So với dòng nhạc chuẩn mực được chắt chiu từ ca từ cho đến nhan đề thì dòng nhạc thị trường, chỉ tìm cách gây sốc trong ngôn ngữ để câu khách đang ở thế áp đảo.

Đối tượng của dòng nhạc "mì ăn liền" đa phần là giới trẻ, tuổi teen. Nội dung ca khúc đơn giản, đôi khi rỗng tuếch, nghĩ sao viết vậy với câu chữ chẳng cần trau dồi, chỉ biến “ngôn ngữ nói thành ngôn ngữ viết” là có thể hát. Cũng chính vì dễ hát, dễ nhớ nên dễ tiếp cận với giới trẻ.

Ca khuc gay soc tu nhan de - Anh 1

Nhiều ca từ của bài hát khi cất lên làm khán - thính giả “sốc nặng”.

Dài như sớ táo quân

Vài năm trước đây, chắc hẳn nhiều người còn nhớ các nhan đề bài hát dài thậm thượt, nghĩ bụng sao viết ra vậy, như: Hứa thật nhiều thất hứa cũng thật nhiều; Sao em ép anh lại yêu em; Đàn ông không được quên hết tình còn nghĩa; Anh tin mình đã trao nhau một kỷ niệm,...

Thường một tác phẩm văn học nghệ thuật, dù ở mảng nào tác giả cũng trăn trở với việc đặt tên nhan đề. Tại sao ư? Vì những gì tinh túy trong tác phẩm được chắt lọc kỹ càng và đặt làm nhan đề. Nó vừa có tính thông tin, vừa có tính gợi ý để công chúng lôi cuốn mà nghe hết tác phẩm. Và thường những tác phẩm giá trị như thế thường có nhan đề rất ngắn, chuẩn nhất là 6 chữ trở lại.

Tuy nhiên, giới trẻ hiện nay hầu như bị âm nhạc thị trường lôi cuốn, quyến rũ ở những cái tựa dài như sớ táo quân. Cứ thấy lạ tai, nghe ngồ ngộ hoặc giai điệu tạm ổn là thích chứ có khi, chẳng bạn trẻ nào chịu thưởng thức nội dung bài hát mà tác giả gửi gắm trong đó là gì. Nhiều bạn teen, khi được hỏi có bao giờ cảm nhận nội dung mà tác giả viết, đều được trả lời: "Em nghe vui tai là thích chứ không cần tìm hiểu nội dung làm gì cho mệt".

Nắm được tâm lý đó, các nhạc sĩ của dòng nhạc thị trường ra sức sáng tác những bài hát chỉ cần đọc tựa đề là hiểu nội dung viết gì chứ không cần vận động khối óc suy nghĩ sao cho hay. Một số nhạc sĩ cho rằng, sáng tác ca từ không khó, mà khó là ở cách đặt tựa sao cho nhanh, ngắn, hoa mỹ, mang tính thơ ca để uyển chuyển và bay bổng hơn.

Đặt tựa gây sốc

Gần đây, nhạc thị trường lại tiếp tục xuất hiện những ca khúc đến từ một mẩu chuyện vụn vặt trong đời sống. Nói chung là rất đời: Đơn cử, một đài truyền hình phỏng vấn về ước mơ của một học viên cai nghiện, thì ngay lập tức có bài Đẹp trai thì mới có nhiều đứa yêu. Hay bài Anh không đòi quà, Đưa nhau đi trốn, Tao cũng là cung bò cạp, Oh my chuối...

Nhờ truyền thông, đặc biệt là mạng xã hội Facebook và trang chia sẻ Youtube mà từ ca khúc chẳng có gì đặc biệt, nói đúng hơn là "thảm họa âm nhạc”, ca khúc lại được đại bộ phận giới trẻ thích thú, đi đâu cũng nghe hát hò. Thậm chí, trong các quán cà phê, bar, hay trung tâm điện máy, siêu thị, người ta cho phát loa những bài hát này suốt ngày.

Sốc nhất là bài hát "Nắng cực" do nhạc sĩ Phạm Toàn Thắng sáng tác, ra mắt giới trẻ vào giữa năm 2016. Ca khúc được bộ tứ Phạm Toàn Thắng, Trương Thảo Nhi, Trúc Nhân, Bá Hưng thể hiện. Theo như tác giả tâm sự, phân bua với giới truyền thông thì bài hát vô cùng trong sáng, không có gì gọi là thô tục. Thì đúng là những ai nghe qua nội dung đều biết bài hát chỉ đơn thuần nói về cái nắng nóng oi ả khiến ai cũng phát mệt. Chỉ thế thôi nhưng sao bài hát tạo được cú hit, top trên các diễn đàn âm nhạc?

