Trong khi một nước không ngừng vươn lên, còn một nước chỉ đứng im hoặc tụt xuống thì sớm muộn cũng bị bỏ lại phía sau.

Không có sự giúp đỡ vô điều kiện

Trung Quốc quyết định rút "hầu bao" 300 triệu USD cho Campuchia xây nhà máy, lò sấy, kho trữ và cơ sở hạ tầng để thu mua lúa của nhân dân với sức chứa hàng triệu tấn. Động thái trên nhằm mục đích gì, liệu đây có là sự giúp đỡ đơn thuần vô tư hay tất cả đều nằm trong sự tính toán của Trung Quốc?

Ban tay Trung Quoc trong chien luoc gao Campuchia: Nguy co la... - Anh 1

Ảnh minh họa

Trả lời những câu hỏi trên, PGS.TS Nguyễn Văn Nam - Nguyên viện trưởng viện nghiên cứu kinh tế thương mại nói thẳng "không có sự giúp đỡ nào là vô tư, mọi động thái của Trung Quốc đều có sự tính toán từ trước. Nó chỉ là bài toán đầu tư, không lấy lại bằng cách này sẽ lấy lại bằng cách khác".

Cụ thể với trường hợp của Trung Quốc và Campuchia, vị PGS cho hay, quyết định của Trung Quốc như một động thái đáp lại thái độ của Campuchia đối với mình thời gian qua. Nó ngầm khẳng định mối quan hệ giữa Trung Quốc và Campuchia ngày càng gắn bó, sắt son hơn cả về kinh tế lẫn chính trị.

"Tất cả đều nằm trong chiến lược đã được giăng sẵn của Trung Quốc. Những khoản đầu tư, viện trợ hậu hĩnh vô điều kiện từ Trung Quốc là cách lôi kéo nước này về phía mình nhưng cũng là chiến lược buộc chặt Campuchia vào với Trung Quốc, từng bước khiến nước này bị lệ thuộc trong các quyết sách đối ngoại và đối nội", PGS Nguyễn Văn Nam cảnh báo.

Ông dẫn chứng: Trong kinh tế, Trung Quốc không ngừng gia tăng đầu tư vào kinh tế thương mại, công nghiệp, khai khoáng... quyết định xây dựng cơ sở hạ tậng tạm trữ lúa gạo chỉ là bước đi tiếp theo của Trung Quốc.

Đầu tư vào lúa gạo Campuchia có thể Trung Quốc đang xây dựng một cứ điểm chuyên cung cấp lương thực phục vụ cho nhu cầu của nước này.

Trong chính trị, Trung Quốc lôi kéo, tác động Campuchia. Ở đây không đơn thuần chỉ là mục đích kinh tế mà đã có mục đích chính trị đan xen giữa các hợp đồng kinh tế giữa hai nước.

Lo lắng cho Việt Nam

Tuy nhiên, vị chuyên gia lo lắng không phải việc Trung Quốc đầu tư vào ngành lúa gạo của nước nào và giúp đỡ họ ra sao. Điều ông thật sự lo ngại là với sự giúp đỡ của Trung Quốc, Campuchia sẽ trỗi dậy mạnh mẽ trong khi Việt Nam vẫn dậm chân tại chỗ, thậm chí mỗi ngày một tụt hậu xa hơn.

Ông Nam cho biết, ông từng đi khảo sát diện tích trồng lúa, gạo tại Campuchia, ông nhận thấy tiềm lực phát triển lúa gạo của nước này là rất lớn. Campuchia có diện tích lớn, có môi trường, chính sách thuận lợi nhưng hạn chế lớn nhất của Campuchia là đầu tư về thủy lợi. Đây là điểm yếu của Campuchia mà nếu được Trung Quốc đầu tư vào chắc chắn họ sẽ vươn lên mạnh mẽ.

Thực tế, thị trường gạo của Campuchia dù mới xuất hiện nhưng tăng trưởng đều, có thương hiệu tốt. Trong khi Việt Nam vẫn được coi là nước xuất khẩu gạo nhiều thứ 3 thế giới nhưng xét về chất lượng thì gạo Việt đã thua hẳn Campuchia và Lào.

Theo vị chuyên gia, sự yếu kém trong ngành lúa gạo Việt Nam đã tồn tại từ nhiều năm nay nhưng Việt Nam không chịu thay đổi mà rất thụ động, chỉ ngồi chờ ăn sẵn. "Trong khi một nước không ngừng vươn lên, còn một nước chỉ đứng im hoặc tụt xuống thì sớm muộn cũng bị bỏ lại phía sau.

Như vậy đến lúc đó ngay cả vị trí thứ 3 về số lượng cũng khó có thể giữ nổi", PGS.TS Nguyễn Văn Nam cảnh báo.

Thay đổi thế nào?

Đứng trước thách thức, khó khăn như vậy nhưng Việt Nam phải làm gì, đã làm gì và phải làm thế nào? Trả lời câu hỏi này, nguyên viện trưởng viện nghiên cứu kinh tế thương mại cho hay, Việt Nam chỉ cần học cách làm của Campuchia "xóa bỏ hoàn toàn các doanh nghiệp quốc doanh, để tư nhân làm lúa gạo".

Ông cho biết, ở Campuchia thị trường kinh doanh lúa gạo hoạt động hoàn toàn theo cơ chế thị trường, hoàn toàn không có sự can thiệp của các doanh nghiệp quốc doanh như VinaFood 1, VinaFood 2 như ở Việt Nam.

Từ việc giao thị trường lúa gạo cho tư nhân nên thị trường lúa gạo Campuchia phát triển rất sôi động, tất cả được cạnh tranh với nhau theo cơ chế bình đẳng, công bằng. Chính vì có sự cạnh tranh lành mạnh nên ngành lúa gạo của Campuchia phát triển rất nhanh trong những năm gần đây, đặc biệt về chất lượng.

Tuy nhiên, ở Việt Nam, sự độc quyền, thao túng giá cả, làm loạn thị trường lúa gạo của các doanh nghiệp quốc doanh lại chính là rào cản lớn nhất khiến hiệu quả sản xuất lúa gạo chưa cao và chưa bền vững.