Xử sao cho phải với phim tư liệu chiến tranh?

Xu sao cho phai voi phim tu lieu chien tranh?

(TGĐA) - Trong kho phim tư liệu về hơn nửa thế kỷ Cách mạng và Chiến tranh vừa qua, may mắn sao chúng ta đã có một lượng phim tư liệu về cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước thật khổng lồ, thật phong phú.

Số mét phim tư liệu về thời kỳ tiền khởi nghĩa và thuở lập ra nhà nước Dân chủ Cộng hòa mà chúng ta mua lại của bạn bè nước không nhiều. May mắn sao , từ khi bước vào cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (1946-1954) và đặc biệt trong cuộc chiến tranh chống Mỹ cứu nước (1964-1975) khi chúng ta đã có ý thức về việc lưu lại cuốn sử bằng hình cho mai hậu, lượng phim tư liệu của chúng ta thật phong phú, muôn màu muôn vẻ và cũng thật lớn lao, vô cùng đáng quí.

Những bộ phim Phóng sự-Tài liệu do Đài Truyền hình Việt nam, Đài Truyền hình TP Hồ Chí Minh quay trong mươi, mười lăm năm trở lại đây được đánh dấu VTV, HTV, VFS, TFS rất tỷ mỉ, rất cẩn thận. Cũng cách đây dăm bẩy năm Đài Truyền hình Việt nam mua lại của gia đình đạo diễn Xô viết Roman Carmen bộ phim tài liệu “ Việt nam trên đường thắng lợi”, họ liền ghi dấu bản quyền hầu như ở từng mét phim. Ấy thế mà có một sự thật trớ trêu như thế này:Không biết AI và XẨY RA TỪ BAO GIỜ mà hầu như toàn bộ những thước phim tư liệu về hai cuộc chiến tranh thuộc quyền sở hữu của Hãng phim Tài liệu Khoa học TƯ, của Hãng phim Quân đội , của Viện Tư Liệu Phim VN nay ráo rạo thuộc về các ông chủ truyền hình . Thuộc quyền sở hữu của ai, điều này không có gì đáng quan tâm nhiều. Điều cần rung hồi chuông báo động là ở một phương diện khác. Tất cả những mét phim tư liệu kể trên đều được quay bằng phim nhựa 35 ly. Nhưng về với ông chủ mới chúng được chuyển qua băng và dĩa.Từ đây phim tư liệu được nhân bản vô tội vạ và được sử dụng càng vô tội vạ. Những mét phim tư liệu vô cùng quý giá về những năm tháng Chủ tịch Hồ Chí minh sống tại chiến khu Việt Bắc chỉ đạo cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp ; những mét phim về Đường Hồ Chí Minh trên đỉnh Trường sơn, về cuộc Tổng tấn công nổi dậy Tết Mậu thân ở nội thành Sài gòn, nội đô Huế , đặc biệt là phim tư liệu về giờ phút thiêng liêng giải phóng Sài gòn thực hiện giấc mơ non sông về môt giải..bây giờ dễ dàng bắt gặp trong việc minh họa cho từng bài hát, từng sô diễn, từng bộ phim phóng sự hoặc tài liệu dù chất lương rất kém cỏi. Sử dụng nhiều như một thứ minh họa cho sự nhanh vội hoặc lười suy nghĩ, sử dụng không bị ràng buộc bởi bất cứ một quy định hay luật lệ nào, đương nhiên bản thân những mét phim tư liệu kia mất đi sự thiêng liêng, mới mẻ, dễ trở nên nhàm chán, quen thuộc. Tôi nhớ lại Viện phim Tư liệu TƯ Liên xô trước đây có một sự phân loại và quy định rất rành rõ :Phim tư liệu được phân thành loại A1,A2,A3…B1,B2,B3..Ví như phim về lãnh tụ Lê nin hay những sự kiện Cách mạng Tháng 10, hay Hồng quân cắm cờ trên nóc nhà Quốc hộc Đức ở Beclin.. thuộc loại A1. Và chỉ những bộ phim nào, những trường hợp lễ lạp nào mới được Viện Tư liệu phim cho phép trích và dùng.

