Chiến tranh bắt nguồn từ đâu?

(Cadn.com.vn) - Yemen, một trong những nước nghèo nhất thế giới Arab, bị tàn phá trong cuộc chiến giữa lực lượng trung thành với chính phủ được quốc tế công nhận của Tổng thống Abdrabbuh Mansour Hadi và phong trào nổi dậy Houthi. Hơn 6.800 người đã thiệt mạng và 35.000 người bị thương kể từ tháng 3-2015, hầu hết do các cuộc không kích của liên minh do Saudi Arabia dẫn đầu. Cuộc xung đột và sự phong tỏa của liên minh gây ra thảm họa nhân đạo, khiến 80% dân số cần viện trợ.

Cuộc xung đột bắt nguồn từ sự thất bại của quá trình chuyển đổi chính trị được cho là mang lại sự ổn định cho Yemen sau cuộc nổi dậy buộc Tổng thống Ali Abdullah Saleh bàn giao quyền lực cho ông Hadi vào tháng 10-2011. Ông Hadi phải vật lộn để đối phó với một loạt các vấn đề, như các cuộc tấn công của Al-Qaeda, phong trào ly khai ở miền Nam, sự trung thành của nhiều sĩ quan quân đội đối với ông Saleh, cũng như nạn tham nhũng, thất nghiệp và vấn đề an ninh lương thực.

Phong trào Houthi, vốn đã nổi dậy chống ông Saleh trong thập kỷ trước, đã lợi dụng điểm yếu này, giành quyền kiểm soát tỉnh Saada, phía bắc đất nước và các tỉnh lân cận. Vỡ mộng với quá trình chuyển đổi chính trị, nhiều người Yemen ủng hộ Houthi. Tháng 9-2014, Houthi tiến vào thủ đô Sanaa. Tháng 1-2015, nhóm này bao vây dinh tổng thống và các địa điểm quan trọng khác khiến ông Hadi phải chạy tới thành phố cảng Aden. Houthi và lực lượng trung thành với ông Saleh sau đó nỗ lực kiểm soát toàn bộ đất nước, buộc ông Hadi phải trốn ra nước ngoài vào tháng 3-2015.

Lo sợ trước sự nổi dậy của Houthi, Saudi Arabia và 8 quốc gia Arab, với sự hỗ trợ của Mỹ, Anh và Pháp, bắt đầu chiến dịch không kích nhằm khôi phục lại chính phủ của ông Hadi.

Sau hơn một năm rưỡi chiến đấu, không bên nào chiến thắng. Dù các chiến dịch không kích và phong tỏa ngày càng mạnh lên, lực lượng ủng hộ chính phủ không thể đánh bật quân nổi dậy ra khỏi Sanaa và các tỉnh lân cận. Houthi cũng duy trì bao vây thành phố Taiz ở miền nam và tiếp tục bắn tên lửa và súng cối qua biên giới Saudi Arabia hàng ngày. Al-Qaeda ở bán đảo Arab(AQAP) và IS lợi dụng sự hỗn loạn chiếm giữ thêm lãnh thổ ở phía nam và đẩy mạnh các cuộc tấn công.

Ai dang chien dau tai Yemen? - Anh 1

Hơn 60% thương vong dân sự tại Yemen là kết quả của các cuộc không kích do Saudi Arabia dẫn đầu. Ảnh: BBC

Dân thường gánh chịu

Người dân Yemen hứng chịu các cuộc chiến của tất cả các bên. Theo LHQ, tính đến đầu tháng 10 vừa qua, ít nhất 4.125 thường dân thiệt mạng và 7.207 người khác bị thương. Với gần một nửa dân số dưới 18 tuổi, trẻ em chiếm 1/3 số dân thường thiệt mạng.

Cơ sở hạ tầng dân sự bị phá hủy và thiếu thốn thực phẩm, nhiên liệu khiến 21 triệu người rơi vào cảnh khốn đốn. LHQ cho biết, 3,1 triệu người Yemen phải di tản, trong khi 14 triệu người rơi vào tình trạng mất an ninh lương thực và 370.000 trẻ em dưới 5 tuổi có nguy cơ chết đói. Hơn 1.900 trong số 3.500 cơ sở y tế hiện không hoạt động khiến một nửa dân số không được chăm sóc y tế đầy đủ.

Nỗ lực hòa bình thất bại

Nhiều người hy vọng về một bước đột phá tại vòng đàm phán thứ hai do LHQ làm trung gian ở Kuwait hồi tháng 4-2016, vì cả Houthi và Saudi Arabia đều thể hiện sẵn sàng đàm phán. Tuy nhiên, cuộc đàm phán sụp đổ 3 tháng sau đó, khiến cuộc chiến leo thang, số lượng thương vong dân sự tăng đáng kể.

Những gì xảy ra ở Yemen có thể làm trầm trọng thêm căng thẳng trong khu vực. Phương Tây lo ngại AQAP và IS sẽ đẩy mạnh việc tiếp cận Yemen.

An Bình
(Theo BBC)