Vua Bhumibol, người đã cai trị Thái Lan trong vòng 70 năm, đã qua đời ở tuổi 88 vào ngày hôm qua, 13/10. Ông đóng một vai trò chủ chốt trong việc nuôi dưỡng và bảo vệ nền dân chủ tại Thái Lan dù cho đất nước này có phải trải qua nhiều cuộc đảo chính hay bất ổn chính trị triền miên.

Bhumibol Adulyadej: Vi vua cua hoa binh - Anh 1

Ông Bhumibol và vợ của mình, Hoàng hậu Sikirit vào năm 2005. Ảnh: AP

Trong những năm đầu cai trị, ông đã đóng một vai trò to lớn trong việc bảo vệ đất nước khỏi ách độc tài quân sự của các vị tướng thời bấy giờ. Nhiều năm sau đó, gia đình hoàng gia lại đứng trước một nguy cơ khủng hoảng niềm tin khi mà một vị vua “biểu tượng” sở hữu ít tính pháp nhân hơn là một chính phủ được bầu dân chủ của Thủ tướng Thaksin Sinawatra.

Vào năm 1973, ông đã đóng vai trò quan trọng trong việc lật đổ chế độ độc tài của các tướng Thanom Kittikachorn và Praphas Charusathien, và cũng nhiều lần mạnh mẽ đứng lên phản đối lại các quyết định của những vị tướng đầy quyền lực để ủng hộ cho một chính sách dân chủ. Vào năm 1992, nhà vua đã có một cuộc tường thuật trực tiếp trên truyền hình, một khoảnh khắc lịch sử khi một vị tướng Thái Lan nắm quyền thời bấy giờ và lãnh đạo phe đối lập đều cùng quỳ xuống trước mặt ông và làm hòa. Chính với vai trò người bảo vệ hòa bình thầm lặng phía sau mà người dân Thái Lan luôn có một sự tôn trọng và cung kính đối với vị vua của mình.

Vua Bhumibol lên ngôi sau vụ ám sát đầy nghi hoặc của anh trai ông, Vua Ananda vào năm 1946. Có nhiều người từng đặt ra nghi ngờ rằng ông này có liên quan tới âm mưu ám sát vua, thế nhưng chưa từng có bất kỳ chứng cứ gì về việc hai người này đối địch với nhau.

Ông Bhumibol sinh ra tại Cambridge thuộc bang Masachusetts của Mỹ, và là con thứ của hoàng tử Mahidol xứ Songkhla, một trong 77 người con của vua Chulalongkorn. Ông Mahidol được coi là một trong những người con thích “nổi loạn” và thường xuyên dành thời gian ở nước ngoài. Được giáo dục tại trường Harrow của Anh và vài trường quân sự của Đức, ông này đã chính thức được nhận vào Đại học Y của Harvard ở Boston, Mỹ, chuyên ngành y tế cộng đồng sau đó. Vợ của ông Mahidol là một y tá người Thái, Sangwan Talapat.

Gia đình ông Mahidol quay trở lại Bangkok sau khi Bhumibol Adulyadej ra đời, nhưng cha của ông đã chết sau đó 2 năm. Anh trai của ông Bhumibol, Ananda, trở thành người kế vị cho bác mình, vua Prajadhipok, nhưng một cuộc đảo chính vào năm 1932 đã biến đất nước từ một chế độ dân chủ lập hiến sang độc tài, và buộc gia đình hoàng gia phải di cư sang Lausanne của Thụy Sĩ nơi họ sống khá ẩn dật.

Ông Prajadhipok bị soán ngôi năm 1935 và Ananda đã xưng là người thừa kế hợp pháp, nhưng không được lên ngôi, và trừ một cuộc ghé thăm gia đình chớp nhoáng tại Thái Lan vào năm 1938, ông vẫn ở lại Thụy Sĩ. Các con cháu của hoàng tộc được giáo dục tại các trường học của Lausanne, trước khi quay trở lại Thái Lan trong thời kỳ Thế chiến thứ II.

