TN&MT cần phối hợp với Tổng cục Thống kê, Viện Khoa học Năng lượng, Viện Năng lượng... thống nhất phương pháp, thu thập số liệu, tính toán, tổ chức thẩm định, quản lý thống nhất; Thứ hai, Bộ Công thương tổ chức nghiên cứu, hoàn thiện tiêu chuẩn các loại nhiên liệu sử dụng ở Việt Nam, kể cả nhiên liệu nhập ngoại, hàng năm tiến hành cập nhật; Đồng thời, tổ chức nghiên cứu xác định HSPT của các nhiên liệu sử dụng ở Việt Nam, trước hết đối với các loại than antraxit Việt Nam; Thứ ba, tổ chức xây dựng HSPT khí nhà kính trong quá trình khai thác, xử lý, vận chuyển than và dầu khí; Thứ tư, Bộ TN&MT tổ chức nghiên cứu xây dựng hệ thống kiểm kê quốc gia khí nhà kính, xác định rõ nhiệm vụ và mối quan hệ giữa các bộ, ngành, tổ chức liên quan tham gia hệ thống kiểm kê quốc gia khí nhà kính để cung cấp thông tin về các lĩnh vực ngành.

T.H (Sưu tầm)