Bộ trưởng Công thương Trần Tuấn Anh trả lời chất vấn của các ĐBQH về các dự án nghìn tỷ thua lỗ.

Bo truong Cong thuong tra loi chat van du an nghin ty thua lo - Anh 1

Bộ trưởng Bộ Công thương Trần Tuấn Anh trả lời chất vấn của các ĐBQH.

Sáng nay (15/11), Quốc hội bước vào phiên chất vấn đầu tiên của nhiệm kỳ khóa XIV với phần mở đầu trả lời chất vấn của Bộ trưởng Bộ Công thương Trần Tuấn Anh.

Trước khi đăng đàn, Bộ trưởng Trần Tuấn Anh chia sẻ: "Dù là Bộ trưởng được Quốc hội phê chuẩn qua 2 nhiệm kỳ nhưng thực ra tôi mới đảm nhiệm chức vụ khoảng 7 tháng nay. Đây là một Bộ với lượng công việc rất lớn, rất rộng, trong quá trình công tác và cống hiến tôi đã có ít nhiều kinh nghiệm nhưng có lẽ còn nhiều hạn chế. Tuy nhiên, là một trưởng ngành, tôi hiểu rõ trách nhiệm của mình trong việc thực hiện nhiệm vụ Đảng, Nhà nước và nhân dân giao phó”.

ĐBQH Nguyễn Tiến Sinh (Hòa Bình) là người đặt câu hỏi cho Bộ trưởng Trần Tuấn Anh:

-Báo cáo với Quốc hội về nguyên nhân của sự thua lỗ, kém hiệu quả của các siêu dự án do doanh nghiệp nhà nước đầu tư và do Bộ quản lý, Bộ trưởng đã chỉ rõ không loại trừ có sự cố ý vi phạm pháp luật trong hoạt động quản trị cũng như điều hành các hoạt động đầu tư của doanh nghiệp Nhà nước. Đề nghị Bộ trưởng nói rõ hơn về những sai phạm này? Đâu là trách nhiệm của của cơ quan quản lý Nhà nước trong quản lý đầu tư tại doanh nghiệp? Bộ trưởng có kiến nghị gì với Quốc hội và Chính phủ để khắc phục những bất cập trong công tác quản lý đầu tư tại doanh nghiệp Nhà nước, không để lặp lại tình trạng “con voi chui lọt lỗ kim” như trong thời gian qua?.

Bộ trưởng Công thương Trần Tuấn Anh: Với 5 dự án thua lỗ, kém hiệu quả, còn nhiều vướng mắc trong lĩnh vực thuộc Bộ quản lý thì thừa ủy quyền của Thủ tướng, Bộ trưởng đã có đánh giá sơ bộ và có báo cáo.

5 dự án đó được xem xét chủ trương đầu tư, thực hiện từ 2003 và kéo dài đến nay, từ xơ sợi đến nhà máy đạm, xăng ethanol, gang thép... Trong từng dự án, do tính chất đặc thù của ngành, dự án có diễn biến khác nhau kéo dài qua nhiều thời kỳ, do nhiều nguyên nhân, nên đánh giá chung là rất khó.

Tuy nhiên, có một số vấn đề nổi lên là các dự án đều có quá trình đầu tư kéo dài quá thời hạn theo phê duyệt. Như Xơ sợi Đình Vũ, Đạm Ninh Bình... Dự án này không những kéo dài quá trình đầu tư mà đến nay còn chưa quyết toán dù đã đưa vào vận hành.

Điểm chung của các dự án này là rơi vào thời điểm biến động thì trường thế giới. Dự án kéo dài dẫn đến thị trường thế giới ảnh hưởng mạnh cả về nội dung và việc thực hiện dự án. Ví dụ dầu khí, từ mức hơn 147 USD/thùng trước 2008, sau đó tụt và hiện giữ ở mức thấp, khoảng 40 USD/thùng, điều này ảnh hưởng đến hiệu quả và tính khả thi của dự án. Các dự án nếu có đi vào sản xuất thương mại cũng không thể cạnh tranh nổi với sản phẩm nước ngoài đã được khấu hao và có giá thành rất thấp....