Bhumibol Adulyadej: Vi vua cua hoa binh - Anh 2

Sau tháng sau, Ananda bị bắn chết. Hoàng tử Rangsit của xứ Chainat (một trong những người con khác của vua Chulalongkorn) được truyền ngôi nhưng bị bắt giữ trong thời kỳ chiến tranh. Ông Bhumibol, người lúc đó mới chỉ 18 tuổi, đã chấp nhận ngôi vị hoàng đế của mình, nhưng quay trở lại Thụy Sĩ chỉ sau đó hai tháng để tăng cường học tập, nhưng cũng để tránh xa những vị tướng đầy quyền lực ở quê nhà.

Khi theo học luật và chính trị tại Lausanne, ông dành khá nhiều thời gian cho việc chơi saxophone, và gặp phải một tai nạn xe hơi khiến ông mất đi một bên mắt. Ông cũng gặp người vợ tương lai của mình, Sirikit Kitiyakara, con gái của đại sứ Thái Lan tại Paris ở đây.

Quay trở lại Thái Lan vào năm 1950, ông đã thực hiện nghi lễ đăng quang bị trì hoãn đã lâu và tổ chức lễ cưới với hôn phu của mình. Ông tiếp tục có một quan hệ khá căng thẳng với những người kế nhiệm chủ nghĩa độc tài ở nước này.

Dù cho tiếng Anh và tiếng Pháp mới là ngôn ngữ chính của ông, ông nhanh chóng nhận ra được vai trò tôn giáo trong xã hội Thái: ông đã khéo léo đóng vai một vị vua cai trị, một sứ giả của thánh thần trong một bức tranh cực lớn được bày trong cung điện hoàng gia ở Bangkok. Ông Bhumibol ngày càng bị cách ly khỏi chính trường bởi hàng loạt các vị tướng độc tài sau đó, và gần như đã bị truất ngôi vào năm 1952 khi ông từ chối thông qua một hiến pháp mới, điều sẽ trao nhiều quyền lực hơn cho quân đội.

Một trong những người bạn thân của ông là vua Baudouin của Bỉ, người luôn giữ mối quan hệ hảo hữu với ông Bhumibol trong suốt quãng thời gian. Lời khuyên hữu ích nhất mà ông Baudouin đã đưa ra là hãy làm một vị vua tránh xa chính trường và sử dụng lòng dân để chống đối lại các đối thủ của mình. Cuộc thử thách lớn nhất tới vào năm 1973 khi mà bạo động xyar ra ở khăps nơi đe dọa tới quyền kiểm soát của các tướng Thanom và Praphas. Hàng trăm nghìn sinh viên và người dân đã đổ ra đường biểu tình phía ngoài cung điện, và hàng chục người đã bị bắn chết trước khi nhà vua thuyết phục thành công việc loại bỏ chế độ độc tài thông qua một máy phát sóng radio cá nhân của mình.

Chế độ dân chủ thử nghiệm đước áp dụng trong 4 năm cho tới khi quân đội nước này có một ứng viên cầm quyền. Vào năm 1988, Thái Lan có vị thủ tướng được dân bầu đầu tiên. Một cuộc đảo chính khác diễn ra vào năm 1992, và ông Bhumibol đã làm việc hết sức để ủng hộ một chính phủ dân chủ, và hình ảnh mờ nhạt được phát trên sóng truyền hình của vị tướng Suchinda Kraprayoon và lãnh đạo phe dân chủ Chamlong Srimuang cùng cúi đầu và làm hòa.

Có nhiều người cho rằng ông Bhumibol bị ảnh hưởng nhiều từ người vợ của mình, Hoàng hậu Sirikit. Từ năm 2009, sức khỏe của ông dần xấu đi và dành thời gian cuối đời trong viên. Chưa từng có bất kỳ scandal gì liên quan tới đời tư của vị vua này trong suốt 70 năm trị vì, điều hoàn toàn khác biệt với vị hoàng tử sắp kế vị Vajiralongkorn. Từng có một video xuất hiện khi hoàng tử này bắt vợ của mình trần truồng ăn bánh trên sàn nhà.

Ông Bhumibol Adulyadej, vua Thái Lan, sinh ngày 5/12/1927; mất ngày 13/10/2016

Hoàng Việt (Theo TG)