Phải nhập khẩu đến hơn 90% nguyên liệu lại thêm cuộc cạnh tranh gay gắt với các DN nhựa của những quốc gia trong khu vực như Indonesia, Malaysia đặc biệt là Thái Lan, các DN ngành nhựa Việt Nam đang đứng trước rất nhiều khó khăn, thách thức.

Đau khổ vì nguyên liệu

Trong buổi tiếp xúc với Chủ tịch nước Trần Đại Quang và các lãnh đạo cấp cao của TPHCM hồi đầu tuần, ông Trần Việt Anh, Chủ tịch HĐQT CTCP Xuất nhập khẩu Nam Thái Sơn, cho biết hiện cả nước có khoảng 3.000 DN hoạt động trong ngành nhựa với hơn 1 triệu lao động, nhưng phải nhập khẩu tới 90% nguyên liệu với trị giá khoảng 6-7 tỷ USD/năm, tương ứng 4 triệu tấn hạt nhựa/năm. “Nhập khẩu hạt nhựa kim ngạch lớn ở một đất nước xuất khẩu dầu thô lớn như chúng ta là một điều cần phải suy nghĩ” - ông Việt Anh chia sẻ. Cụ thể, năm 2015 Việt Nam xuất khẩu 10 triệu tấn dầu thô thu về 3,9 tỷ USD. Một tấn dầu thô có giá khoảng 288USD/tấn, trong khi hạt nhựa nhập bình quân 1.300USD/tấn, chênh lệch tới 1.000USD/tấn. Trong nước hiện mới chỉ có Nhà máy lọc dầu Dung Quất cung cấp được hạt nhựa, nhưng chỉ 110.000 tấn/năm, còn quá khiêm tốn so với nhu cầu của các DN. “Các nước trong khu vực ASEAN như Thái Lan, Indonesia, Malaysia… đều sản xuất được hạt nhựa và sau khi sử dụng còn dư bán cho Việt Nam. Điều này khiến DN trong nước rất kém cạnh tranh” - ông Việt Anh nói.

Vấn đề nguyên liệu cho ngành nhựa vẫn chưa dừng ở đó, từ ngày 1-9-2016, Nhà nước tính thuế 3% cho nhập khẩu hạt nhựa PP (hạt nhựa PP dùng làm các sản phẩm nhựa gia dụng, bao bì…). Ước tính mỗi năm ngành nhựa nhập khoảng 1,2 triệu tấn hạt nhựa PP và tăng trưởng nhập khẩu trung bình khoảng 25%. Nhìn sang các nước trong khu vực, Indonesia cũng áp thuế nhập khẩu 7% để bảo hộ sản xuất nguyên liệu trong nước, nhưng Việt Nam chưa sản xuất được đủ nhu cầu nên việc áp thuế 3% chỉ làm tăng thêm gánh nặng cho DN. Theo các DN, Nhà nước nên áp thuế có lộ trình từ 1%, sau vài năm tăng lên 2% và sau vài năm nữa tăng lên 3%.

Không chỉ khó về nguyên liệu mà ngay cả công nghệ các DN nhựa trong nước cũng đang đứng trước sức ép từ các quốc gia lân cận. Trong một lần trả lời phỏng vấn ĐTTC, ông Trịnh Chí Cường, Tổng giám đốc CTCP Nhựa Đại Đồng Tiến, cho biết: “Ngành nhựa ở một số quốc gia trong khu vực ASEAN đã có trình độ sản xuất cao hơn nước ta, như Thái Lan hướng tới sản xuất các sản phẩm nhựa công nghệ sinh học, thân thiện với môi trường; Malaysia là nơi cung cấp màng kéo nhựa polyetylen”.

