Dự án tái định cư Nhà máy thủy điện Đác R'tíh rộng gần 17 ha nhưng chỉ có một bồn nước sinh hoạt với dung tích khoảng 5m3.

Cơ sở hạ tầng còn nhiều bất cập

Trở lại dự án TĐC Nhà máy thủy điện Đác R’tíh trong một ngày cuối năm Nhâm Thìn, vừa đến nơi đập vào mắt chúng tôi là một khu đất hoang hóa, cây cỏ mọc um tùm, vắng lặng. Do khu TĐC nằm trên một quả đồi cao nên gió rít ầm ào. Khu TĐC này chỉ cách trung tâm thị xã Gia Nghĩa khoảng 10 km và cách trụ sở của UBND xã Đác R’Moan gần 1 km, giao thông đi lại tương đối thuận lợi. Tuy nhiên, một số tuyến đường giao thông, rãnh thoát nước trong khu TĐC đang bị xuống cấp, cây cỏ mọc bao phủ; hệ thống điện đã kéo dây nhưng chưa đóng điện; cả khu đất rộng nhưng chỉ có một bồn chứa nước với dung tích khoảng 5 m3 nằm lọt thỏm giữa khu TĐC; một số khu vực đã được đóng cọc phân lô... nhưng tất cả đều đang bỏ trống.

Trao đổi ý kiến với chúng tôi, Bí thư Đảng ủy xã Đác R’Moan Nguyễn Văn Soái cho biết: "Dự án TĐC Nhà máy thủy điện Đác R’tíh được khởi công xây dựng vào đầu năm 2007. Đến nay đã năm năm trôi qua nhưng cơ sở hạ tầng trong khu TĐC vẫn chưa hoàn thiện, còn nhiều bất cập. Bên cạnh đó, chung quanh dự án TĐC bao bọc bởi hồ nước thủy điện, nhưng không được đầu tư xây dựng hệ thống xử lý nước thải sinh hoạt... Mặt khác, thời gian qua do những vướng mắc trong công tác đền bù, giải phóng mặt bằng nên một số người dân bức xúc có hành động ngăn cản đơn vị thi công xây dựng cơ sở hạ tầng trong dự án. Thêm vào đó là tỉnh chậm ban hành giá đất trong dự án TĐC...".

Trong khi dự án TĐC vẫn bị bỏ hoang thì hơn 200 hộ dân bị thu hồi đất đủ điều kiện bố trí TĐC đến nay vẫn thuê nhà ở hoặc làm nhà tạm bợ sống vất vưởng ngoài nương rẫy. Nhiều hộ dân bức xúc kéo đến trụ sở UBND xã khiếu nại, gây mất an ninh trật tự, nhưng xã cũng chỉ biết vận động bà con trở về.

Phó Chủ tịch UBND thị xã Gia Nghĩa Trần Đình Ninh cho biết: Đến nay dự án TĐC Nhà thủy điện Đác R’tíh vẫn bị bỏ hoang chưa cấp đất TĐC cho người dân ổn định cuộc sống là trách nhiệm của Công ty cổ phần Thủy điện Đác R’tíh. Thời gian qua, UBND thị xã Gia Nghĩa đã nhiều lần tổ chức đoàn công tác đi kiểm tra thực tế tại dự án TĐC và làm việc với Công ty Cổ phần Thủy điện Đác R’tíh, yêu cầu công ty khẩn trương hoàn thiện cơ sở hạ tầng để cấp đất cho người dân làm nhà ở ổn định cuộc sống lâu dài, nhưng đến nay, cơ sở hạ tầng của dự án vẫn chưa hoàn thiện, trong đó có một vài khu vực bị sạt lở đất, tạo thành những hố sâu rất nguy hiểm. Bên cạnh đó, còn một số bất cập khác nên người dân không chịu nhận đất...

Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Thủy điện Đác R’tíh Chu Văn Quyền cho rằng: Công ty đã đầu tư hơn 12 tỷ đồng xây dựng cơ sở hạ tầng của dự án TĐC như san ủi mặt bằng, xây dựng hệ thống đường giao thông, điện, khoan giếng nước... Tuy nhiên, trong quá trình các đơn vị thi công xây dựng thì bị một số hộ dân ra ngăn cản vì cho rằng, công tác đền bù, giải tỏa chưa thỏa đáng, làm chậm tiến độ hoàn thành dự án. Nguyên nhân quan trọng nữa là do phía tỉnh Đác Nông chậm ban hành giá đất trong dự án TĐC, mãi đến tháng 3-2012, UBND tỉnh mới ban hành được giá đất. Mặc dù ngay sau đó, công ty đã tiến hành tổ chức cho người dân bốc thăm nhận đất TĐC, nhưng người dân lại cho rằng, cơ sở hạ tầng chưa hoàn thiện nên không đến bốc thăm. Bên cạnh đó, đến nay một số hộ dân đã ổn định chỗ ở mới và một số khác muốn kéo dài thời gian cấp đất để nhận tiền hỗ trợ thuê nhà...