Về hạn chế, tồn tại, có nguyên nhân là do năng lực của các tập đoàn, tổng công ty theo phân cấp. Khi được phê duyệt đều thực hiện quản lý đầu tư dự án, chịu trách nhiệm phương án đầu tư và nội dung cụ thể báo cáo khả thi, công nghệ, tổ chức đầu tư với các nhà thầu, tư vấn... Năng lực hạn chế của ban quản lý dự án, của đối tượng được phân công quản lý, thể hiện rõ ở dự án Đạm Ninh Bình, Xơ sợi Đình Vũ...

Cùng với đó là năng lực trong tổ chức đàm phán, ký kết thực hiện dự án liên quan khả năng thực hiện của các nhà thầu. Hạn chế nguồn nhân lực và điều kiện của nước ta dẫn đến kéo dài, nhiều dự án không thực hiện đúng hợp đồng, đúng theo phê duyệt.

Quá trình thực hiện có vướng mắc thì có yếu tố nước ngoài đòi hỏi sự can thiệp của cơ quan quản lý Nhà nước nhưng giải pháp chưa hiệu quả do nhiều lý do.

Do vậy, các dự án trên đều có tồn tại vướng mắc là hiệu quả kinh tế không còn, có đưa vào hoạt động cũng không thể cạnh tranh, thậm chí doanh thu không bù cho chi phí.

Cần phải đánh giá đầy đủ cả nguyên nhân khách quan, chủ quan, căn cứ pháp lý để làm rõ trách nhiệm. Tuy nhiên, nguyên tắc chỉ đạo của Chính phủ là các giải pháp cần được nghiên cứu xem xét tổng thể, đảm bảo mục tiêu bảo vệ vốn, lợi ích tài sản nhà nước và doanh nghiệp. Các giải pháp đưa ra phải dựa trên kinh tế thị trường phù hợp với hội nhập và cam kết quốc tế.

Xem xét làm rõ trách nhiệm và khắc phục cụ thể, từ bán dự án, cho thuê hoặc cổ phần hóa hay giao lại cho doanh nghiệp cùng khai thác, hoặc tuyên bố phá sản. Chính phủ đã chỉ đạo bộ ngành đánh giá toàn diện báo cáo chính phủ, cụ thể là 5 dự án trên, Bộ Công thương đều có nghiên cứu báo cáo giải trình. Sau Kỳ họp Quốc hội này, Chính phủ sẽ có hướng giải quyết triệt để.

Trách nhiệm thì cần làm thận trọng, đánh giá đúng đầy đủ theo quy định pháp lý, nhất là từng giai đoạn khác nhau, xem xét trách nhiệm các cấp quản lý của Nhà nước, doanh nghiệp, chủ đầu tư, tổ chức, cá nhân. Trong đó phân định làm rõ nguyên nhân khách quan và chủ quan, vô tình hay cố tình.

Không loại trừ cố tình làm sai, làm không đúng trong quản trị doanh nghiệp, dự án. Một số dự án đã có kết luận của Thanh tra Chính phủ, có dự án có kết luận của Kiểm toán Nhà nước, có dự án có kết luận của Thanh tra Bộ Tài chính.... Bộ sẽ tổng hợp báo cáo Chính phủ và sau đó báo cáo đại biểu Quốc hội. Nếu có cố tình sai phạm thì chắc chắc xem xét trách nhiệm, kể cả hình sự.

Bo truong Cong thuong tra loi chat van du an nghin ty thua lo - Anh 2

ĐB Nguyễn Tiến Sinh chất vấn Bộ trưởng Trần Tuấn Anh.

