Cách đây 40 năm, tại thủ đô Paris, nhân dân yêu chuộng hòa bình trên thế giới đã được chứng kiến thời khắc lịch sử đặc biệt. Đó là vào lúc 12h 30 (giờ Paris), ngày 27 tháng 1 năm 1973, Hiệp định Paris về việc chấm dứt chiến tranh và lập lại hòa bình tại VN và 4 Nghị định thư của Hiệp định được ký kết.

Đó thật sự là một thắng lợi có ý nghĩa lịch sử to lớn trong lịch sử chống ngoại xâm, thống nhất Tổ quốc của dân tộc ta. Thắng lợi tại bàn đàm phán đã tạo ra bước chuyển quyết định để tiến tới kết thúc hoàn toàn gần một thế kỷ chiến tranh tại VN. Hiệp định Paris chính là đỉnh cao của đường lối kết hợp nghệ thuật đánh – đàm, ngoại giao chính trị kết hợp với ngoại giao văn hóa, ngoại giao công chúng của VN.

Trang sử hào hùng

Thắng lợi lịch sử của sự kiện ký kết Hiệp định Paris sau 4 năm 8 tháng 16 ngày đàm phán, trải qua 202 phiên họp công khai và 36 cuộc gặp riêng cấp cao trước một đối thủ bao gồm những nhà ngoại giao lão luyện đã khẳng định sự trưởng thành vượt bậc của nền ngoại giao cách mạng. Thắng lợi ấy để lại những bài học vô giá cho công cuộc bảo vệ đất nước VN sau này.

Để buộc đối thủ phải rút quân và chấm dứt mọi hành động quân sự vào VN, cả một dân tộc đã phải trải qua nhiều năm đấu tranh không ngừng nghỉ với rất nhiều mất mát, hi sinh về người và của. Hiệp định Paris đã giúp thay đổi cơ bản so sánh lực lượng trên chiến trường VN, tạo điều kiện thuận lợi cho giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước trong mùa Xuân lịch sử 1975.

Hiệp định lịch sử tại Paris chính là minh chứng rõ ràng cho sự tiến bộ vượt bậc của ngoại giao cách mạng trong thời đại Hồ Chí Minh. Bất lợi hơn đối thủ về vật chất, ngoại giao chính là dấu nhân cho sức mạnh quân sự trên chiến trường. Kiên trì chủ trương “dĩ bất biến, ứng vạn biến”, trên mặt trận ngoại giao, VN luôn giữ vững lập trường chính nghĩa, kiên quyết nguyên tắc bảo vệ quyền lợi dân tộc đồng thời khôn khéo phân hóa kẻ thù, tận dụng mâu thuẫn trong hàng ngũ đối phương, cô lập lực lượng địch; giành thắng lợi từng bước, đánh đổ từng bộ phận của đối thủ và chờ đợi thời cơ chín muồi tiến lên giành thắng lợi hoàn toàn.

Trong suốt quá trình đấu tranh, rút kinh nghiệm từ những bài học lịch sử, VN luôn giữ vững tinh thần độc lập tự chủ, không để cho bên thứ ba chi phối, phát huy tối đa nội lực bản thân để giành ưu thế. Bên cạnh đó, nhận thấy tính chất thời đại của cuộc kháng chiến bảo vệ Tổ quốc, ngoại giao VN đã tập hợp sự ủng hộ rộng lớn của nhân dân thế giới và đặc biệt là tạo nên làn sóng phản đối chiến tranh mạnh mẽ chính trong lòng đối phương.

Trang sử hào hùng của Việt Nam ghi dấu tại Paris năm 1973 chính là kết quả tất yếu cho quá trình kiên định đi theo đường lối đấu tranh vì độc lập, tự do dân tộc; đấu tranh đối ngoại dựa trên quan điểm bảo vệ quyền lợi chân chính của quốc gia, dân tộc, tranh thủ sự ủng hộ của nhân dân tiến bộ trên toàn thế giới.

Những thành tựu mới

Phát huy tinh thần trên, ngoại giao VN trong thời kỳ Đổi mới đang ngày càng gặt hái được những thành tựu to lớn. Hiện nay VN đã thiết lập quan hệ ngoại giao với hơn 170 nước và thiết lập quan hệ đối tác chiến lược với hơn 10 nước, mở rộng quan hệ thương mại, xuất khẩu hàng hóa tới hơn 230 thị trường của các nước và vùng lãnh thổ. Ngoại giao kinh tế cũng đã có những đóng góp lớn vào việc trò mở đường, tham mưu, hỗ trợ, đôn đốc, thực hiện, tạo ra làn sóng đầu tư mới và thúc đẩy nhiều dự án đầu tư quan trọng vào VN.

Công tác ngoại giao văn hóa cũng đạt được nhiều kết quả đáng tự hào. Nhiều di sản vật thể và phi vật thể của VN được UNESCO công nhận góp phần quảng bá và lưu giữ các giá trị văn hóa đặc sắc của dân tộc. Trên mặt trận đa phương, VN đã trở thành thành viên tích cực và có trách nhiệm của các tổ chức quốc tế quan trọng như Liên Hợp Quốc, WTO, ASEAN, Tổ chức Pháp ngữ… Khẳng định chủ trương là bạn và đối tác tin cậy, là thành viên có trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế. Năm 2009, VN đã vinh dự được đảm nhiệm vị trí Chủ tịch Hội Đồng Bảo An Liên Hợp Quốc. Năm 2010, với việc hoàn thành xuất sắc vị trí Chủ tịch luân phiên của ASEAN, VN đã góp phần quan trọng tăng cường liên kết khu vực.

Ngoài ý nghĩa lịch sử to lớn đối với VN, Hiệp định Paris góp phần to lớn vào sự nghiệp giải phóng hoàn toàn hai nước Lào và Campuchia. Hiệp định Paris còn là tiền đề để tạo nên một khu vực Đông Nam Á đoàn kết, hòa bình và ổn định. Hiệp định Paris là biểu tượng cho thắng lợi của chính nghĩa, có thể coi đó là bản thỏa thuận quốc tế toát lên tinh thần nhân văn của nhân loại rằng: hòa bình, sự tôn trọng quyền con người sẽ tiếp tục ngự trị trên toàn thế giới.

Hội nghị và Hiệp định Paris đã diễn ra cách đây 40 năm nhưng tới tận ngày hôm nay, chúng ta vẫn còn nguyên cảm xúc tự hào và xúc động sâu sắc khi nhắc đến. Hiệp định Paris sẽ mãi là dấu ấn lịch sử vĩ đại không thể nào quên. Những bài học kinh nghiệm quý giá của quá khứ sẽ được trân trọng và tiếp tục phát huy.

PGS.TS. Lê Thanh Bình
Th.s. Nguyễn Tuấn Hiệp