Ngân sách hiện nay thâm hụt rất nhiều, xây dựng các dự án không hoàn thành được, phải để treo, dẫn đến hiệu quả kinh tế thấp.

Đó là quan điểm của PGS.TS Lê Cao Đoàn, Viện Kinh tế Việt Nam trước thông tin Bộ GTVT nợ nhiều công trình đường cao tốc.

Lợi ích của doanh nghiệp

PV:- Dự án đường cao tốc HN - Hải Phòng đã đưa vào hoạt động được 8 tháng nay, nhưng khoản tiền vay 100 triệu USD và chi phí giải phóng mặt bằng (4.069 tỷ đồng) vẫn đang treo lơ lửng với lãi xuất 11%/năm.

Theo nhà thầu dự án VIDIFI, nhà nước cam kết tham gia, hỗ trợ đối với dự án tối đa bằng 39% tổng mức đầu tư của dự án, nhưng đến nay vẫn chưa được thực hiện.

Trước đó, Dự án đường ô tô Tân Vũ – Lạch Huyện (Hải Phòng) có tổng mức đầu tư gần 12.000 tỷ đồng do Bộ GTVT làm chủ đầu tư cũng gặp phải tình trạng tương tự khi đang nợ nhà thầu gần 500 tỷ đồng vốn ứng từ giữa năm 2015 đến nay vẫn chưa được giải quyết.

Theo ông,vì sao Bộ GTVT luôn trong tình trạng nợ tiền các nhà thầu, do đầu tư quá nhiều thiếu kế hoạch hay do hoàn cảnh khách quan? Xin ông phân tích cụ thể?

PGS.TS Lê Cao Đoàn:- Quy tắc chung dù làm gì trong lĩnh vực nào thì cũng phải có tiền, có chi phí, làm cái nhà 10 tỷ thì phải có 10 tỷ, còn không có thì yêu cầu thi công ra sao, trong khi nhà thầu phải đi vay tiền.

Ở đây, có thể thấy rõ, Bộ GTVT không có nguồn lực nhưng lại mở ra nhiều dự án, mà tất nhiên các dự án như vậy sẽ treo hoặc dừng giữa chừng.

Hàng loạt các dự án nghìn tỷ chung một thực trạng như vậy, có thể đi đến kết luận là đầu tư dàn trải mà lại không hiệu quả. Ngân sách hiện nay thâm hụt rất nhiều, xây dựng các dự án không hoàn thành được, phải để treo, dẫn đến hiệu quả kinh tế thấp, vốn đọng lại.

Quan trọng không chỉ vốn đọng, mà còn là cơ sở vật chất không đúng tiến độ, nền kinh tế ách tắc. Đáng lẽ đường đi thông thoáng cách đây 1 năm thì lợi bao nhiêu cho hoạt động kinh tế.

Bo GTVT lien tiep bi doi no: 'Giat gau va vai' - Anh 1

Cao tốc Hà Nội - Hải Phòng

Bộ GTVT vẫn chưa biết làm đúng như một hoạt động kinh tế, trong khi đó là hoạt động có tính chất tổng hợp về tài chính và kinh tế. Tài chính là sự vận động của vốn, kinh tế nghĩa là làm lợi cho quốc gia, là hàng hóa sử dụng năng suất cao.

Bộ GTVT hiện nay là một trong những khâu của hệ thống, là một lĩnh vực cung cấp hạ tầng quá kém.

PV:- Có một thực tế dù bị nợ nhưng các doanh nghiệp vẫn hoàn thành đúng hạn định công trình, điều này thể hiện trách nhiệm cao của nhà thầu hay còn có nguyên nhân nào khác, thưa ông.

Đặc biệt khi suất đầu tư đường ở Việt Nam luôn được xếp vào dạng cao nhất thế giới,cao gấp 3 lần đường cao tốc ở Mỹ, trong khi giá nhân công cũng như giá thành vật liệu xây dựng của chúng ta thì lại thuộc nhóm trung bình?.

PGS.TS Lê Cao Đoàn:- Với hoạt động kinh tế, trách nhiệm bao giờ cũng gắn với lợi ích, nếu không đưa tiền nhà thầu sẽ không thể làm được các tuyến đường hàng trăm triệu USD, dĩ nhiên họ phải vay.

Nhưng nếu móc ngoặc với nhau, mất 11% lãi suất đi vay, mà có được hỗ trợ 39% thì nhà thầu nào cũng đồng ý, bao giờ họ cũng tính toán trên cơ sở lợi ích. Đây không phải tinh thần trách nhiệm cao, mà chắc chắn họ cũng tính toán thuận mua - vừa bán. Việc nhà thầu kêu khó khăn cũng không hẳn vì thực tế họ cũng đã tính toán lợi ích có được cao hơn tiền vay lãi.

Ở Việt Nam mua được vật liệu rẻ, giá nhân công thấp, nhưng nhà thầu vẫn luôn tìm cách giảm chất lượng đi, 10 tấn xi măng chỉ làm 8 tấn, cho nên ở VN chất lượng công trình kém mà suất đầu tư lại vô cùng cao, vì toàn chi phí phát sinh. Khoản chênh lệch trên chắc chắn sẽ có sự ăn chia lợi ích giữa các cá nhân.

Ở đây khi làm các công trình này, nhà thầu vẫn có công ăn việc làm, có thu nhập. Tất cả những nghịch lý ở đây đều có yếu tố chi phối trong đó, chứa đựng rủi ro, cho nên, tiền nào của ấy, nhưng Việt Nam thì ngược lại.

Phải có quyết tâm lớn

PV:- Trong bối cảnh ngân sách khó khăn, những khoản nợ đã bị chủ đầu tư dự án nhắc nợ, Bộ GTVT lại đưa ra kế hoạch tuyến đường bộ cao tốc Bắc Nam đoạn Hà Nội - TPHCM đến năm 2020 cần nhu cầu vốn khoảng 230.000 tỷ đồng trong đó vốn ngân sách Nhà nước lên tới 93.000 tỷ đồng. Theo ông, như vậy có khả thi hay không?

Bộ Tài chính đã bác dự án này, với nhiều lý do trong đó Bộ cho rằng mức đầu tư rất lớn so kế hoạch đầu tư công trung hạn đang được xây dựng. Bản thân ông có đồng tình với lý do Bộ tài chính đưa ra hay không?