ĐB Nguyễn Thị Kim Thúy (Đà Nẵng):

-Cách đây 7 năm, nhiều ĐB lo lắng về điều kiện kinh tế và sự an toàn của các công trình khai thác boxit ở Tây Nguyên. Bộ Công thương khi đó đã có văn bản giải trình và cam kết trước Quốc hội. Thực tế hiện nay cho thấy những lo lắng của dư luận và ĐB là hoàn toàn đúng, thể hiện qua việc thua lỗ, xảy ra sự cố tràn bùn đỏ và hóa chất... Vậy Bộ trưởng đánh giá những ý kiến giải trình, cam kết trước đây của Bộ thế nào? Bộ trưởng có giải pháp gì cho vấn đề này?

Bo truong Cong thuong tra loi chat van du an nghin ty thua lo - Anh 3

ĐB Nguyễn Kim Thúy (Đà Nẵng).

Bộ trưởng Trần Tuấn Anh:

Với hai dự án ở Đắk Nông và Nhân Cơ, thực hiện chủ trương của Chính phủ, các dự án đã được triển khai trong thời gian qua được sự quan tâm rất cao về vấn đề bảo vệ môi trường. Cả hai dự án này được triển khai thực hiện và có sự phê duyệt của Bộ TN-MT, là cơ quan quản lý Nhà nước về tài nguyên môi trường, phù hợp với tiêu chuẩn, quy chuẩn của môi trường Việt Nam trong các lĩnh vực của các dự án đó.

Trong quá trình thực hiện, các BQL dự án cũng như chính quyền địa phương và cả Bộ Công thương, các Bộ, ngành liên quan đều kiểm tra, đánh giá việc chấp hành các quy định của pháp luật về môi trường tại các địa phương, từ những vấn đề lớn như giải quyết bùn đỏ cũng như việc thi công thực hiện các hạng mục đầu tư của các dự án này và chấp hành pháp luật về môi trường trên địa bàn tỉnh Tây Nguyên.

Tuy nhiên trong thời gian thi công đã xảy ra một số sự cố, ví dụ như tràn sút của dự án Alumin của nhà máy Nhân Cơ, do mưa và do một số yếu tố của thời tiết làm đê chắn bị vỡ. Việc này cũng đã được nhà thầu và BQL dự án kiểm tra, giải quyết kịp thời.

Bên cạnh đó, chúng tôi đã tổ chức, kiểm tra lại chất lượng của các nhà đầu tư, đảm bảo việc chấp hành pháp luật trong từng hạng mục đầu tư cũng như công tác vận hành chung của nhà máy, tuy nhiên ở đây vẫn rất cần vai trò của chính quyền địa phương có sự phối hợp của các nhà đầu tư có biện pháp giám sát, kiểm tra kịp thời. Đồng thời cần có sự chỉ đạo thường xuyên của các Bộ ngành, trong đó có Bộ chủ quản là Bộ Công thương, Tập đoàn Than Khoáng sản, Bộ TN-MT.

ĐB Nguyễn Thị Kim Thúy (Đà Nẵng):

- Bộ trưởng trả lời như vậy chưa thuyết phục, chưa đi vào câu hỏi. Ý tôi muốn nói là Bộ trưởng đánh giá cam kết trước đây của Bộ Công thương về vấn đề này thế nào, hay nói cách khác là trách nhiệm của Bộ ở đây ra sao để từ đó tìm ra giải pháp?

Tôi lấy ví dụ nhỏ thôi, ngay cam kết trước đây và báo cáo gửi đoàn giám sát gửi Thường vụ Quốc hội năm 2014, Bộ Công thương đã có kiến nghị xin giảm đầu tư hồ chứa bùn đỏ vì thiết kế có độ an toàn quá cao, tôi thấy vấn đề này ko logic. Khi duyệt thiết kế hồ sơ bùn đỏ này Bộ Công thương căn cứ vào tiêu chuẩn nào để phê duyệt mà bây giờ báo cáo đoàn giám sát cho rằng tiêu chuẩn quá cao, xin giảm xuống? Trong khi chúng ta biết rằng, trên thế giới, người ta sợ nhất bùn đỏ trong sản xuất nhôm từ boxit vì nó chứa độ kiềm cao đến 12pH, mà công nghệ trên thế giới hiện nay lại chưa giải quyết được quặng sút trong bùn đỏ này.

