Bí xanh thơm, bí khổng lồ là những đặc sản kỳ lạ mới nổi ở hai vùng đất Bắc - Trung, ngon quyến rũ bởi hương vị đặc biệt.

Bí xanh thơm Ba Bể (Bắc Kạn) hình dáng rất giống quả dưa hấu. Bổ một khoanh thấy thịt quả đặc, có màu xanh phớt, rất thơm dẻo khi chế biến, vị đậm đà ngon miệng. Nấu canh thịt gà hương vị rất ngon, ăn giòn chứ không xốp như bí đao.

Theo ông Dương Văn Thắng (bản Hon, xã Bành Trạch, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn), đặc sản bí xanh thơm là giống bản địa, có đặc điểm quý là tất cả thân, lá, hoa, quả đều có mùi thơm. Vỏ bí cứng dày nên bà con để được rất lâu, thường để làm rau xanh dự trữ ăn mùa mưa bão, mùa đông giá rét khan hiếm rau...

Các gia đình có nương rẫy vùng Ba Bể bây giờ đều trồng bí xanh thơm. Họ tiêu thụ bằng cách đem ra chợ bán, hoặc cất trữ. Dịp lễ tết, hay khi nhà nào trong vùng có đám cưới, đám ma... cần đến thì đồng bào lại đem ra bán, với giá cao hơn khi mùa vụ một chút. Giá bí xanh thơm Ba Bể đang vào vụ thu hoạch chở về các thành phố bán là 25.000 đ/kg.

Bi xanh thom, bi khong lo - de nhat rau sach Viet Nam - Anh 1

Một số người tiêu dùng ở đô thị đã mua bí xanh thơm của đồng bào Tày vùng Ba Bể (Bắc Kạn) về dự trữ ăn và làm mứt Tết.

Bí xanh thơm rất hợp với đất ruộng 1 vụ, đất soi bãi và đất đồi, và có thể trồng xen các cây trồng ngắn ngày như lạc, đỗ xanh, khoai lang, gừng. 1ha có thể cho thu hoạch từ 18 - 20 tấn bí xanh thơm.

Vì giống lạ, ngon và quý nên nhiều người dân đã đưa bí xanh thơm đi trồng nơi khác, hoặc trồng trên sân thượng, nhưng không hợp khí hậu, nước tưới, thổ nhưỡng nên không thành công, nếu ra quả thì mùi không thơm ngào ngạt như trồng ở đất Ba Bể.

Từ những quả bí xanh thơm này, đồng bào Tày ở Ba Bể đã chế biến được nhiều món ăn ngon, độc đáo và ngon nhất phải kể là món bí xanh nhân thịt hấp. Vì vậy bí xanh thơm đang được nhiều người coi là rau sạch đệ nhất đất Bắc.

Bi xanh thom, bi khong lo - de nhat rau sach Viet Nam - Anh 2

Bí xanh khổng lồ ở Phù Mỹ (Bình Định) nặng gần trăm kg nên nông dân phải buộc để bí ở trên giàn, để lâu không bị hỏng.

Bí xanh khổng lồ được phát hiện đầu tiên ở vùng đất Mỹ Thọ (Phù Mỹ, Bình Định) trồng bí đỏ và bí xanh từ các hạt giống bình thường, nhưng bỗng nhiên bí lớn nhanh như thổi, quả nặng hàng trăm kg, trở thành sự kiện lạ.

Sự kỳ lạ của những quả bí khổng lồ được ông Trần Văn Đức - một nông dân ở xã phát hiện đầu tiên, khi ông thấy khóm bí quả lớn mãi oằn cả giàn, khiến ông phải xếp gạch đỡ quả bí. Ai dè quả bí lớn bằng một vòng tay người ôm mới dừng.

Hồi đó cả xã Mỹ Thọ kéo đến nhà xem quả bí khổng lồ, đem hạt giống từ quả bí đó gieo khắp xã. Nhưng chỉ có thôn Chánh Trạch là cho quả to nhất.

Đặc biệt năm 2012 hộ bà Trần Thị Lan thu hoạch được quả bí 120kg, nặng nhất từ trước đến nay. Còn đa số quả bí khổng lồ đều to một vòng ôm không hết. Ruột bí đặc, màu trắng tinh nên rất chắc, và đặc biệt là không có vị chua.

Các hộ dân ở đây coi bí đao khổng lồ này là rau sạch, trồng tại vườn nhà, ăn hàng ngày không chán. Nhiều người mệt mỏi, mất ngủ chỉ ăn bí khổng lồ cảm thấy sung sức và có sinh lực lại ngay.

Bí non 2-3 kg có thể hấp, luộc hay xay sinh tố rất ngọt, thơm và bổ dưỡng. Thân bí sau thu hoạch cũng cắt khúc ép lấy nước uống, giải nhiệt, tiêu đờm. Ép khoảng 30 gốc bí được 1 lít nước, bán giá 30 - 40 nghìn đồng/lít.

Ngọc Hà