Trong khi Việt Nam vẫn loay hoay trong việc bổ sung thêm các môn học này, ngoại ngữ kia vào chương trình học nặng nề đến đáng sợ, tại Phần Lan, trẻ nhỏ sẽ không bắt buộc phải học cho tới khi tới 7 tuổi. Trước mốc này, chúng còn phải làm nhiều thứ, thậm chí quan trọng hơn chuyện học hành. Đó chính là vui chơi.

Cai cach giao duc: Tang gio choi chia khoa thanh cong cua Phan Lan - Anh 1

Vào một buổi chiều tháng 9 ấm áp ở Kallio Helsinki, hãy cùng ghé thăm trung tâm Franzenia, nơi có khoảng 200 trẻ nhỏ từ 4 tới 5 tuổi đang nô đùa hết sức vui vẻ. Tất cả đều đang mải mê vui chơi những trò yêu thích của mình, bày biện gian hàng, lăn lê trong hố cát, trò chuyện, quan sát và ghi chú… Trụ sở Franzenia đặt tại một trường đại học cũ kỹ, được xây dựng từ năm 1930 và chuyển đổi thành nơi vui chơi cho trẻ từ năm 2015. Ở đây,chắc chắn người quan sát sẽ hiểu bí quyết thành công của giáo dục Phần Lan.

Trong 16 năm qua, đất nước này luôn được xếp đầu bảng trong hệ thống giáo dục châu Âu, tạo nên những tranh cãi không ít về chính sách giáo dục, cơ cấu đào tạo…Đặc biệt là những bàn luận về phương pháp nuôi dạy trẻ trước độ tuổi bước vào lớp 1.

Trọng tâm trong nền giáo dục nước này là cho phép học sinh đi học “trễ”. Tại Franzenia hay bất cứ các trung tâm giữ trẻ khác của nước này đều không chú trọng vào phát triển kỹ năng toán hay đọc, viết cho trẻ. Quan trọng nhất chính là những trò chơi sáng tạo. Điều này hoàn toàn trái ngược với Anh Quốc khi cha mẹ luôn cho rằng giáo dục là một cuộc chạy đua. Tuy nhiên, ở Phần Lan, trẻ nhỏ được thoải mái hơn.

Tiina Marjoniemi, người đứng đầu trung tâm khẳng định: “Chúng tôi tin rằng trẻ em dưới 7 tuổi chưa sẵn sàng đi học. Chúng cần thời gian để vui chơi và hoạt động thể chất. Đó chính là động lực thúc đẩy sự sáng tạo”. Bà cho rằng, mục đích chính của giáo dục trong những năm đầu đời của trẻ không phải là “giáo dục”, mà chính là thúc đẩy sức khỏe và sự hạnh phúc của mỗi bé để giúp chúng phát triển những thói quen xã hội tốt, biết cách tôn trọng người khác.

Đồng quan điểm, chuyên gia giáo dục Phần Lan Pasi Sahlberg cho rằng, mục đích chính của những năm mẫu giáo là mang lại niềm vui trong học tập, làm giàu ngôn ngữ và khả năng giao tiếp cho trẻ nhỏ. “Giáo dục Phần Lan không tập trung chuẩn bị kiến thức khoa học cho trẻ. Thay vào đó, những nhà làm giáo dục cần giúp trẻ cảm thấy hạnh phúc và có trách nhiệm với bản thân” - Pasi khẳng định.

Cai cach giao duc: Tang gio choi chia khoa thanh cong cua Phan Lan - Anh 2

Điều đó đồng nghĩa là các giáo viên cũng góp phần quan trọng để hướng dẫn trẻ vui chơi có hiệu quả nhất. Franzenia có 44 nhân viên làm việc với trẻ em trong đó có 16 người là giáo viên mẫu giáo và 28 người chăm sóc (có trình độ chuyên môn nghề nghiệp ít nhất 2 năm). Những người này sẽ giúp trẻ nhỏ “biết cách chơi”, không phải là các trò chơi ngẫu nhiên, mà chơi để học.

David Whitebread, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu về chơi trong giáo dục, phát triển và học tập tại Đại học Cambridge khẳng định: Trẻ nhỏ chơi nhiều ở giai đoạn này sẽ góp phần quan trọng vào thành công trong học tập. Cách chơi có thể giúp chúng trở thành người mạnh mẽ. Bên cạnh đó, chơi có thể giúp trẻ tăng khả năng tập trung, kiên trì, khả năng giải quyết vấn đề.

Bên cạnh đó, một yếu tố quan trọng mang đến sự thành công cho giáo dục Phần Lan là chính sách hỗ trợ chăm sóc trẻ ở độ tuổi mầm non. Tại Franzenia và nhiều trung tâm khác được hỗ trợ 250 Bảng Anh/tháng (miễn phí đối với hộ gia đình thu nhập thấp). Vì vậy, có tới 98% học sinh 6 tuổi đều đến các trung tâm trông giữ trẻ.

Hơn nữa, một yếu khác chính là sự bình đẳng trong giáo dục. Đây là vấn đề quan trọng giúp mang lại thành công cho nền kinh tế và an sinh xã hội. Gunilla Holm, giáo sư về giáo dục tại Đại học Helsinki khẳng định: “Mục tiêu của chúng tôi là tất cả cùng tiến bộ”. Đằng sau bảng xếp hạng giáo dục xuất sắc là một hệ thống an sinh xã hội và y tế toàn diện, đảm bảo cho những trẻ em nghèo được quyền bình đẳng.

Hơn nữa, giữa các trường học ở nước này không bị phân biệt tốt – xấu. Các bậc phụ huynh ít khi gửi con em đi học xa nơi ở. Điều này hoàn toàn trái ngược với nước Anh và nhiều nước khác tại châu Âu, châu Mỹ, cha mẹ thường lo lắng và luôn muốn “con tôi phải được vào học một trường tốt nhất”. Đặc biệt, thời gian tiết học ngắn hơn, những buổi dậy thêm và bài tập về nhà cho trẻ nhỏ Phần Lan là rất hiếm. Vì vậy, chúng luôn cảm thấy hạnh phúc và ít căng thẳng hơn.

Như vậy, giáo dục mầm non không phải thúc ép cho trẻ biết nhiều chữ số, chữ cái, hay làm phép tính giỏi. Nhưng thực tế, đối với các phụ huynh Việt Nam, những yếu tố này lại bị coi là thước đo cho sự thông minh của trẻ nhỏ. Ham chơi bị coi là tật xấu trong khi trong chính quãng thời gian này, những đứa trẻ được bổ sung thêm kỹ năng và cảm xúc chúng sẽ không bao giờ có được trong 4 bức tường. Ham muốn con học giỏi của biết bao thế hệ cha mẹ Việt Nam vô tình đã tiếp tay cho những chương trình cải cách giáo dục tốn hàng ngàn tỷ ngân sách mà hiệu quả vẫn tận phương trời xa xôi không định lượng. Và hậu quả là nỗi buồn lo, ngán ngẩm của một tuổi thơ nặng nề, sáo rỗng của những con số, con chứ vô hồn vô cảm.

Xem thêm:

· Những “điểm cộng” ở giáo dục Nhật Bản khiến nước khác phải

· Giáo dục tiếng Anh ở Nhật: Chỉ để vượt qua kiểm tra!

· Con trẻ thành công, cha mẹ "có phần"

Hương Nguyên