Nếu Bộ trưởng chưa chuẩn bị được thì trả lời bằng văn bản để tôi trả lời cho cử tri.

Bộ trưởng Trần Tuấn Anh: Vấn đề ĐB hỏi, chúng tôi xin phép trả lời bằng văn bản.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Phương (tỉnh Quảng Bình):

-Cử tri rất băn khoăn việc kỷ luật nguyên bộ trưởng. Vì sao lại kỷ luật một nguyên bộ trưởng mà trong các văn bản pháp luật không thấy có quy định về kỷ luật nguyên bộ trưởng này? Vậy căn cứ vào đâu để mà kỷ luật?

Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân:

Về nội dung chất vấn kỷ luật nguyên bộ trưởng thì Bộ trưởng Trần Tuấn Anh không phải trả lời, do đây là việc không thuộc thẩm quyền của Bộ trưởng. Quốc hội sẽ trả lời vấn đề này.

ĐB Trần Thị Dung (Điện Biên):

-Chưa bao giờ người dân mỏng manh trước thiên thai như vậy, điển hình qua việc thủy điện Hố Hô và An Khê - Kanak bất ngờ xả lũ. Đề nghị Bộ trưởng cho biết xử lý sai phạm thế nào, người dân bao giờ được bồi thường? Rà soát thủy điện thế nào, bất cập cái gọi là “quy trình vận hành” có được loại bỏ không, liệu dân có được sống an lành không?

Bo truong Cong thuong tra loi chat van du an nghin ty thua lo - Anh 4

ĐB Trần Thị Dung (Điện Biên).

Bộ trưởng Trần Tuấn Anh:

Trước khi khai mạc kỳ họp Quốc hội, Bộ Công thương đã có báo cáo hơn 20 trang về nghị quyết 62 của nhiệm kỳ trước, trong đó có nêu đầy đủ giải pháp về vấn đề này. Chúng ta không phát triển thủy điện và các dự án năng lượng bằng mọi giá.

Về cơ bản thủy điện đã khai thác hết tiềm năng, các thủy điện nhỏ và vừa căn cứ nghị quyết 62 đã xem xét, đánh giá lại và đưa ra quy hoạch nhiều dự án không đảm bảo môi trường, ảnh hưởng đời sống nhân dân. Hiện nay chúng ta có hơn 336 dự án thủy điện. Chức năng quản lý Nhà nước trong lĩnh vực thủy điện và các đập thủy điện được phân bổ vào các bộm ngành, trong đó Bộ Công thương là Bộ chủ đạo, ngoài ra còn có Bộ TN-MT, Bộ Xây dựng, và Bộ NNPTNT.

Đối với việc đảm bảo an toàn khi xả lũ của các đập thủy điện, chúng ta có 3 yếu tố rất quan trọng. Một là phương án phòng chống lụt bão, tìm kiếm cứu nạn tại địa phương. Chủ tịch tỉnh chịu trách nhiệm phê duyệt tại địa phương, và các chủ đập thủy điện tham gia vào quá trình đó.

Hai là quy trình xả lũ, có quy định trong nghị định Chính phủ. Quy định rõ đối với đập thủy điện có dung tích từ 1 triệu m3 trở lên do Bộ Công thương thẩm định và phê duyệt, dưới quy mô đó là do lãnh đạo địa phương phê duyệt.