Trở lại với những mét phim tư liệu của chúng ta. Với Điện ảnh Khu 8, các nhà quay phim dũng cảm như Mai Lộc, Khương Mễ, Lê Minh Hiền, Vũ Sơn .. đã xông pha nơi hòn tên mũi đạn để có những mét phim sớm nhất về cuộc kháng chiến chống Pháp không chỉ ở Nam Bộ mà còn xét trên phạm vi cả nước như trong cá c phim “ Trận Mộc hóa”, “ Chiến dịch Cầu kè”, “ Công binh xưởng trong rừng”…Cũng chính đạo diễn Mai Lộc và nhà quay phim Nguyễn Thế Đoàn từ bưng biền Đồng tháp lặn lội vượt Trường Sơn lên tận Việt Bắc để ngày hôm nay con cháu có được những mét phim quý hiếm về Đại hội Đảng lần 1, Đại hội anh hùng chiến sỹ thi đua toàn quốc lần 1, Bác Hồ tập võ với các chiến sỹ cảnh vệ, Bác Hồ cưỡi ngựa ra trận, Bác Hồ tắm suối, Bác Hồ vừa đi vừa phơi quần áo…Nghệ sỹ Mai Lộc còn góp vào kho tư liệu những hình ảnh đầu tiên của lối đánh công kiên, có sự hiệp đồng giữa bộ binh, pháo binh trong phim “ Chiến thắng Tây Bắc”. Những hoạt động của du kích tại đồng bằng Bắc Bộ thì ông cũng là người ghi hình đầu tiên trong bộ phim “Giữ làng, giữ nước”. Như nhiều người trong chúng ta đều biết, nhiều hình ảnh công binh mở đường, dân công chở gạo ra mặt trận, kéo pháo vào, kéo pháo ra và hình ảnh về những trận đánh trên đồi Him Lam, đồi Độc lập, đồi A1 và bộ đội vượt qua cầu Mường Thanh tấn công vào Sở Chỉ huy của Tướng Đơ Catri tại Chiến dịch Điện Biên Phủ mà đạo diễn Liên Xô Roman Carmen đưa vào phim “ Việt nam trên đường thắng lợi” là của nhà quay phim Nguyễn Tiến Lợi. Xin nhắc lại một lần nữa những mét phim quý giá ấy bây giờ khi được sử dụng hoàn toàn không ghi tên tác giả Ấy thế mà chỉ một đoạn văn, chỉ một giai điệu nhạc bạn cứ thử trích vào sách, vào phim của mình mà không xin phép tác giả , bạn lập tức bị kiện và có thể còn bị lơi cổ ra tòa . Vậy những mét phim đánh đổi bằng xương máu kia cứ mãi mãi không có chủ, mãi mãi được coi là “ của chùa” sao?

Nói đến phim tư liệu cũng xin được nêu lên một vài hiện tượng khác cần được nắn chỉnh kịp thời.

Tôi đã từng thấy trong một số đĩa DVD ca nhạc, trong môt số phim phóng sự-tài liệu các tác giả trẻ sẵn sàng lấy hình ảnh từ các bộ phim truyện như “ Sao tháng Tám”, “ Em bé Hà nội”, “ Tự thú trước bình minh” ..dùng như những mét phim tư liệu. Liệu có nguyên tắc nào ghi rằng chỉ loại phim Người thật Việc thật mới có quyền và đượcquyền trở thành phim tư liệu không ?

