Cũng như các ngành nghề khác, hệ thống bảo tàng Việt Nam nói riêng, lĩnh vực di sản văn hóa nói chung cần có nguồn nhân lực chất lượng để thực hiện tốt nhiệm vụ của mình, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của xã hội. Tuy nhiên, thực tế đội ngũ cán bộ của bảo tàng hiện nay còn rất thiếu và yếu bởi trình độ không đồng đều, nhiều nơi còn yếu nhất là về trình độ ngoại ngữ và khả năng cập nhật sự phát triển của khoa học bảo tàng nên chưa đáp ứng được yêu cầu đổi mới, hội nhập quốc tế.

Bat cap nhan luc bao tang - Anh 1

(Ảnh minh họa).

Thiếu hụt nguồn nhân lực

Theo số liệu thống kê, hiện nay nước ta có 154 bảo tàng, trong đó có 123 bảo tàng công lập, 31 bảo tàng ngoài công lập. Về nguồn nhân lực, các hệ thống bảo tàng đã hình thành được một đội ngũ cán bộ chuyên môn đông đảo, được đào tạo có hệ thống, với hơn 2.300 công chức, viên chức và người lao động, trong đó có hơn 1.800 người có trình độ đại học, 200 người có trình độ trên đại học, một số cán bộ quản lý và chuyên môn của bảo tàng có học hàm, học vị cao.

Tuy nhiên, theo “Quy hoạch hệ thống bảo tàng Việt Nam đến năm 2020” đã được Chính phủ phê duyệt từ năm 2005, trong đó chú trọng việc đẩy mạnh công tác đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao nghiệp vụ cho cán bộ ngành bảo tàng, xây dựng đội ngũ cán bộ bảo tàng có chuyên môn sâu, kỹ năng tác nghiệp giỏi… Thì sau hơn 2/3 chặng đường triển khai với những con số cụ thể trên có thể khẳng định nguồn nhân lực cho bảo tàng vẫn trong cảnh thiếu hụt trầm trọng, đặc biệt là nhân lực có trình độ cao.

Cụ thể, PGS.TS Phạm Mai Hùng - Ủy viên Hội đồng Di sản quốc gia nhìn nhận chúng ta đã, đang thiếu trầm trọng các chuyên gia nghiên cứu sâu về sự học, nhân học, văn hóa học, nghệ thuật học… Thậm chí ở mức thấp hơn là các cán bộ giỏi trong lĩnh vực chuyên môn bảo tàng và các lĩnh vực chuyên môn khác như thiết kế trưng bày, đồ họa. Số đông cán bộ chuyên môn làm việc ở các bảo tàng còn thiếu chuyên nghiệp, thiếu kỹ năng làm việc theo nhóm và liên nhóm. Thực tế, trình độ của nguồn nhân lực hiện nay chưa đáp ứng được yêu cầu của một bảo tàng hiện đại.

Không chỉ vậy, thực tế ngay việc đào tạo cử nhân ngành Bảo tàng học của các trường Đại học hiện nay cũng đang đứng trước nhiều khó khăn. Dẫn chứng thực tế, theo PGS.TS Nguyễn Văn Cương – Hiệu trưởng Trường ĐH Văn hóa Hà Nội: “Một thực tế phải đối mặt là một số lượng sinh viên đi học “chỉ để đi học” và chưa biết “học xong sẽ làm gì?”. Họ cũng chưa biết bảo tàng là gì chứ chưa nói đến việc hiểu và thích, yêu bảo tàng.

Có thực mới vực được đạo

Có thể thấy, trong khi các nhà nghiên cứu, quản lý khi nhắc đến bảo tàng nói chung và nguồn nhân lực nói riêng thì vẫn luôn là những ưu tư, trăn trở. Nhưng suy cho cùng thì để mỗi cá nhân lựa chọn ngành bảo tàng làm con đường phát triển sự nghiệp tương lai là cả một lựa chọn vô cùng khó khăn. TS. Phạm Quốc Quân - Ủy viên Hội đồng Di sản quốc gia dẫn chứng: Nguồn nhân lực hệ thống bảo tàng Việt Nam chưa đông và thực sự chưa tinh. Không ít bảo tàng rồi các địa phương và ngoài công lập nguồn nhân lực sử dụng lãng phí và chưa đúng ngành nghề. Nhiều cán bộ bảo tàng là những văn công quá lứa hoặc những cán bộ hưu trí không có nghề. Cách sử dụng cán bộ như vậy chỉ nên được coi là giai đoạn quá độ mà đến hôm nay chúng ta đã quá xa với thời kỳ ấy. Cũng có nhiều cán bộ bảo tàng, do kinh phí đầu tư hạn hẹp, chưa đủ cơ sở vật chất, ít hoạt động, cán bộ công tác tại đó thui chột dần, vốn kiến thức khởi đầu không vượt quá giáo trình cơ sở. Họ là những người chân ngoài, dài hơn chân trong.

Còn PGS.TS Đặng Văn Bài nhìn nhận muốn có nguồn nhân lực chất lượng cho phát triển mạng lưới bảo tàng Việt Nam, Bộ VHTT&DL nên quan tâm đầu tư nâng cao chất lượng và hiệu quả của công tác đào tạo cán bộ ở cả hai dạng quản lý khoa học và nghiên cứu khoa học. Đặc biệt, có chế độ đãi ngộ tương xứng, không ngừng cải thiện và nâng cao chất lượng đời sống cho cán bộ bảo tàng thông qua đầu tư, cơ chế, chính sách và các dịch vụ văn hóa do bảo tàng tổ chức.

Tựu chung lại, đã đến lúc các cơ quan quản lý cần phải đánh thức được mọi nguồn lực xã hội vào cuộc và thay đổi nhận thức về vai trò, tầm quan trọng của bảo tàng - trong đó có nguồn nhân lực.

Minh Quân