“Bắc Kinh cho thấy họ không thỏa mãn với những gì mình có”, chuyên viên Trung Quốc học Aleksandr Larin của Viện Viễn Đông thuộc Viện hàn lâm khoa học Nga nhận định.

Cứng rắn Hiện có nhiều bằng chứng cho nhận định trên mà gần đây nhất là việc Bắc Kinh thể hiện thái độ gay gắt trong quan hệ với Tokyo khi thuyền trưởng tàu đánh cá của họ bị Nhật bắt giữ. Khi đó, phía Trung Quốc từ chối không gặp Thủ tướng Nhật Bản Naoto Kan, Thủ tướng Ôn Gia Bảo đòi phải phóng thích thuyền trưởng ngay lập tức và vô điều kiện…nếu không sẽ triển khai nhiều biện pháp trả đũa. Đối với Mỹ và nhiều nước khu vực, Bắc Kinh vẫn dứt khoát tuyên bố chủ quyền đối với các khu vực mà họ đang tranh chấp, trong đó có cả tranh chấp biển Đông. Bắc Kinh khuyên Washington hãy tránh xa những cuộc tranh cãi về vấn đề này, kiên quyết chống lại ý tưởng quốc tế hóa vấn đề. Giải thích cho thái độ trên của Trung Quốc, chuyên viên Trung Quốc học Aleksandr Larin của Viện Viễn Đông thuộc Viện hàn lâm khoa học Nga kiến giải: "Nguyên nhân là thế kinh tế của Mỹ trên thế giới suy yếu. Ngược lại, khủng hoảng không tác động đến Trung Quốc nhiều lắm. Nền kinh tế của nước này vẫn tiếp tục tăng trưởng, vững vàng thoát ra khỏi khủng hoảng mà không thiệt hại nhiều, khiến cán cân lực lượng trong khu vực và thế giới thay đổi có lợi cho Trung Quốc". Sau đó, ông Larin cho biết thêm: “Thực tế thì Trung Quốc đang tiến vào cuộc cạnh tranh với Mỹ. Đơn cử như tranh chấp quần đảo mà Trung Quốc gọi là Điếu Ngư và Nhật gọi là Senkaku. Đây là thách thức không chỉ với Nhật Bản mà cả với Mỹ. Có thể thấy vụ việc giống như phản ứng gay gắt của Trung Quốc trước quyết định của Mỹ bán vũ khí mới cho Đài Loan. Toàn bộ hệ thống đồng minh của Mỹ ở Đông Á đang hứng chịu cuộc tấn công và thử thách căng thẳng”. Đoàn kết Trong bối cảnh đó, hiện nhiều nước trong khu vực đã và đang liên kết với nhau để cân bằng với Trung Quốc mà nổi bật là sự kết hợp của Mỹ, Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), Ấn Độ, Nhật Bản… Theo tờ The Times of India, Tư lệnh lực lượng không quân Ấn Độ là Tướng PV Naik ngày 28/9 thăm Tokyo 4 ngày nhằm thúc đẩy hơn nữa quan hệ quốc phòng Ấn – Nhật. Trong các cuộc đối thoại, hai bên thảo luận việc Trung Quốc với 2,25 triệu quân đang nhanh chóng hiện đại hóa lực lượng. Còn Tổng thống Philippines Benigno Aquino III cảnh báo, ASEAN sẽ hợp thành một khối nếu Trung Quốc sử dụng sức mạnh trong tranh chấp chủ quyền ở biển Đông. Ông khẳng định: “Nếu điều đó xảy ra thì tôi nghĩ ASEAN sẽ đoàn kết thành một khối. Hy vọng chúng tôi sẽ không phải nghe cụm từ biển Nam Trung Hoa với hàm ý đó là biển của Trung Quốc”. Ở mức xuyên Thái Bình Dương, các nhà lãnh đạo ASEAN cũng vừa họp thượng đỉnh hôm 24/9 với Tổng thống Mỹ Barack Obama và hai bên nhất trí tăng cường hợp tác hơn nữa trên các lĩnh vực cùng quan tâm, triển khai kịp thời và hiệu quả các thỏa thuận hợp tác hiện có, nhất là Kế hoạch hành động triển khai Tuyên bố Tầm nhìn chung về quan hệ đối tác tăng cường ASEAN – Mỹ trong giai đoạn hiện nay và tiếp theo (2011-2015). Ngư ông đắc lợi Theo RFI, trong bối cảnh Trung Quốc có những động thái khiến nhiều láng giềng quan ngại, Mỹ là nước hưởng lợi nhờ triển khai đường lối ôn hòa, tôn trọng lợi ích của các nước nhỏ trong vùng. Cụ thể thì nước lớn chỉ giành được ảnh hưởng và quyền lực khi tuân thủ các hệ thống quốc tế, dựa trên luật pháp, sự công bằng đối với các nước nhỏ. Ngược lại, họ mất đi ảnh hưởng và quyền lực nếu hành động một cách hung hăng và không có luật lệ nhằm mở rộng quyền lợi của mình, gây tổn thất cho các nước nhỏ hơn. Thực chất thì các nước lớn nhận thức được việc này nhưng họ bị chủ nghĩa dân tộc nội bộ chi phối, mà nguồn gốc sâu xa là công dân của họ ít biết ngoại ngữ, thường không được tiếp xúc với công dân hoặc các phương tiện truyền thông nước ngoài và không quen với ý tưởng mà theo đó, đất nước to lớn và mạnh mẽ của họ bị quan điểm hay lợi ích của bất kỳ một quốc gia nào khác hạn chế. Ngoài ra, hệ thống chính trị của các nước lớn thường có những hình thức kích động tinh tinh thần yêu nước và chủ nghĩa dân tộc để giành chiến thắng chính trị. Các nhà chính trị thường cáo buộc đối thủ là phản bội đất nước khi không mạnh tay đối với người nước ngoài. Điều đó thúc đẩy các chính trị gia theo đuổi lập trường đối ngoại hung hăng mà sau đó sẽ gây tổn hại cho lợi ích thực tế của chính nước họ vì tạo ra sợ hãi và ác cảm ở nước ngoài, dẫn đến các phản ứng đối phó. Mỹ cũng phạm phải một số sai lầm tương tự trong quá khứ nhưng gần đây, nước này giảm bớt chủ nghĩa đơn phương và tăng cường chủ nghĩa đa phương dựa trên luật lệ. Và điều đó mang lại hiệu quả. Nam Việt (theo Voice of Russia, The Times of India, Canadian Press, RFI...)