Còn chuyện này nữa …

Vào năm 1960, khi nhiều ngày lễ lớn diễn ra trùng hợp như kỷ niệm Đảng tròn 30 tuổi, Nhà nước Dân chủ Công hòa 15 tuổi, sinh nhật lần thứ 70 của Hồ Chủ tịch, Xưởng phim Thời sự-Tài liệu TƯ, Xưởng phim Quân đội được giao nhiệm vụ dựng lại và ghi hình một số mét phim liên quan tới các sự kiện lịch sử. Những mét phim ấy hiện nay vẫn được trích dùng chỗ này, chỗ kia. Ví như hình ảnh các má, các chị đầu vấn khăn rằn, tay cầm tầm vông vạt nhọn chạy trong rừng dừa để thể hiện cuộc khởi nghĩa Hóc môn, Bà Điểm. Hình ảnh dân quân du kích đồng bằng Bắc bộ vây đồn diệt viện. Hình ảnh kéo pháo vào, kéo pháo ra ở mặt trận Điện biên phủ…Người làm phim phóng sự- Tài liệu có quyền tái hiện lại quá khứ bằng cách dàn dựng như vậy không? Vấn đề này, chắc hẳn vẫn còn đang tranh cãi. Nhưng chúng tôi muốn lưu tâm đến một khía cạnh khác. Nhiều nhà đạo diễn hoặc quay phim thuở đó do chưa phân biệt thật rành rẽ giữa ngôn ngữ biểu hiện của phim phóng sự-Tài liệu và phim truyện nên họ đã mắc phải những thiếu sót không nên có. Ví như vào đặc tả một cô du kích đang phục xe địch bên đường lộ nhưng nhà quay phim cho đánh ánh sáng ven mái tóc cô gái. Vào tình huống quyết liệt như thế, lấy đâu đèn đóm mà tạo được ánh sáng ven? Hoặc thể hiện một chiến sỹ nắm chắc lưỡi lê nhẩy qua hào giao thông phòng ngự của địch để xông vào đồn chẳng hạn. Để cho hình ảnh thêm khí thế dũng mãnh, ống kính máy quay quay từ phía dưới quay hất lên. Lại hỏi, chả nhẽ nhà quay phim nằm ngửa lưng dưới hàng rào đầy chông thò, dây thép gai, mìn các loại để hướng ống kính lên phía trên sao đây ? Mong rằng Viện Nghiên cứu điện ảnh và Tư liệu phim hãy bắt tay dọn sạch những mét phim kiểu ấy đi.

Trong kho phim tư liệu về hơn nửa thế kỷ Cách mạng và Chiến tranh vừa qua, may mắn sao chúng ta đã có một lượng phim tư liệu về cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước thật khổng lồ, thật phong phú. Hãng phim Thời sự- Tài liệu TƯ, Xưởng phim Quân đội đã tạo nên Thiên Anh Hùng ca miền Bắc đánh thắng chiến tranh leo thang của giặc Mỹ với Quảng Bình, Vĩnh linh, Bạch Long Vỹ, Cồn cỏ, với Hà nội bắn rơi pháo đài bay B.52…Còn những sự tích anh hùng ở Củ Chi, Bến tre, Điện bàn, Duy xuyên..và của chiến công làm phá sản các chiến thuật “ Phượng hoàng vồ mồi”, “ Bổ lưới phóng lao”, “ Bình định cấp tốc”, “ Gom dân lập ấp chiến lược”, Chiến tranh cục bộ, chiến tranh đặc biệt, Việt nam hóa chiến tranh của Mỹ thuộc về công lao của các nhà làm phim Điện ảnh Giải phóng.

Ấy thế mà tên tuổi của những ai tạo nên những mét phim ấy như Kiều Thẩm, Kim Môn, Lưu Xuân Thư, Nguyễn Kha,Ngô Đặng Tuất, Nguyễn Chí Phúc..ở miền Bắc,Trần Nhu, Trần Văn Thủy, Hồng Chi, Lâm Quang Ngọc, Phạm Khắc…ở miền Nam hoàn toàn vắng bặt trên những mét phim tài liệu trích. Tình trạng cướp công, bất hợp lý hiện tại không thể chấp nhận được và phải chấm dứt ngay, xét cả về phương diện tình cảm lẫn luật pháp.

Thời ở mặt trận cánh phóng viên báo viết chúng tôi với các phóng viên quay phim hệt như anh em ruột thịt. Cùng hưởng gạo, đường, thuốc men một tiêu chuẩn. Cũng tăng , bạt, võng dã chiến như nhau. Đi đâu cũng í ới gọi nhau. Nhưng khi một trận đánh xẩy ra liền có sự phân biệt đối sử. Phóng viên báo viết thường chỉ xuống tới ban Chỉ huy Tiểu đoàn là cùng, còn phóng viên nhiếp ảnh, quay phim thì được đi theo các mũi chủ công, vượt qua hàng rào cự mã, nhiều trường hợp bám sát từng mũi thọc sâu của các trung đội, tiểu đội. Nghĩa là các anh xông xáo, kề cận cái chết y hệt như những người lính. Lý do ư? Cánh báo viết thì còn có thể nghe kể lại, còn quay phim, nhiếp ảnh không xông xáo vào tận nơi hòn tên mũi đạn liệu làm sao có được những bức ảnh, những thước phim chân thực ? Thành thử đức dũng cảm, lòng can trường, tính tự nguyện sẵn sàng chấp nhận cái chết trong tích tắc vốn là những phẩm chất không còn nghi ngờ gì của những người làm phim Phóng sự-Tài liệu chiến tranh. Vậy vì cơn cớ gì chúng ta không trả lại bản quyền từng mét phim của những người làm phim Phóng sự-Tài liệu đã ngã xuống hoặc đang còn sống ?