Thứ ba, các doanh nghiệp, các chủ đập phải cùng tham gia cùng địa phương xây dựng phương án phòng chống lũ vùng hạ lưu, đảm bảo an toàn cho vùng hạ lưu khi xả lũ. Phải có đủ 3 yếu tố này thì các đập thủy điện, chủ dự án mới được cấp giấy phép hoạt động.

Từ khi có nghị định 2013 chúng ta đã đôn đốc, kiểm tra việc thực hiện đầy đủ quy định pháp lý về vấn đề này. Cả thủy điện Hố Hô, An Khê Kanak hay các đạp thủy điện khác đều phải đảm bảo an toàn thủy điện và an toàn xả lũ mới được cấp phép. Tuy nhiên, có một thực tế xảy ra là các đập khi xả lũ thường xuyên gây bức xúc, ví dụ như vừa qua việc xả lũ của Hố Hô và An Khê Kanak.

Tại sao lại có vấn đề này? Bộ Công thương tổ chức đoàn kiểm tra ngay, thực tế có vấn đề: thứ nhất quy trình có nhưng chấp hành còn máy móc. Ví dụ chủ đập phải thông báo cho các xã hạ lưu nhưng không nói rõ là thông báo thế nào hình thức nào, nên có những thông báo không đến đầy đủ, ví dụ mất điện hay đánh kẻng mà không nghe thấy.

Thứ hai có phương án phòng chống nhưng diễn tập thực hiện chưa tốt, nên thực tế thực hiện khi có sự việc chưa tốt. Thậm chí như Hố Hô, khi chủ đập gọi điện thì không nghe máy, nên địa phương không đảm bảo được thông tin.

Thứ ba, theo dõi dự báo thời tiết chưa được đảm bảo để chủ động phối hợp xả lũ. Tới đây đánh giá lại toàn bộ chất lượng phòng chống lụt bão, xem xét tổ chức tập huấn làm rõ trách nhiệm, chế tài kèm theo. Thậm chí cấm không cho hoạt động điện lực, làm rõ trách nhiệm chính quyền địa phương các cấp để bảo đảm sự tham gia của tất cả các nơi.

ĐB Trần Thị Dung (Điện Biên):

-Thủy điện Hố Hô xả lũ bất ngờ, không báo trước, Bí thư Tỉnh ủy Hà Tĩnh hoàn toàn không biết, như thủy điện An Khê thì Chủ tịch tỉnh Gia Lai không biết. Xả lũ rồi 5h chiều thông báo, người dân không biết đi đâu trong lúc trời tối như vậy. Thừa nhận có vi phạm thì xử lý thế nào để người dân không phải như thế nữa?

Bộ trưởng Trần Tuấn Anh:

Về xả lũ thủy điện Hố Hô, chúng tôi đã có báo cáo Thủ tướng. Đúng là đồng chí Bí thư tỉnh ủy có nói là không biết việc xả lũ này, nhưng thủy điện báo cáo với ủy ban phòng chống lụt bão của tỉnh. Tôi cũng có nói là thủy điện Hố Hô có gọi điện báo nhưng một số xã không nghe máy, do đó chúng tôi sẽ kiểm tra, rà soát lại cả quy trình này.

Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân:

Thủy điện Hố Hô thì Bộ Công thương đã kiểm tra và khẳng định có sai phạm trong thực hiện quy định của pháp luật. Tôi đề nghị Bộ chấn chỉnh lại ngay vấn đề xả lũ của thủy điện, không để xảy ra tình trạng xả lũ đúng quy trình nhưng dân vẫn phải chịu thiệt hại.

ĐB Nguyễn Ngọc Phương (Quảng Bình):

-Sau 5 dự án lớn đắp chiếu và thất thoát hàng nghìn tỷ thì còn bao nhiêu dự án nhỏ, đầu tư thất thoát vốn? Tình trạng bán hàng đa cấp thì vai trò, trách nhiệm của Bộ Công Thương ở đâu mà mãi sau này mới phát hiện và xử lý?

