Những đề xuất hạn chế quyền phủ quyết của các thành viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc có thể sẽ không bao giờ trở thành hiện thực.

Từ ngày 1/10 vừa qua, Nga đã trở thành Chủ tịch luân phiên (nhiệm kỳ 1 tháng) của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc (tiếng Anh: United Nations Security Council, viết tắt UNSC), trong bối cảnh tháng 10 có rất nhiều sự kiện và nghị trình quan trọng của thế giới cũng như của Nga.

Trong tháng 10 này có thể xảy ra một sự kiện rất lớn, không chỉ mang tính chất quyết định đến hoạt động của Hội đồng Bảo an, mà còn có ảnh hưởng rất lớn đến việc xử lý các sự vụ quốc tế, thậm chí là cả cục diện địa-chính trị của thế giới, đó là quyền phủ quyết của các Ủy viên thường trực UNSC.

Hôm 4/10, Cao ủy Liên Hợp Quốc (LHQ) về nhân quyền (UNHCHR) Zeid Ra'ad al-Hussein đã đưa ra đề xuất hạn chế quyền phủ quyết của các thành viên thường trực Hội đồng Bảo an LHQ. Đề nghị này đã ngay lập tức nhận được sự hưởng ứng của các nước phương Tây.

5 Ủy viên sử dụng Quyền phủ quyết như thế nào?

Vấn đề quyền phủ quyết của các Ủy viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc từ lâu đã là đề tài nóng trong giải quyết các sự vụ quốc tế. Theo quy định, nếu 1 trong 5 Ủy viên này phủ quyết thì không một nghị quyết nào của Hội đồng Bảo an được phép thực hiện.

Thuật ngữ ''phủ quyết'' thực sự chưa bao giờ được dùng trong Hiến chương LHQ nhưng nó là vấn đề mang tính chất thực tế và được sử dụng rộng rãi trong giới ngoại giao và các phương tiện truyền thông.

Để một nghị quyết được thông qua, nó phải thu hút được 9 phiếu thuận từ tổng cộng 15 nước thành viên của HĐBA (gồm 5 thành viên thường trực là Nga, Hoa Kỳ, Anh, Pháp, Trung Quốc và 10 thành viên không thường trực). 9 phiếu thuận đó tính cả số phiếu tán thành của 5 thành viên thường trực.

Bo quyen phu quyet tai LHQ: Don danh hiem vao Nga - Trung? - Anh 1

Biếm họa phương Tây về việc 5 Ủy viên HĐBA LHQ sử dụng quyền phủ quyết

Quyền phủ quyết của các thành viên thường trực đóng vai trò hết sức quan trọng trong quá trình thông qua một nghị quyết. Về thực chất, điều đó gián tiếp thừa nhận năm quốc gia nói trên có vai trò quyết định trong việc giải quyết những vấn đề trọng đại của thế giới.

Thống kê chính thức cho biết, tính từ năm 1945 - thời điểm Liên Hợp Quốc được thành lập đến hết thế kỷ 20, Liên Xô cũ và Nga đã sử dụng 120 lần quyền phủ quyết trong Hội đồng Bảo an, Mỹ dùng 76 lần, Anh 32 lần, Pháp 18 lần và Trung Quốc mới sử dụng 5 lần.

Đây thực chất là một quyền lực tối thượng mà 5 Ủy viên này có thể lợi dụng để bác bỏ ý kiến của nhau hay dùng để bảo vệ quyền lợi đất nước mình hoặc đồng minh của mình. Trên thực tế đã có nhiều nghị quyết bị phủ quyết bởi 1 trong 5 Ủy viên này, khi nó chống lại chính mình.

Trong thời kỳ chiến tranh lạnh, Liên Xô cũ đã thường xuyên dùng quyền phủ quyết của mình để bác bỏ các nghị quyết của LHQ. Gần đây hơn, Mỹ không tiếc tay sử dụng quyền phủ quyết để che chắn cho Chính phủ Israel trước làn sóng chỉ trích của cộng đồng quốc tế hoặc các nỗ lực yêu cầu nước này kiềm chế các hành động quân sự.

Gần hơn nữa là Nga, Mỹ đã thường xuyên sử dụng quyền phủ quyết để bác bỏ các nghị quyết lên án lẫn nhau trong vấn đề giải quyết cuộc nội chiến Syria hay vấn đề hạt nhân Iran hoặc vấn đề Nga sáp nhập bán đảo Crimea của Ukraine…