(Baonghean) - Vừa qua, BCH Đảng bộ tỉnh đã cho ý kiến bổ sung để thông qua Nghị quyết về phát triển khoa học và công nghệ giai đoạn 2016 - 2020, định hướng đến 2025. Đây là nghị quyết rất quan trọng, là cơ sở để đưa Nghệ An thực hiện đạt mục tiêu trung tâm khoa học và công nghệ của Bắc Trung bộ. Báo Nghệ An có cuộc trao đổi với ông Trần Quốc Thành - Ủy viên BCH Đảng bộ tỉnh, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ xung quanh vấn đề này.

P.V: BCH Đảng bộ vừa cho ý kiến để thông qua ban hành Nghị quyết về phát triển khoa học và công nghệ (KH&CN) giai đoạn 2016 - 2020, định hướng đến năm 2025. Ông có thể nói rõ hơn về tính cấp thiết cần phải xây dựng và ban hành một nghị quyết chuyên đề như vậy trong bối cảnh hiện nay?

Ông Trần Quốc Thành: Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa XI đã ban hành Nghị quyết 20-NQ/TW về phát triển KH&CN phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường, định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế. Thời điểm đó, Nghệ An mới chỉ làm kế hoạch triển khai (Kế hoạch 71-KH/TU của Tỉnh ủy ngày 7/2/2013).

Mới đây, Nghị quyết Đại hội toàn quốc của Đảng lần thứ XII và Nghị quyết Đại hội Ban chấp hành Đảng bộ tỉnh lần thứ XVIII đều xem KH&CN là một trong những mũi đột phá để phát triển. Trong khi đó, Luật KH&CN có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2014 với hàng loạt nghị định theo hướng đổi mới.

Kế hoạch 71 do vậy có nhiều điểm không cập nhật, chưa đáp ứng nhu cầu hiện nay, đòi hỏi nhanh chóng xây dựng và ban hành một nghị quyết mới đầy đủ, toàn diện hơn.

Bo 'vo boc' Nha nuoc trong linh vuc khoa hoc va cong nghe - Anh 1

Ứng dụng công nghệ cao tại Trang trại bò sữa TH (Nghĩa Đàn). Ảnh: Phú Hương.

Về mặt pháp lý là vậy, còn về thực tiễn, thời gian qua, KH&CN đã có nhiều đóng góp cho sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh, nhưng so với yêu cầu đặt ra thì chưa thật sự tương xứng. Một trong những nguyên nhân chủ yếu của thực trạng này là do nhận thức của một số cấp ủy, chính quyền, doanh nghiệp và xã hội về vai trò của KH&CN và trách nhiệm đối với KH&CN chưa cao, chưa xem đó là nhiệm vụ thường xuyên và hàng đầu của mình.

Hiện nay, điều kiện tự nhiên để Nghệ An tăng trưởng theo chiều rộng đang hết dần, buộc phải đẩy mạnh áp dụng KH&CN để tăng năng suất, phát triển theo chiều sâu. Điều này cũng đúng trong bối cảnh hội nhập đang diễn ra sôi động, doanh nghiệp nói riêng và nền kinh tế nói chung muốn phát triển, nâng cao sức cạnh tranh thì phải quan tâm các vấn đề thuộc lĩnh vực KH&CN như sở hữu trí tuệ, tiêu chuẩn, quy chuẩn,…, họ cần một ngọn hải đăng dẫn đường, mở lối.

Như vậy, nhằm cụ thể hóa những định hướng, chủ trương mà Nghị quyết Đại hội toàn quốc của Đảng lần thứ XII, Nghị quyết Đại hội Ban chấp hành Đảng bộ tỉnh lần thứ XVIII và xuất phát từ tình hình thực tiễn, cần phải xây dựng và ban hành một chiến lược xứng tầm, đó là Nghị quyết về KH&CN của BCH Đảng bộ tỉnh.

P.V:Nhiều ý kiến cho rằng đầu tư cho KH&CN từ ngân sách Nhà nước hiện còn thấp, trong khi đầu tư từ các nguồn khác yếu, chậm chuyển đổi các cơ sở KH&CN công lập sang tự chủ về tài chính. Như vậy, cần chú trọng xã hội hóa nguồn lực cho hoạt động KH&CN. Từ góc độ chuyên môn, ông đồng tình với quan điểm này hay không?

Ông Trần Quốc Thành: Đúng vậy, xã hội hóa là hướng đi cần thiết bởi thực tế Nhà nước không thể mãi “bao bọc” cho lĩnh vực KH&CN, cần tránh tâm lý trông chờ, ỷ lại vào sự hỗ trợ của Nhà nước.

Thực tế là thời gian gần đây, nhiều doanh nghiệp Việt Nam nói chung và Nghệ An nói riêng đã nhận thức được rằng, muốn phát triển phải đẩy mạnh ứng dụng KH&CN, chuyển hướng tư duy, tự bỏ tiền ra để nghiên cứu, đổi mới, mua và ứng dụng công nghệ. Đây cũng là nội dung được Ban chấp hành Đảng bộ tỉnh quan tâm và đưa vào dự thảo nghị quyết.