Tô Hoàng

Số mét phim tư liệu về thời kỳ tiền khởi nghĩa và thuở lập ra nhà nước Dân chủ Cộng hòa mà chúng ta mua lại của bạn bè nước không nhiều. May mắn sao , từ khi bước vào cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (1946-1954) và đặc biệt trong cuộc chiến tranh chống Mỹ cứu nước (1964-1975) khi chúng ta đã có ý thức về việc lưu lại cuốn sử bằng hình cho mai hậu, lượng phim tư liệu của chúng ta thật phong phú, muôn màu muôn vẻ và cũng thật lớn lao, vô cùng đáng quí.

Những bộ phim Phóng sự-Tài liệu do Đài Truyền hình Việt nam, Đài Truyền hình TP Hồ Chí Minh quay trong mươi, mười lăm năm trở lại đây được đánh dấu VTV, HTV, VFS, TFS rất tỷ mỉ, rất cẩn thận. Cũng cách đây dăm bẩy năm Đài Truyền hình Việt nam mua lại của gia đình đạo diễn Xô viết Roman Carmen bộ phim tài liệu “ Việt nam trên đường thắng lợi”, họ liền ghi dấu bản quyền hầu như ở từng mét phim. Ấy thế mà có một sự thật trớ trêu như thế này:Không biết AI và XẨY RA TỪ BAO GIỜ mà hầu như toàn bộ những thước phim tư liệu về hai cuộc chiến tranh thuộc quyền sở hữu của Hãng phim Tài liệu Khoa học TƯ, của Hãng phim Quân đội , của Viện Tư Liệu Phim VN nay ráo rạo thuộc về các ông chủ truyền hình . Thuộc quyền sở hữu của ai, điều này không có gì đáng quan tâm nhiều. Điều cần rung hồi chuông báo động là ở một phương diện khác. Tất cả những mét phim tư liệu kể trên đều được quay bằng phim nhựa 35 ly. Nhưng về với ông chủ mới chúng được chuyển qua băng và dĩa.Từ đây phim tư liệu được nhân bản vô tội vạ và được sử dụng càng vô tội vạ. Những mét phim tư liệu vô cùng quý giá về những năm tháng Chủ tịch Hồ Chí minh sống tại chiến khu Việt Bắc chỉ đạo cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp ; những mét phim về Đường Hồ Chí Minh trên đỉnh Trường sơn, về cuộc Tổng tấn công nổi dậy Tết Mậu thân ở nội thành Sài gòn, nội đô Huế , đặc biệt là phim tư liệu về giờ phút thiêng liêng giải phóng Sài gòn thực hiện giấc mơ non sông về môt giải..bây giờ dễ dàng bắt gặp trong việc minh họa cho từng bài hát, từng sô diễn, từng bộ phim phóng sự hoặc tài liệu dù chất lương rất kém cỏi. Sử dụng nhiều như một thứ minh họa cho sự nhanh vội hoặc lười suy nghĩ, sử dụng không bị ràng buộc bởi bất cứ một quy định hay luật lệ nào, đương nhiên bản thân những mét phim tư liệu kia mất đi sự thiêng liêng, mới mẻ, dễ trở nên nhàm chán, quen thuộc. Tôi nhớ lại Viện phim Tư liệu TƯ Liên xô trước đây có một sự phân loại và quy định rất rành rõ :Phim tư liệu được phân thành loại A1,A2,A3…B1,B2,B3..Ví như phim về lãnh tụ Lê nin hay những sự kiện Cách mạng Tháng 10, hay Hồng quân cắm cờ trên nóc nhà Quốc hộc Đức ở Beclin.. thuộc loại A1. Và chỉ những bộ phim nào, những trường hợp lễ lạp nào mới được Viện Tư liệu phim cho phép trích và dùng.

