Đại tang của thế giới bóng đá: “Huyền thoại sống” Johan Cruyff đã chính thức trở thành huyền thoại của lịch sử thể thao. Ông vừa qua đời ngày 24.3 vì ung thư.

Bong da dep vi… don gian la rat kho! - Anh 1

Johan Cryuff.

Liên đoàn quốc tế về lịch sử và thống kê bóng đá từng bầu ông là cầu thủ hay nhất Châu Âu thế kỷ XX và ông về thứ nhì sau Pele trong cuộc bầu chọn cầu thủ hay nhất thế giới của thế kỷ XX. Song với nhiều người xét trên mọi phương diện của bóng đá hiện đại J. Cruyff luôn là số một cho “hôm nay và muôn đời sau”! Nếu bóng đá là đẹp thì chính số 14 Cruyff là đẹp nhất với kỹ thuật siêu việt nhiều khi như ma thuật. Những kỹ thuật cá nhân do ông “phát minh” ra, thí dụ như cú xoay người mang tên ông - Cruyff turn - đã đi vào sách giáo khoa huấn luyện bóng đá trên toàn cầu. Là mũi nhọn, là vẻ quyến rũ của cơn lốc màu da cam những năm 1970 ông đã tạo dựng một phong cách riêng như một họa sĩ hay nhạc sĩ bậc thầy với các hậu duệ như Rijkaard, Laudrup, Cantona, Xavi… Những ai may mắn được xem cả Pele, Beckenbauer và Cruyff (trên TV tất nhiên) sẽ thấy danh thủ Nam Mỹ là một cá nhân siêu phàm tinh quái, danh thủ người Đức là bộ chuyền động của cỗ máy hiệu quả và chàng trai Hà Lan thanh tú là hiện thân của vẻ đẹp nhuần nhuyễn cá nhân và đồng đội. Nếu bóng đá là sức mạnh thì Cruyff là biểu tượng của sức mạnh tổng lực với triết lý bóng đá tổng lực/ toàn diện Total Football. Nếu có bóng đá thông minh thì chính ông là một tổ sư của nó và có lẽ là người thể hiện sự thông minh ấy rõ rệt và hiệu quả nhất cả với tư cách cầu thủ trên sân cũng như huấn luyện viên trên băng ghế chỉ đạo. Hầu như tất cả các HLV giỏi nhất sau ông đều chịu ảnh hưởng của thứ bóng đá thông minh kiểu Hà Lan này. Các HLV A. Wenger, Pep Guardiola thậm chí cả Ferguson hay Mourinho cũng khó thoát khỏi ảnh hưởng. Nếu bóng đá có một tương lai thì phải kể Cruyff là một bậc thầy đào tạo trẻ. Hai đế chế Ajax và Barca hiện vẫn đào tạo trẻ theo mô hình của ông.

Tôi vẫn cho rằng, bóng đá cận đại đã kết thúc với World Cup 1970 và Pele. Bóng đá hiện đại đã ra đời ngay sau đó với Cruyff. Bóng đá hiện đại ngày nay với những thiết chế quyền lực không kém bất kỳ thiết chế xã hội văn hóa nào, với các liên đoàn, CLB uy quyền như các công ty/ tập đoàn khổng lồ toàn cầu mà chỉ có các triết lý hiện đại mới đáp ứng nổi. Bốn năm thập niên đã qua tư tưởng bóng đá của Cruyff vẫn còn sống động và được kế thừa. Vì thế các nhà lịch sử bóng đá vinh danh ông là Cha đẻ của bóng đá hiện đại. Cống hiến của ông được họ so sánh với tư tưởng và phát kiến của S. Freud hay A. Einstein - tức là những tư tưởng, phát kiến nền tảng đã làm thay đổi cả thế giới.

Có hơi quá không? Thậm xưng kiểu các anh BLV bóng đá “chuyên nghiệp” của các nhà đài không? Bóng đá chẳng qua chỉ là một trò chơi. Dĩ nhiên, tất tật các môn thể thao đều chỉ là các trò chơi, các cuộc chơi có phân ra thua thắng cao thấp cho vui. Nhưng toàn bộ nền thể thao là một trong tam tứ trụ của một nền văn hóa, một mảng quan trọng thiết thân nhất với đời sống con người trong một quốc gia. Là một cường quốc thể thao chẳng đáng giá, quan trọng bằng là một cường quốc thơ, văn hay cường quốc tên lửa, dầu lửa sao? Cái hay của thể thao là tính tổng hợp toàn vẹn như sự trọn vẹn của cơ thể chứ không phiến diện như mấy thứ kia! Mà trong mọi trò chơi bóng đá lại là trò chơi vua, trò chơi toàn diện, tổng lực nhất không “phiến diện” như cử tạ boxing, golf, cờ vua… chẳng hạn. Biết vậy nhưng tôi vẫn ngạc nhiên khi đọc tin một ông HLV giỏi kia sau khi nghỉ hưu thường đi thuyết trình, không phải cho những người làm bóng đá mà cho các chính trị gia, thương gia, kỹ nghệ gia, khoa học gia… nghĩa là cho các đầu óc tinh hoa nhất dự thính. Họ là những người đang điều hành, nắm vận mạng những chuyện quan trọng, nghiêm trang, không phải trò chơi, của quốc gia, quốc tế! Khi cạnh tranh mà không thể thắng hãy nghe Cruyff nói: “… thì phải đá để không thua”. Khi gặp bất lợi chẳng hạn như bị hạn mặn, hay rét hại hãy nhớ quan điểm “Mọi bất lợi đều có ưu thế riêng của nó”. Khi vận động bầu cử hoặc khi giảng bài đừng quên thực tế hiển nhiên “Muốn người khác hiểu phải giải thích tốt hơn”. Khi thất bại trên chính trường, chán đời vì thất tình, bi quan vì thua lỗ hãy ôn lại câu: “Bóng đá (ở đây là cuộc đời) là trò chơi của các sai lầm, ai sai ít thì thắng!”.

Còn hơn một môn thể thao bóng đá “hậu hiện đại” bây giờ đã là một ngành công nghiệp giải trí khổng lồ. Mạng lưới bóng đá thực và ảo đều tinh vi phức tạp và cồng kềnh vô cùng chỉ để vận hành một trò chơi quá đơn giản. Và Johan Cryuff đúng là một triết gia cao siêu khi định nghĩa “Bóng đá (ở đây là cuộc đời) là trò chơi đơn giản, mà đơn giản là điều không phải ai cũng làm được!”. Hy vọng HLV mới và đội tuyển quốc gia của chúng ta sẽ dần thấm nhuần tư tưởng bóng đá đơn giản ấy!