Theo đó, dự kiến thời gian tới sẽ tiếp tục đẩy mạnh xã hội hóa theo nhiều hướng khác nhau.

Thứ nhất, khuyến khích lập quỹ phát triển KH&CN ở các doanh nghiệp, trích từ 10% lợi nhuận trước thuế.

Thứ hai, ưu tiên hỗ trợ doanh nghiệp triển khai các dự án KH&CN để kích thích sự vào cuộc của các doanh nghiệp, xem họ là chủ thể của việc ứng dụng và chuyển giao KH&CN.

Thứ ba, khuyến khích hình thành các tổ chức KH&CN trong doanh nghiệp. Trên địa bàn tỉnh, mới đây Viện Nghiên cứu bò sữa của Tập đoàn TH đã được tỉnh cấp phép hoạt động, Trung tâm Nghiên cứu mía đường của NASU cũng vừa ra mắt,… cũng là những ví dụ thực tế sinh động cho khía cạnh này.

Thứ tư, khuyến khích hình thành doanh nghiệp KH&CN trên cơ sở nền tảng ứng dụng KH&CN với doanh thu, thị phần lớn, từ đó doanh nghiệp được phép tham gia nghiên cứu, ứng dụng, triển khai các dự án KH&CN, phát triển sản phẩm, khẳng định chỗ đứng trên thị trường.

Cuối cùng là xã hội hóa thông qua hỗ trợ khởi nghiệp công nghệ (start-up), tức Nhà nước cùng quỹ đầu tư rủi ro hỗ trợ, kích thích hoàn chỉnh ý tưởng khoa học mới mẻ, khả thi, hình thành doanh nghiệp mới.

Tựu trung, lôi kéo sự tham gia của doanh nghiệp để huy động xã hội hóa về nguồn nhân lực, trang thiết bị, tài chính,… là phương cách thiết thực nhất để phát triển KH&CN trong bối cảnh hiện nay.

Bo 'vo boc' Nha nuoc trong linh vuc khoa hoc va cong nghe - Anh 2

Ứng dụng tiến bộ KHKT gieo mạ khay ở Hưng Nguyên. Ảnh: Phú Hương

P.V: Một trong những mục tiêu mà Nghị quyết số 26-NQ/TW của Bộ Chính trị ban hành ngày 30/7/2013 đặt ra là xây dựng Nghệ An đến năm 2020 cơ bản trở thành trung tâm về KH&CN của vùng Bắc Trung bộ. Dự thảo nghị quyết về KH&CN đề ra giải pháp cụ thể nào để góp phần thực hiện thắng lợi Nghị quyết 26?

Ông Trần Quốc Thành: Để đạt được mục tiêu trên trước hết phải tập trung phát triển năng lực nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao trên địa bàn tỉnh. Điều đó cần sự tham gia của nhiều tổ chức KH&CN, đặc biệt là các trường đại học, các trung tâm nghiên cứu, triển khai, các phòng thí nghiệm,… Cần nâng cao chất lượng nhân lực, năng lực của các cơ sở này, thông qua sự hỗ trợ của các bộ, ngành hữu quan. Tỉnh cần phối hợp chặt chẽ với các trường đại học, đặt hàng một số vấn đề để họ nghiên cứu, triển khai, gián tiếp thúc đẩy họ có động lực mạnh mẽ để tự mình vươn lên.

Ngoài ra, hình thức khả thi khác là lôi kéo các nguồn lực từ bên ngoài vào triển khai trên địa bàn, đầu tư cho các trường, chẳng hạn từ Bộ Giáo dục và Đào tạo, các tổ chức quốc tế,… hoặc tập trung xây dựng các khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao tại Nghệ An, thu hút các trường, viện, doanh nghiệp lớn về nghiên cứu thực nghiệm triển khai…

Quan trọng không kém, để thực sự trở thành trung tâm về KH&CN của vùng Bắc Trung bộ, không thể thiếu sự liên kết với các địa phương khác trong khu vực, cần phải tăng cường bắt tay, gắn kết. Tại sao chúng ta không xem xét những ý tưởng hợp tác chẳng hạn như cùng tỉnh Thanh Hóa xây dựng một “xa lộ nông nghiệp công nghệ cao” mà trục chính là đường Hồ Chí Minh? Một khi liên kết vùng tốt sẽ tạo sự tương trợ lẫn nhau và gây dựng thế mạnh cho các địa phương.

Cuối cùng, để có thể tồn tại trong bối cảnh cạnh tranh khốc liệt như hiện nay và nổi lên như trung tâm của vùng Bắc Trung bộ, Nghệ An cần sự nỗ lực lớn về nguồn lực, sự hỗ trợ của tỉnh và độ nhạy bén của các doanh nghiệp. Bước chuyển trong nhận thức của một số cấp ủy, chính quyền, đặc biệt là của cộng đồng doanh nghiệp đang chưa đặt KH&CN đúng vị thế của nó là điều cần thiết, góp phần quyết định thành công cho Nghị quyết mới của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về KH&CN và xa hơn là Nghị quyết số 26-NQ/TW của Bộ Chính trị.

P.V:Cảm ơn ông!

Thu Giang (Thực hiện)