Trở lại với những mét phim tư liệu của chúng ta. Với Điện ảnh Khu 8, các nhà quay phim dũng cảm như Mai Lộc, Khương Mễ, Lê Minh Hiền, Vũ Sơn .. đã xông pha nơi hòn tên mũi đạn để có những mét phim sớm nhất về cuộc kháng chiến chống Pháp không chỉ ở Nam Bộ mà còn xét trên phạm vi cả nước như trong cá c phim “ Trận Mộc hóa”, “ Chiến dịch Cầu kè”, “ Công binh xưởng trong rừng”…Cũng chính đạo diễn Mai Lộc và nhà quay phim Nguyễn Thế Đoàn từ bưng biền Đồng tháp lặn lội vượt Trường Sơn lên tận Việt Bắc để ngày hôm nay con cháu có được những mét phim quý hiếm về Đại hội Đảng lần 1, Đại hội anh hùng chiến sỹ thi đua toàn quốc lần 1, Bác Hồ tập võ với các chiến sỹ cảnh vệ, Bác Hồ cưỡi ngựa ra trận, Bác Hồ tắm suối, Bác Hồ vừa đi vừa phơi quần áo…Nghệ sỹ Mai Lộc còn góp vào kho tư liệu những hình ảnh đầu tiên của lối đánh công kiên, có sự hiệp đồng giữa bộ binh, pháo binh trong phim “ Chiến thắng Tây Bắc”. Những hoạt động của du kích tại đồng bằng Bắc Bộ thì ông cũng là người ghi hình đầu tiên trong bộ phim “Giữ làng, giữ nước”. Như nhiều người trong chúng ta đều biết, nhiều hình ảnh công binh mở đường, dân công chở gạo ra mặt trận, kéo pháo vào, kéo pháo ra và hình ảnh về những trận đánh trên đồi Him Lam, đồi Độc lập, đồi A1 và bộ đội vượt qua cầu Mường Thanh tấn công vào Sở Chỉ huy của Tướng Đơ Catri tại Chiến dịch Điện Biên Phủ mà đạo diễn Liên Xô Roman Carmen đưa vào phim “ Việt nam trên đường thắng lợi” là của nhà quay phim Nguyễn Tiến Lợi. Xin nhắc lại một lần nữa những mét phim quý giá ấy bây giờ khi được sử dụng hoàn toàn không ghi tên tác giả Ấy thế mà chỉ một đoạn văn, chỉ một giai điệu nhạc bạn cứ thử trích vào sách, vào phim của mình mà không xin phép tác giả , bạn lập tức bị kiện và có thể còn bị lơi cổ ra tòa . Vậy những mét phim đánh đổi bằng xương máu kia cứ mãi mãi không có chủ, mãi mãi được coi là “ của chùa” sao?

Nói đến phim tư liệu cũng xin được nêu lên một vài hiện tượng khác cần được nắn chỉnh kịp thời.

Tôi đã từng thấy trong một số đĩa DVD ca nhạc, trong môt số phim phóng sự-tài liệu các tác giả trẻ sẵn sàng lấy hình ảnh từ các bộ phim truyện như “ Sao tháng Tám”, “ Em bé Hà nội”, “ Tự thú trước bình minh” ..dùng như những mét phim tư liệu. Liệu có nguyên tắc nào ghi rằng chỉ loại phim Người thật Việc thật mới có quyền và đượcquyền trở thành phim tư liệu không ?

Còn chuyện này nữa …

Vào năm 1960, khi nhiều ngày lễ lớn diễn ra trùng hợp như kỷ niệm Đảng tròn 30 tuổi, Nhà nước Dân chủ Công hòa 15 tuổi, sinh nhật lần thứ 70 của Hồ Chủ tịch, Xưởng phim Thời sự-Tài liệu TƯ, Xưởng phim Quân đội được giao nhiệm vụ dựng lại và ghi hình một số mét phim liên quan tới các sự kiện lịch sử. Những mét phim ấy hiện nay vẫn được trích dùng chỗ này, chỗ kia. Ví như hình ảnh các má, các chị đầu vấn khăn rằn, tay cầm tầm vông vạt nhọn chạy trong rừng dừa để thể hiện cuộc khởi nghĩa Hóc môn, Bà Điểm. Hình ảnh dân quân du kích đồng bằng Bắc bộ vây đồn diệt viện. Hình ảnh kéo pháo vào, kéo pháo ra ở mặt trận Điện biên phủ…Người làm phim phóng sự- Tài liệu có quyền tái hiện lại quá khứ bằng cách dàn dựng như vậy không? Vấn đề này, chắc hẳn vẫn còn đang tranh cãi. Nhưng chúng tôi muốn lưu tâm đến một khía cạnh khác. Nhiều nhà đạo diễn hoặc quay phim thuở đó do chưa phân biệt thật rành rẽ giữa ngôn ngữ biểu hiện của phim phóng sự-Tài liệu và phim truyện nên họ đã mắc phải những thiếu sót không nên có. Ví như vào đặc tả một cô du kích đang phục xe địch bên đường lộ nhưng nhà quay phim cho đánh ánh sáng ven mái tóc cô gái. Vào tình huống quyết liệt như thế, lấy đâu đèn đóm mà tạo được ánh sáng ven? Hoặc thể hiện một chiến sỹ nắm chắc lưỡi lê nhẩy qua hào giao thông phòng ngự của địch để xông vào đồn chẳng hạn. Để cho hình ảnh thêm khí thế dũng mãnh, ống kính máy quay quay từ phía dưới quay hất lên. Lại hỏi, chả nhẽ nhà quay phim nằm ngửa lưng dưới hàng rào đầy chông thò, dây thép gai, mìn các loại để hướng ống kính lên phía trên sao đây ? Mong rằng Viện Nghiên cứu điện ảnh và Tư liệu phim hãy bắt tay dọn sạch những mét phim kiểu ấy đi.

