Cây na còn có tên khác là mãng cầu, sa lê, phan lệ chi, có nguồn gốc á nhiệt đới, được trồng nhiều ở các nước Đông Nam Á, châu Úc, châu Phi… Ở nước ta, na là cây ăn quả được trồng phổ biến khắp cả nước với 2 dòng chính là na dai và na bở. Mỗi loại có mùi vị, màu vỏ riêng và đều thơm ngon.

Đặc tính và yêu cầu ngoại cảnh

Cành quả của na thường mọc trên cành mẹ (cành của năm trước). Trên tán cây phần từ giữa trở xuống cành cho quả tốt nhất. Mùa hoa nở nếu gặp hạn, nhiệt độ thấp, mưa nhiều thì đậu quả không tốt. Từ khi hoa nở đến khi quả chín trong khoảng 90-100 ngày.

Na ưa khí hậu ấm áp, kém chịu rét song không kén đất. Na có thể trồng trên nhiều loại đất, nhưng mức nước ngầm sâu dưới 1m, tầng đất dày trên 1m. Đất cát sỏi, đất thịt nặng, đất vỏ sò hến đều trồng được na. Nói chung các loại na chịu khô hạn tốt, nhưng kém chịu úng, trừ cây bình bát nổi tiếng chịu ngập nước. Na rất thích hợp các loại đất phát triển trên đá vôi. Na không chịu chua, độ pH thích hợp là 6-7. Nếu trồng trên đất vùng đồi nên chọn loại có độ dốc dưới 150. Bà con nông dân có kinh nghiệm chọn đất sỏi cơm là tốt nhất.

Kỹ thuật trồng na

Bon phan NPK Lam Thao, na ngot ngon va tang san luong - Anh 1

Thu hoạch na (mãng cầu) tại vựa mãng cầu Ba Nhân - ấp Tân Trung, xã Tân Bình, thị xã Tây Ninh, tỉnh Tây Ninh. Ảnh: I.T

Na có khoảng 50 giống khác nhau. Ở nước ta thường gặp các giống sau: Na (mãng cầu) trồng nhiều ở miền Nam, quả có gai, to hơn quả na, có vị chua ngọt, thơm; nê được trồng ở miền Trung, quả hình tim, vỏ quả nhẵn, có màu vàng hơi đỏ ăn chua, không ngon; bình bát mọc nhiều ở kênh, rạch vùng đồng bằng sông Cửu Long, chịu được nước, thường dùng làm gốc ghép cho các giống trong họ na.

Nhân giống:

Gieo hạt: Chọn những quả phẩm chất tốt ở những cây có nhiều quả. Chọn quả ở ngoài tán, quả chính vụ. Trước khi gieo có thể đập nhẹ cho nứt vỏ hoặc lấy cát khô cho vào túi chà xát cho thủng vỏ để hạt nhanh nảy mầm. Nhân giống bằng hạt sẽ có nhiều biến dị về các chỉ tiêu kinh tế như: Tỷ lệ đậu quả, tỷ lệ hạt vỏ và phần ăn được, phẩm chất quả… nên người ta thay thế bằng các phương pháp nhân giống vô tính như: Chiết cành, giâm cành, ghép.

Phương pháp ghép: Ghép mắt và ghép cành đều được. Gốc ghép dùng cây gieo bằng hạt của nó, hay dùng cây bình bát, cây nê… Khi đường kính cây đạt 8-10mm là có thể ghép được. Mắt ghép nên lấy trên các cành đã rụng lá. Nếu gỗ đủ già mà lá chưa rụng thì cắt phiến lá để lại cuống, khoảng 2 tuần sau cuống sẽ rụng và có thể lấy mắt để ghép.

Thời vụ trồng: Hàng năm trồng 2 vụ: Vụ xuân tháng 2-3, vụ thu tháng 8-9. Ở miền Nam vào đầu mùa mưa (tháng 4-5).

Hố trồng được đào rộng khoảng 0,15m, sâu 0,5m với khoảng cách 2 x 3m, mật độ tương ứng 1.400 - 1.600 cây/ha, trung bình là 1.500 cây/ha. Có thể trồng xen vào chỗ trống trong vườn đã có cây ăn quả lâu năm.

