Trở về từ Geneva (Thụy Sỹ) sau khi dẫn đầu đoàn liên ngành của Việt Nam tham dự Phiên trình bày và đối thoại về tình hình đảm bảo quyền con người ở Việt Nam trong khuôn khổ cơ chế Rà soát Định kỳ Phổ quát (UPR) chu kỳ II tại Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc (từ 2-9/2), Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Hà Kim Ngọc đã trả lời phỏng vấn báo TG&VN về sự kiện này. Xin giới thiệu cùng bạn đọc.

Đoàn Việt Nam gặp gỡ các đại biểu tham dự phiên họp lần thứ 18 về UPR tại Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc.

Xin Thứ trưởng cho biết cơ chế UPR là gì và Việt Nam đã thực hiện cơ chế này như thế nào?

UPR là một trong những cơ chế quan trọng của Hội đồng Nhân quyền (HĐNQ) được thành lập và đi vào hoạt động từ năm 2008, cùng với sự ra đời của HĐNQ, có nhiệm vụ rà soát tổng thể các vấn đề nhân quyền tại tất cả các nước thành viên Liên Hợp Quốc (LHQ), không phân biệt lớn nhỏ, phát triển và đang phát triển, định kỳ bốn năm rưỡi/lần. Nguyên tắc hoạt động của cơ chế UPR là đối thoại, hợp tác, đối xử bình đẳng, khách quan, minh bạch, xây dựng, không đối đầu.

Mục tiêu của UPR là cải thiện và thúc đẩy các nước thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ, cam kết về quyền con người, tăng cường năng lực thực thi nhân quyền cho các quốc gia thông qua tham vấn, hỗ trợ kỹ thuật và chia sẻ kinh nghiệm. Hầu hết các nước đánh giá UPR là một cơ chế hiệu quả, đóng góp tích cực vào việc thúc đẩy và bảo vệ các quyền của người dân trên thế giới.

Thời gian rà soát đối với mỗi nước tại Nhóm làm việc kéo dài ba tiếng rưỡi dưới hình thức đối thoại, trong đó mỗi quốc gia có 70 phút để trình bày báo cáo tổng quan về tình hình bảo đảm quyền con người ở nước mình, trả lời câu hỏi và bình luận của các nước. Các nước thành viên LHQ mong muốn đều được đăng ký phát biểu và tổng thời lượng phát biểu (140 phút) được chia đều cho số nước đăng ký. Báo cáo kết quả rà soát sẽ được Nhóm Troika (nhóm ba nước hỗ trợ các nước tiến hành rà soát) trình lên HĐNQ xem xét thông qua tại khóa họp thường kỳ của HĐNQ (thông thường sau phiên họp của Nhóm làm việc của HĐNQ khoảng 5 tháng).

Việt Nam lần đầu tiên thực hiện cơ chế UPR vào tháng 5/2009, nhận được 123 khuyến nghị, trong đó ta chấp thuận 96 khuyến nghị, 5 khuyến nghị khác đã và đang được Việt Nam thực hiện trên thực tế tại thời điểm rà soát. Các khuyến nghị còn lại không được chấp thuận do không phù hợp với hoàn cảnh và điều kiện đặc thù của Việt Nam. Việc thực hiện các khuyến nghị đã được thể hiện rõ nét trên tất cả các mặt đời sống xã hội như hoàn thiện hệ thống pháp luật và chính sách về quyền con người, xóa đói, giảm nghèo, phát triển kinh tế bền vững, đảm bảo an sinh xã hội, tạo việc làm, nâng cao chất lượng giáo dục, y tế, đảm bảo các quyền tự do cơ bản của người dân, quyền của các nhóm xã hội dễ bị tổn thương, hợp tác với các cơ chế của LHQ, tổ chức khu vực…

Xin Thứ trưởng cho biết diễn biến chính của phiên rà soát theo cơ chế UPR lần II của Việt Nam?

Ngày 5/2 vừa qua, Việt Nam đã trình bày Báo cáo UPR chu kỳ hai tại phiên họp thứ 18 của Nhóm làm việc về UPR của HĐNQ. Báo cáo đã giới thiệu khái quát những thành tựu của Việt Nam trong việc bảo vệ và thúc đẩy quyền con người tại Việt Nam trong hơn bốn năm qua, kể từ phiên Rà soát chu kỳ một năm 2009 đến nay, trong đó nêu rõ việc thực hiện nghiêm túc 96 khuyến nghị mà Việt Nam đã chấp thuận, cũng như những thách thức, khó khăn mà Việt Nam đã vượt qua.

Phiên rà soát UPR về Việt Nam được các nước quan tâm cao với 106 nước đăng ký phát biểu (cao nhất trong 14 nước rà soát đợt này), đa số là các nước đang phát triển, bạn bè. Đại diện nhiều cơ quan chuyên môn của LHQ, tổ chức quốc tế, tổ chức phi chính phủ quốc tế, giới báo chí và truyền thông tham dự với tư cách quan sát viên.