Bo truong Cong thuong tra loi chat van du an nghin ty thua lo - Anh 5

ĐB Nguyễn Ngọc Phương (Quảng Bình).

Bộ trưởng Trần Tuấn Anh:

Về các dự án làm thất thoát vốn nhà nước, cần út kinh nghiệm từ những dự án lớn để xây dựng quy trình đảm bảo trong quản trị vốn nhà nước, đảm bảo hiệu quả phát triển kinh tế ngành. Tôi cũng đồng tình với quan điểm của đại biểu về việc các bộ, ngành phải phối hợp quản lý các dự án đầu tư đó.

Với bán hàng đa cấp, thực tế đã được cấp phép khi Việt Nam gia nhập WTO và đã được thắt chặt hơn nhưng gần đây bộc lộ một số vấn đề về quản lý Nhà nước. Có 3 nguyên nhân là khuôn khổ pháp lý còn chưa chặt chẽ, phối hợp quản lý chưa tốt và thứ ba là bán hàng đa cấp có sức hấp dẫn lớn thông qua việc quảng cáo.

Năm 2015 Bộ Công Thương nhận thấy nhiều bất cập nên đã tăng cường kiểm tra, phát hiện hàng loạt doanh nghiệp còn có hiện tượng gian dối, thu lợi bất chính. Đầu năm 2016 xây dựng 2 chỉ thị để tăng cường kiểm tra bán hàng đa cấp tại địa phương. Do đó, từ 67 doanh nghiệp bán hàng đa cấp đã rút giấy phép của 25 đơn vị và xử phạt 14 đơn vị. Bộ Công Thương cũng đề xuất Chính phủ sửa đổi một số văn bản pháp luật.

ĐB Nguyễn Sỹ Cương (Ninh Thuận):

-Thời gian qua, thiệt hại từ phân bón giả và kém chất lượng là rất lớn. Vừa qua Bộ NN-PTNT phát hiện phân bón hữu cơ giả và đã xử lý, nhưng Bộ Công thương chưa xác định được mức độ sai phạm của phân bón vô cơ. Bộ trưởng cho rằng trong lúc này cần có biện pháp gì? Đề nghị Bộ trưởng Bộ NN-PTNT Nguyễn Xuân Cường tham gia trả lời để làm rõ thêm vấn đề.

Bo truong Cong thuong tra loi chat van du an nghin ty thua lo - Anh 6

ĐB Nguyễn Sỹ Cương (Ninh Thuận).

Bộ trưởng Trần Tuấn Anh:

Đúng là có sự tồn tại những sai phạm và vi phạm trong hoạt động kinh doanh phân bón, đặc biệt là phân bón giả, kém chất lượng. Bộ Công thương đã tổ chức, kiểm tra trong tháng 5 và tháng 6 đã có phát hiện một số vi phạm trong chứng nhận và sản xuất phân bón nên đã ban hành quyết định rút giấy phép. Biện pháp trước mắt là sắp tới là sẽ hoàn thành sớm về quy chuẩn, phân cấp về quản lý tại các địa phương, xem xét trách nhiệm chính quyền địa phương và kinh doanh phân bón.

Mở đầu phiên chất vấn, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân cho biết Quốc hội sẽ tiến hành chất vấn theo những nhóm vấn đề trọng tâm, đã được đại biểu Quốc hội cho ý kiến.

Chất vấn theo hướng tăng cường đối thoại, tranh luận, bám sát và đi đến cùng những vấn đề đặt ra trong đời sống, đáp ứng những vấn đề cử tri mong mỏi.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị các bộ trưởng, thành viên Chính phủ trả lời ngắn gọn, đi thẳng vào nội dung chất vấn của đại biểu Quốc hội. Những chất vấn liên quan đến số liệu cụ thể, tài liệu nhiều, thì bộ trưởng có thể trả lời về quan điểm, giải pháp, sau đó cung cấp tài liệu cho đại biểu Quốc hội.

Hoài Thu