Trong kho phim tư liệu về hơn nửa thế kỷ Cách mạng và Chiến tranh vừa qua, may mắn sao chúng ta đã có một lượng phim tư liệu về cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước thật khổng lồ, thật phong phú. Hãng phim Thời sự- Tài liệu TƯ, Xưởng phim Quân đội đã tạo nên Thiên Anh Hùng ca miền Bắc đánh thắng chiến tranh leo thang của giặc Mỹ với Quảng Bình, Vĩnh linh, Bạch Long Vỹ, Cồn cỏ, với Hà nội bắn rơi pháo đài bay B.52…Còn những sự tích anh hùng ở Củ Chi, Bến tre, Điện bàn, Duy xuyên..và của chiến công làm phá sản các chiến thuật “ Phượng hoàng vồ mồi”, “ Bổ lưới phóng lao”, “ Bình định cấp tốc”, “ Gom dân lập ấp chiến lược”, Chiến tranh cục bộ, chiến tranh đặc biệt, Việt nam hóa chiến tranh của Mỹ thuộc về công lao của các nhà làm phim Điện ảnh Giải phóng.

Ấy thế mà tên tuổi của những ai tạo nên những mét phim ấy như Kiều Thẩm, Kim Môn, Lưu Xuân Thư, Nguyễn Kha,Ngô Đặng Tuất, Nguyễn Chí Phúc..ở miền Bắc,Trần Nhu, Trần Văn Thủy, Hồng Chi, Lâm Quang Ngọc, Phạm Khắc…ở miền Nam hoàn toàn vắng bặt trên những mét phim tài liệu trích. Tình trạng cướp công, bất hợp lý hiện tại không thể chấp nhận được và phải chấm dứt ngay, xét cả về phương diện tình cảm lẫn luật pháp.

Thời ở mặt trận cánh phóng viên báo viết chúng tôi với các phóng viên quay phim hệt như anh em ruột thịt. Cùng hưởng gạo, đường, thuốc men một tiêu chuẩn. Cũng tăng , bạt, võng dã chiến như nhau. Đi đâu cũng í ới gọi nhau. Nhưng khi một trận đánh xẩy ra liền có sự phân biệt đối sử. Phóng viên báo viết thường chỉ xuống tới ban Chỉ huy Tiểu đoàn là cùng, còn phóng viên nhiếp ảnh, quay phim thì được đi theo các mũi chủ công, vượt qua hàng rào cự mã, nhiều trường hợp bám sát từng mũi thọc sâu của các trung đội, tiểu đội. Nghĩa là các anh xông xáo, kề cận cái chết y hệt như những người lính. Lý do ư? Cánh báo viết thì còn có thể nghe kể lại, còn quay phim, nhiếp ảnh không xông xáo vào tận nơi hòn tên mũi đạn liệu làm sao có được những bức ảnh, những thước phim chân thực ? Thành thử đức dũng cảm, lòng can trường, tính tự nguyện sẵn sàng chấp nhận cái chết trong tích tắc vốn là những phẩm chất không còn nghi ngờ gì của những người làm phim Phóng sự-Tài liệu chiến tranh. Vậy vì cơn cớ gì chúng ta không trả lại bản quyền từng mét phim của những người làm phim Phóng sự-Tài liệu đã ngã xuống hoặc đang còn sống ?

Tô Hoàng

Tin mới