Đoàn Xuân Tuyến
Từ khi lọt lòng mẹ ở nhà hộ sinh, rồi được đón về nhà mình, lớn lên đi học ở nhà trường, trưởng thành đi làm trở thành người nhà nước, xây dựng gia đình có nhà riêng, khi bệnh tật ốm đau đôi khi phải vào nhà thương và theo quy luật của tạo hóa ai rồi cũng phải đến với nhà mồ, nhà phật, nhà chúa…
Lớn nhất là nhà nước cho đến nhỏ nhất là nhà tôi, từ nhà mà ai cũng mơ ước phấn đấu là nhà riêng đến các loại nhà mà ai cũng tránh xa hoặc mới nghe đến đã sởn gai ốc đó là nhà đá, nhà thương, nhà xác… ta thử xem có mấy trăm lẻ mấy các loại nhà.
Đầu tiên để chỉ về chỗ ăn ở sinh hoạt, làm việc v.v… có các loại nhà: nhà cửa, nhà ở, nhà xây, nhà ngói, nhà tranh, nhà gạch, nhà đất, nhà dưới, nhà ngang, nhà mặt phố, nhà mặt đường, nhà trong ngõ, nhà trong hẻm, nhà tạm, nhà cấp 4 cho đến nhà cấp 1, nhà kiên cố, nhà cao tầng, nhà mái bằng, nhà sàn, nhà rông, nhà chung, nhà thờ, nhà thuyền, nhà nổi, nhà thủy tọa, nhà hầm, nhà bán mái, nhà mái vẩy, nhà ổ chuột, nhà hoang, nhà tập thể, nhà kính, nhà bê tông, nhà chung cư, nhà liền kề, nhà hộp, nhà ống, nhà tròn, nhà dài, nhà cổ, nhà cũ, nhà mới, nhà mượn, nhà đi thuê, nhà tranh chấp, nhà lấn chiếm, nhà hương hỏa, nhà thờ họ, nhà thừa kế, nhà mượn, nhà thế chấp, nhà phân phối, nhà hóa giá, nhà thanh lý, nhà xây không phép, nhà nhảy dù, nhà vi phạm hành lang đê điều, nhà vi phạm hành lang an toàn lưới điện, nhà vô chủ, nhà tình nghĩa, nhà trả góp, nhà bị kê biên, nhà tình thương, nhà đại đoàn kết.
Nhà ăn, nhà tắm, nhà vệ sinh, nhà lá, nhà vườn, nhà bè, nhà nâng cấp, nhà hoán cải, nhà bát giác, nhà chọc trười rồi đến nhà trọ, nhà nghỉ, nhà thi đấu, nhà máy, nhà xưởng, nhà khách, nhà trường, nhà hàng, nhà trẻ, nhà mẫu giáo nhà ga, nhà tàu, nhà xe, nhà chờ, nhà kho, nhà lạnh, nhà làng, nhà cơ quan, nhà Bảo tàng, nhà băng, nhà ủy ban, nhà thư viện, nhà văn hóa, nhà trưng bày, nhà hát, nhà triển lãm, nhà xuất bản, nhà lưu niệm, nhà tưởng niệm, nhà công vụ, nhà bưu điện, nhà dưỡng lão, nhà lưu động, nhà công vụ, nhà đèn, nhà an dưỡng, nhà may, nhà in, nhà hữu nghị, nhà hạnh phúc, nhà tế bần, nhà phát chẩn, nhà đại thể, nhà xác, nhà liệm, nhà táng, nhà bia, nhà hòm nhà đá, nhà tù, nhà giam, nhà pha nhà chứa, nhà thổ, nhà hàng bia ôm… rồi gần đây lại có thêm nhà định cư, nhà tái định cư, nhà giãn dân, nhà cho người thu nhập thấp.
Từ nhà đi với các danh từ chỉ khái niệm, nghề nghiệp cũng khó mà thống kê đầy đủ. Từ nhà nông, nhà binh, nhà buôn, nhà văn, nhà báo, nhà giáo, nhà thơ, nhà chính trị, nhà lãnh đạo, nhà quân sự, nhà ngoại giao, nhà thầu, nhà kinh doanh, nhà khoa học, nhà bác học, nhà toán học, nhà vật lý, nhà hóa học, nhà sinh vật học, nhà điêu khắc, nhà hội họa, nhà khảo cổ, nhà dân tộc học, nhà địa chất học, nhà sử học, nhà kinh tế, nhà lý luận, nhà tâm lý học, nhà thần học, nhà triết học, nhà sư, nhà thiên văn học, nhà chiêm tinh, nhà ngoại cảm, nhà thôi miên, nhà du hành vũ trụ, nhà quân phiệt, nhà tiên tri, nhà tỉ phú, nhà ảo thuật, nhà hòa giải, nhà hùng biện, nhà ngôn ngữ, nhà phát minh, nhà vô địch, nhà từ thiện, nhà độc tài, nhà thương thuyết, nhà hoạch định chính sách, nhà di truyền học, nhà cổ sinh học, nhà nhân chủng học, nhà thám tử, nhà nho, nhà điểu học, nhà côn trùng học, nhà Ai Cập học, nhà Đông phương học, nhà Hà Nội học, nhà vua, nhà sáng chế, nhà nông học, nhà tình báo, nhà truyền giáo, nhà đầu tư, nhà đạo diễn, nhà biên kịch, nhà hiền triết và còn có cả nhà tình dục học nữa.
Một góc làng cổ Đường Lâm, Sơn Tây, Hà Nội.
Chỉ sự giàu sang, nghèo hèn thì có nhà giàu, nhà nghèo, nhà cự phú, nhà tài phiệt, nhà tỉ phú, nhà triệu phú, nhà vương giả, nhà trâm anh thế phiệt, nhà địa chủ, nhà tư sản, nhà phú ông, nhà phú quý sinh lễ nghĩa…
Về các mối quan hệ và luân thường đạo lý thì có: nhà tôi, nhà nó, nhà thầy, nhà cô, nhà bạn, nhà hàng xóm, nhà thông gia, nhà bên, nhà có phúc, nhà có giáo dục, nhà có nền nếp, nhà trung nghĩa, nhà vô phúc, nhà vô giáo dục, nhà không có người dạy, nhà tuyệt tự, nhà mất giống, nhà tôm cứt lộn lên đầu…
Những năm gần đây khi đất cát lên cơn sốt, kiến trúc đô thị lộn xộn thì ta còn nghe nhắc đến các loại nhà mà trong Từ điển tiếng Việt không có như nhà quan tài dựng ngược, nhà lô cốt, nhà container, nhà chóp củ hành, nhà Alibaba. Nhà nửa tây nửa ta, nhà thập cẩm tảpílù kết hợp đủ các loại kiến trúc Âu – Á cổ kim.
Cứ mải say sưa với kiến trúc, suýt nữa thì quên còn có tận nhà Trắng tận bên Mỹ và nhà chị Dậu trong “Tắt đèn” của Ngô Tất Tố. Còn đấng mày râu nào không có việc làm phải sống nhờ vợ thì được xếp vào ngạch nhà báo… cô.
Sơ sơ cũng đã gần có hơn 200 loại nhà, xin mời độc giả sưu tầm bổ sung tiếp.
Đ.X.T