Người dân sống vất vưởng

Theo phản ánh của người dân, không chỉ cơ sở hạ tầng trong dự án TĐC còn nhiều bất cập, mà việc phân lô, quy định giá đất, chính sách hỗ trợ TĐC... chưa hợp lý và công bằng nên họ không chịu nhận đất TĐC. Điều dễ nhận thấy là hầu hết những hộ được bố trí TĐC đều là nông dân, khi làm nhà ở ít nhất phải có sân phơi nông sản, chuồng trại chăn nuôi... trong khi đó việc phân đất trong dự án TĐC theo kiểu nhà ở thành phố, mỗi lô chỉ có diện tích từ 150 đến 200 m2, không phù hợp người nông dân. Vì vậy, sau khi UBND tỉnh Đác Nông chính thức phê duyệt giá đất trong dự án TĐC Nhà máy thủy điện Đác R’tíh vào ngày 9-3-2012 để thu tiền sử dụng đất, ngày 5-7-2012, Công ty Cổ phần thủy điện Đác R’tíh phối hợp chính quyền địa phương và các đơn vị liên quan tổ chức cho các hộ dân bốc thăm nhận đất đợt 1 và ngày 23-5-2012 tiếp tục tổ chức bốc thăm đợt 2 nhưng cả hai đợt không có hộ dân nào đến bốc thăm nhận đất. Tiếp đó, UBND tỉnh Đác Nông đã chỉ đạo các sở, ngành liên quan của tỉnh làm việc và yêu cầu Công ty cổ phẩn Thủy điện Đác R’tíh phối hợp các đơn vị liên quan chọn những lô đất có diện tích bằng hoặc lớn hơn 200 m2 để tổ chức cho các hộ thuộc diện được miễn giảm một phần tiền đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng có nhu cầu đến bốc thăm nhận đất. Đầu tháng 11-2012, Công ty cổ phần Thủy điện Đác R’tíh phối hợp chính quyền địa phương và các đơn vị liên quan tổ chức cho các hộ dân bốc thăm nhận đất đợt 3, nhưng kết quả cũng chỉ có 21 hộ đến bốc thăm, số hộ còn lại đều không chịu vào dự án TĐC, mặc dù cuộc sống gặp rất nhiều khó khăn.

Chúng tôi đến thăm gia đình ông Hoàng Thọ, trú ở thôn Tân Hòa, xã Đác R’Moan bị giải tỏa nhà cửa và thu hồi gần bốn ha đất để làm thủy điện Đác R’tíh. Hơn bốn năm qua, gia đình ông phải làm nhà tạm ngoài rẫy cà-phê để ở trong khi chờ cấp đất TĐC. Ông Thọ bức xúc: "Gia đình tôi bị thu hồi đất và phải làm nhà ở tạm ngoài rẫy đã bốn năm nay, chịu đựng biết bao khó khăn, bất tiện, nhất là việc học hành của con cái để chờ nhận đất TĐC". Còn ông Lê Trọng Tùng, 63 tuổi, ở thôn Tân Hòa, xã Đác R’Moan cũng bị thu hồi đất làm lòng hồ thủy điện, hơn bốn năm nay phải mượn đất làm nhà ở tạm ngay bên cạnh dự án TĐC. Vừa gặp chúng tôi, ông Tùng than thở: "Năm 2008, thực hiện chủ trương của Nhà nước, gia đình tôi đã nhận tiền đền bù nhường gần 1,5 ha đất nông nghiệp để làm lòng hồ thủy điện. Đổi lại, gia đình tôi sẽ được cấp một lô đất TĐC với diện tích 400 m2 để ở. Thế nhưng không hiểu vì sao, dự án TĐC xây dựng chưa xong thì bỏ hoang cho đến nay, trong khi gia đình tôi cũng như nhiều hộ dân khác không có đất làm nhà ở. Hiện nay, Tết đã gần kề, nhà cửa thì xuống cấp, hư hỏng, tiền hỗ trợ thuê nhà ở đã bị cắt nhưng không biết kêu ai!".

Không riêng gì gia đình ông Thọ, ông Tùng mà nhiều năm nay do những bất cập trong việc thực hiện dự án TĐC Nhà máy thủy điện Đác R’tíh cũng như chính sách hỗ trợ TĐC nên cuộc sống của hàng trăm hộ dân bị thu hồi đất cực khổ trăm bề. Một điều khiến người dân bức xúc nữa là trong khi việc cấp đất TĐC chưa giải quyết ổn thỏa thì kể từ tháng 12-2012 trở đi, Công ty cổ phần Thủy điện Đác R’tíh đã cắt tiền hỗ trợ thuê nhà ở của người dân, khiến người dân càng khó khăn hơn.

Không chỉ riêng dự án TĐC mà cả công tác đền bù, giải tỏa, thu hồi đất thực hiện dự án xây dựng Nhà máy thủy điện Đác R’tíh cũng xảy ra nhiều bất cập, kéo dài trong nhiều năm nhưng chậm được giải quyết, gây bức xúc trong dư luận và nhân dân. Hiện nay, Công ty cổ phần Thủy điện Đác R’tíh đã nhận được khoảng 800 đơn kiến nghị của người dân liên quan hai vấn đề này. Vì vậy, UBND tỉnh Đác Nông cần chỉ đạo các ngành chức năng của tỉnh và chính quyền địa phương phối hợp Công ty cổ phần Thủy điện Đác R’tíh giải quyết dứt điểm những tồn tại, bất cập nêu trên, nhất là việc hoàn thiện dự án TĐC để bố trí đất cho người dân ổn định cuộc sống.