Cạnh tranh và thâu tóm

Một mối lo khác được ông Trần Việt Anh đại diện cho các DN trong ngành bày tỏ. Đó chính là việc các ông chủ Thái Lan đã mua lại nhiều chuỗi bán lẻ lớn tại Việt Nam như Big C và Metro, nên các DN nhựa Việt Nam gần như không vào được những kênh đó. Điều này, một phần vì người Thái ưu tiên hàng của họ, thêm nữa do Việt Nam nhập hạt nhựa từ Thái nên giá không thể cạnh tranh. Những khó khăn này đang làm chậm quá trình phát triển của các DN nội. Ngoài ra, DN ngành nhựa đang đứng trước một sức ép lớn khác đang ngày một hiện rõ hơn, đó chính là áp lực thâu tóm của các DN ngoại với DN Việt Nam. Một ông trùm trong ngành nhựa Thái Lan đang thâu tóm nhiều DN Việt Nam chính là SCG. Tập đoàn này đang nối dài cánh tay của mình ở thị trường Việt Nam thông qua hàng loạt thương vụ mua bán, sáp nhập.

Ap luc bua vay nganh nhua - Anh 1

Sản phẩm nhựa Việt Nam được trưng bày trong
Hội chợ ngành nhựa tại Campuchia. Ảnh: LONG THANH

Chỉ tính riêng trong ngành nhựa xây dựng, SCG không chỉ nắm hơn 20% cổ phần Nhựa Bình Minh (DN lớn ở thị trường miền Nam) mà còn nắm 23,84% cổ phần của Nhựa Tiền Phong, một tên tuổi lớn ở phía Bắc. Và trong thời gian tới, khi SCIC có chủ trương thoái vốn ở một số DN, khả năng nắm giữ thị trường nhựa xây dựng của SCG lại càng nhiều hơn. Đương nhiên, không chỉ có 2 DN này, SCG còn có nhiều thương vụ đình đám khác ở thị trường Việt Nam. SCG thông qua công ty con là TC Flexible Packaging (TCFP) đã mua 80% cổ phần của CTCP Bao bì nhựa Tín Thành (Batico) với giá 1,5 tỷ baht (khoảng 44,4 triệu USD). Batico là công ty thuộc top 5 DN lớn nhất Việt Nam trong lĩnh vực sản xuất bao bì, có công suất 230 triệu m2/năm. Đây cũng chỉ là một số ít thương vụ của SCG tại thị trường Việt Nam. Tất nhiên, nếu xét một cách chi tiết, trong cuộc thâu tóm này mảng nhựa gia dụng vẫn còn khoảng hở vì cho đến nay chưa có thông tin chính thức về việc công ty nhựa gia dụng nào của Việt Nam bị thâu tóm. Nhưng điều đó cũng không đồng nghĩa trong tương lai gần không có thương vụ nào trong ngành nhựa gia dụng. Vậy ngành nhựa Việt Nam phải làm gì để tìm đường thoát ra khỏi những khó khăn hiện nay? Ngoài những nỗ lực riêng của từng DN, hầu hết đều cần chính sách hỗ trợ của Nhà nước.

“Thiếu cơ chế hỗ trợ vốn phù hợp đã hạn chế khả năng chuyển đổi công nghệ, tiếp cận các công nghệ hiện đại của ngành nhựa Việt Nam, ảnh hưởng chung đến quá trình phát triển ngành công nghiệp phụ trợ nước nhà. Bên cạnh đó, các chính sách cũng chưa giải quyết được bài toán về nguyên liệu cho ngành nhựa. Chính vì thế, các cơ quan thẩm quyền cần có chính sách phát triển ngành công nghiệp phụ trợ phục vụ cho ngành nhựa. Đồng thời, thực hiện nhiều chính sách khuyến khích để huy động các nguồn lực xã hội tham gia vào khâu sản xuất nguyên liệu cho ngành nhựa, vì ngoài tạo ra sản phẩm tiêu dùng trực tiếp, ngành nhựa còn giữ vai trò hỗ trợ sản xuất cho các ngành khác” - ông Trịnh Chí Cường nhấn mạnh.

Thanh Dung