Hầu hết phát biểu của các nước đều ghi nhận hoặc đánh giá cao các nỗ lực, thành tựu của Việt Nam trong việc đảm bảo quyền con người từ năm 2009 đến nay cũng như việc nghiêm túc thực hiện các khuyến nghị UPR. Những nội dung được các nước hoan nghênh nhiều nhất là việc thông qua Hiến pháp 2013 với nhiều nội dung mới về quyền con người, tạo cơ sở cho việc tiếp tục kiện toàn hệ thống pháp luật quốc gia; việc hoàn thành trước hạn nhiều mục tiêu Thiên niên kỷ của Liên Hợp Quốc (MDGs); thực hiện các nghĩa vụ quốc tế, nhất là việc gia nhập nhiều công ước quốc tế về quyền con người, hợp tác với các cơ chế nhân quyền của LHQ, đón các Thủ tục đặc biệt của HĐNQ. Đa số các nước cũng đánh giá Báo cáo UPR và phần trình bày của Đoàn Việt Nam có chất lượng tốt, cung cấp thông tin đầy đủ, toàn diện về tình hình đảm bảo quyền con người ở Việt Nam; cho rằng Việt Nam đã có cách tiếp cận tích cực, cởi mở và minh bạch trong quá trình soạn thảo Báo cáo UPR với sự tham gia của nhiều cơ quan Chính phủ, các tổ chức chính trị, xã hội, nghề nghiệp và của người dân.

Tại phiên rà soát, Trưởng đoàn Việt Nam và đại diện của 11 Bộ, ban, ngành đã đối thoại thẳng thắn, cởi mở, cung cấp thêm thông tin về luật pháp, chính sách và thực tế tại Việt Nam trên tất cả các mặt, về tự do ngôn luận, tự do báo chí, Internet, tôn giáo, về quyền của người dân tộc thiểu số, phụ nữ, trẻ em, về việc thực hiện các trách nhiệm và nghĩa vụ quốc tế của Việt Nam cũng như việc hợp tác quốc tế trong lĩnh vực nhân quyền…

Các nước đánh giá cao sự cởi mở, hợp tác và tích cực của Việt Nam, khẳng định cộng đồng quốc tế hoan nghênh và mong muốn Việt Nam sẽ tiếp tục đóng góp to lớn hơn nữa trong việc thúc đẩy và bảo vệ quyền con người trên phạm vi toàn thế giới.

Kết thúc phiên đối thoại, Việt Nam nhận được 227 khuyến nghị, phần lớn có nội dung xây dựng và tích cực, đề cập đến tất cả các lĩnh vực đảm bảo quyền con người. Nhiều nước cũng khuyến nghị Việt Nam tăng cường chia sẻ kinh nghiệm đổi mới, đảm bảo quyền của các nhóm dễ bị tổn thương, đảm bảo an sinh xã hội, tạo việc làm… Các nước ASEAN đã hoan nghênh những đóng góp của Việt Nam trong việc thành lập Ủy ban liên chính phủ ASEAN về nhân quyền (AICHR) và xây dựng Tuyên ngôn nhân quyền ASEAN, đồng thời khuyến nghị Việt Nam tiếp tục có những đóng góp hơn nữa vào việc thúc đẩy và bảo vệ quyền con người trong khu vực.

Có thể nói, phiên rà soát và đối thoại về Việt Nam đã thành công với không khí đối thoại thẳng thắn, cởi mở và xây dựng. Ta đã nêu bật được nỗ lực, thành tựu và sự quan tâm của Đảng và Nhà nước ta trong việc bảo đảm quyền con người; đề cao hình ảnh một nước Việt Nam đổi mới, cởi mở, sẵn sàng đối thoại, hợp tác xây dựng và có trách nhiệm trong mọi vấn đề mà quốc tế quan tâm.

Chiều ngày 7/2, Nhóm làm việc về UPR của Hội đồng Nhân quyền LHQ tại Geneva đã thông qua báo cáo của Việt Nam bằng đồng thuận. Theo thông lệ, ta sẽ nghiên cứu kỹ nội dung các khuyến nghị và có phản hồi chính thức tại Khóa họp lần thứ 26 của HĐNQ diễn ra vào tháng 6/2014.

Theo Thứ trưởng, những nhân tố nào đã giúp việt Nam có được những kết quả này?

Trước tiên, công cuộc đổi mới và phát triển đất nước trong những năm gần đây đã mang lại nhiều thành tựu to lớn như tăng trưởng kinh tế với tốc độ cao, đời sống của nhân dân được cải thiện nhiều. Đồng thời, chính sách nhất quán của Đảng và Nhà nước về thúc đẩy và bảo vệ các quyền con người được thể hiện xuyên suốt trong hệ thống pháp luật và các chiến lược, chương trình phát triển quốc gia đã đem lại cho người dân sự thụ hưởng ngày càng nhiều các quyền con người. Đây là những điều được bạn bè và cộng đồng quốc tế ghi nhận và đánh giá rất cao.

Thứ hai, quá trình chuẩn bị cho báo cáo UPR của Việt Nam được tiến hành nghiêm túc và kỹ lưỡng trong suốt hơn hai năm dưới sự chỉ đạo sát sao của Lãnh đạo Đảng, Nhà nước và Chính phủ, với sự tham gia phối hợp chặt chẽ của các bộ, ngành, cơ quan, tổ chức liên quan trong cả nước; và với sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan trong và ngoài nước cũng như việc đúc rút, phát huy các kinh nghiệm, bài học tại phiên rà soát lần thứ nhất.

Ba là, vị thế quốc tế của Việt Nam ngày càng nâng cao trên trường quốc tế, đặc biệt sau khi Việt Nam trúng cử làm thành viên HĐNQ với số phiếu rất cao và đảm nhận trọng trách của một quốc gia thành viên HĐNQ từ ngày 1/1/2014. Chính vì thế, trong quá trình chuẩn bị và trình bày báo cáo UPR, chúng ta đã được nhiều nước, trong đó có các nước bạn bè, đối tác quan tâm, chia sẻ kinh nghiệm. Từ đó, chúng ta cũng đã nhận được sự ủng hộ to lớn, sự nhận xét khách quan, trung thực của đông đảo các nước và cộng đồng quốc tế.

Xin cảm ơn Thứ trưởng!

P.V (thực hiện)