Bón phân NPK-S Lâm Thao cho cây na

Bón phân cho cây na chia ra 3 giai đoạn:

Bón lót:

Hố được đào trước khi trồng 2-3 tháng. Phân hữu cơ hoai mục: thường bón 20-30kg/hố, tương ứng 30-45 tấn/ha. Bón 0,3-0,4kg NPK-S*M1 5.10.3-8/hố, tương ứng 500-600kg/ha. Nếu đất chua bón mỗi hố 0,5kg vôi bột, tương ứng 750kg/ha. Tất cả trộn với đất mặt, bỏ vào hố ủ 2-3 tháng mới đặt bầu.

Bón phân thời kỳ kiến thiết cơ bản (1-3 năm tuổi):

- Trong 1-3 năm đầu, hàng năm bón 4 đợt, mỗi đợt cách nhau 3 tháng, thường bón vào tháng 2-3, 5-6, 8-9, 10-11. Nếu trời không mưa cần tưới đủ ẩm. Bón cách gốc 40-50cm theo 4 hốc đối xứng (đông-tây-nam-bắc) hoặc theo hình chiếu tán nếu cây đã lớn.

Sử dụng phân NPK-S*M1 12.5.10-14 để bón với liều lượng mỗi đợt đều bằng nhau như sau:

Đối với cây na 1 tuổi bón 0,3kg/cây/đợt hay 1,2kg/cây/năm (tương đương 450kg/ha/đợt và 1.800kg/ha/năm).

Đối với cây na 2-3 tuổi bón 0,6kg/cây/đợt hay 2,4kg/cây/năm (tương đương 900kg/ha/đợt và 3.600kg/ha/năm).

Năm thứ 2 có thể kết hợp bón phân hữu cơ vào đợt bón thúc phân NPK-S*M1 12.5.10-14 cuối năm, liều lượng khoảng 20kg phân chuồng/cây tương đương 30 tấn/ha.

Bón phân thời kỳ kinh doanh:

Trong thời kỳ kinh doanh, mỗi năm thường bón 3 đợt:

Trước ra hoa, vào tháng 2-3.

Khi đã có quả non để nuôi cành, nuôi quả vào tháng 6-7.

Sau khi thu quả kết hợp với vun gốc vào tháng 9-10.

Sử dụng phân NPK-S*M1 12.5.10-14 để bón với liều lượng mỗi đợt bằng nhau như sau:

Đối với cây na 4-5 tuổi bón 1,5kg/cây/đợt hay 4,5kg/cây/năm (tương đương 2.250kg/ha/đợt và 6.750kg/ha/năm).

Đối với cây na 6-7 tuổi bón 2,0kg/cây/đợt hay 6,0kg/cây/năm (tương đương 3.000kg/ha/đợt và 9.000kg/ha/năm).

Đối với cây na trên 8 tuổi bón 2,5kg/cây/đợt hay 7,5kg/cây/năm (tương đương 3.750kg/ha/đợt và 11.250kg/ha/năm).

Cứ cách 2 năm bón 1 lần phân hữu cơ vào đợt bón thúc phân NPK-S*M1 12.5.10-14 sau khi thu quả, liều lượng 20-30kg/cây (tương đương 30-45 tấn/ha). Phân bón được bón theo hình chiếu tán, đào 4 hốc đối xứng nam-bắc, đông-tây hay cuốc rãnh hình vành khăn, bỏ phân vào hố hoặc rãnh, lấp kín, tủ gốc bằng cỏ khô, lá khô để tạo ẩm.

Thu hoạch

Thu làm nhiều đợt khi quả đã mở mắt, vỏ quả chuyển màu vàng xanh, hái quả kèm theo 1 đoạn cuống đem về dấm trong vài ba ngày quả mềm là ăn được. Mùa na chín từ tháng 6 - 9, ở miền Nam thu hoạch sớm hơn miền Bắc.

Chúc bà con nông dân trồng na thu được năng suất và chất lượng quả cao.