Theo tôi, nguyên nhân có lẽ bắt đầu từ tựa đề bài hát. Có lẽ nếu dùng một tựa đề nào khác, ví dụ như "Nắng quá", "Nắng to", "Nắng nóng" thì chắc không "làm mưa làm gió" trên thị trường âm nhạc như vậy. Dù tác giả đã giải thích rằng nó trong sạch về nội dung nhưng liệu người ta có "ám ảnh" nhan đề không? Tại sao rõ ràng tác giả cũng biết tiêu đề này quá nhạy cảm vẫn cố tình đặt, mà không chọn nhan đề nào khác hay hơn, có giá trị nghệ thuật hơn?

Đồng ý rằng, hiện nay trên thế giới, nhất là thị trường âm nhạc phương Tây có nhiều bài hát không phải dùng lối chơi chữ, láy, mà "thẳng ruột ngựa" ra luôn: Fuck me i'm amous (do Dirt Nasty và Cathy Guetta trình bày), Bitch i'm the shit (rapper Tyga), Sexbomb (Tom Jones)... Vin vào cớ đó mà nhiều nhạc sĩ trẻ cho rằng âm nhạc phải là sáng tạo, phải đổi mới để theo kịp với thị trường quốc tế. Chẳng hạn như bài Fuck you của Lily Allen vừa thô tục nhan đề, vừa có nói dung chửi rủa một chính khách hiếu chiến. Bài hát như là thông điệp phản đối của Lily gửi tới những hành vi chống lại hòa bình.

Đừng quá dễ dãi

Tuy nhiên có một điều chúng ta đã bỏ quên, âm nhạc là gắn liền với văn hóa. Và tất nhiên mỗi quốc gia có một văn hóa khác nhau. Một nhạc sĩ trẻ tên N.S tâm sự rằng âm nhạc thị trường hiện nay cạnh tranh khốc liệt, không phải như ngày xưa. Muốn được ca sĩ chú ý mua bản quyền, hay công chúng mê hoặc thì đòi hỏi phải sáng tạo, tức theo thị hiếu, dù cho đó là “thảm họa”.

Sáng tạo ở đây theo kiểu giật title (nhan đề) để đánh động vào tâm lý hiếu kỳ của bạn trẻ. Bởi nhạc thị trường có tuổi thọ rất thấp, mau "chết", nếu trau chuốt quá thì thật lãng phí.

Tại sao các dòng nhạc vàng, nhạc đỏ, nhạc Trịnh... dù đã trải qua hàng chục năm trời vẫn được các lứa tuổi yêu âm nhạc nhớ đến? Đó là bởi nhạc sĩ sáng tác vì tình yêu nghệ thuật, chịu khó sáng tạo theo phong cách riêng, nội dung đa dạng, ca từ bay bổng chứ không phải như nhạc thị trường bây giờ chỉ là yêu đương nhặng xị. Lẽ ra người trẻ phải tiên phong trong vấn đề sáng tạo, kiến tạo âm nhạc nước nhà phát huy mạnh, tiến ra thị trường âm nhạc quốc tế.

Nhưng tín hiệu hiện nay cho thấy âm nhạc đang thụt lùi, dù rằng các bạn trẻ vẫn mê đắm đuối dòng nhạc thị trường. Nhiều nhạc sĩ trẻ khẳng định, dòng nhạc thị trường dù mau "chết" nhưng chỉ một năm "sống sót" là nhạc sĩ có thể khỏe re về tài chính từ đứa con tinh thần đó.

Đã đến lúc nhạc thị trường nên thay đổi tư duy và phong cách sáng tác. Đừng để âm nhạc nước nhà tuột dốc thê thảm.

Nếu biết làm mới âm nhạc theo hướng chất lượng thì từ một người, hai người, rồi trở thành hệ thống thì âm nhạc chuẩn mực sẽ đi vào nề nếp. Từ đó dòng nhạc "mì ăn liền" sẽ chết và nhạc trẻ chuẩn mực, tươi vui sẽ lên ngôi, có thể sánh vai cùng âm nhạc khu vực và cả thế giới.

Đặng Trung Công