Theo số liệu thống kê của Cục Đê điều và PCLB, tính đến cuối tháng 6-2010, 18 tỉnh, thành phố có đê từ Bắc Bộ đến Hà Tĩnh có 795 vụ vi phạm, trong đó hầu hết là số vụ vi phạm từ trước nhưng chưa được xử lý.
Các hiện tượng vi phạm chủ yếu là xây dựng nhà cửa, lều quán, làm lò gạch, lò vôi, đào đất trong hành lang bảo vệ đê, hành lang thoát lũ, khai thác cát trái phép và chứa vật liệu trên các bãi ven sông. Theo Cục Đê điều và PCLB, các tỉnh, thành phố có nhiều vụ vi phạm là: Hải Dương, Hà Nội, Thái Bình, Bắc Giang. Ở các địa phương này, có từ một trăm đến gần hai trăm vụ vi phạm. Điều đáng quan tâm là nhiều hiện tượng vi phạm ảnh hưởng nghiêm trọng an toàn của hệ thống đê điều nhưng chưa được chính quyền các cấp quan tâm đúng mức và xử lý triệt để. Chi cục trưởng Đê điều và PCLB TP Hà Nội Đỗ Đức Thịnh, cho biết: Tình trạng vi phạm dọc theo các tuyến sông thuộc địa phận Hà Nội năm nay đã giảm, nhưng từ đầu năm đến nay, vẫn xảy ra 177 vụ. Nhiều vụ vi phạm nghiêm trọng như xây nhà mái bê-tông, công trình kiên cố trong hành lang bảo vệ đê, làm lò gạch, chứa chất khối lượng lớn vật liệu trong hành lang thoát lũ của lòng sông. Các hiện tượng vi phạm đã được các Hạt quản lý đê lập biên bản nhiều lần, gửi công văn cho chính quyền xã, huyện, nhưng các cấp chính quyền cơ sở chưa kiên quyết xử lý hoặc né tránh. Theo quy định, các bãi tập kết vật liệu xây dựng ven sông phải ngừng hoạt động tập kết, trung chuyển trong thời gian mùa mưa bão từ tháng 5 đến tháng 10. Nhưng hiện nay, hầu hết các bãi vật liệu vẫn hoạt động, nhiều bãi chứa với khối lượng lớn trong hành lang thoát lũ.
Chúng tôi đã chứng kiến các bãi vật liệu xây dựng dọc theo vùng bãi sông Hồng thuộc địa bàn huyện Phú Xuyên (Hà Nội) và bờ tả sông Hồng thuộc địa bàn tỉnh Hưng Yên nhiều đống cát cao lừng lững như những quả đồi vẫn chưa được giải tỏa. Hạt phó Hạt Quản lý đê Phú Xuyên Nguyễn Bình Yên, cho biết: Tuyến đê hữu sông Hồng qua địa bàn huyện dài 16,6 km mà có tới 34 lò gạch và bảy bãi kinh doanh vật liệu xây dựng. Điều đáng nói ở đây là các lò gạch xây dựng trong hành lang thoát lũ, nhưng khi ký hợp đồng cho xây dựng, sản xuất kinh doanh giữa chủ lò với UBND xã, UBND huyện, cơ quan quản lý đê điều lại không được biết 11 lò gạch còn sử dụng diện tích đất trong phạm vi bảo vệ đê điều để chứa nguyên liệu. Đồng chí Yên cho rằng, điều nghịch lý là xã, thôn ký hợp đồng cho sử dụng đất trong hành lang thoát lũ thì hưởng lợi ích về kinh tế, nhưng khi xảy ra sự cố đê điều, sạt lở bờ sông thì cơ quan quản lý đê điều lại phải chịu trách nhiệm. Vi phạm Luật Đê điều và Pháp lệnh PCLB thì lực lượng quản lý đê lập biên bản, chính quyền xã là cơ quan xử lý vi phạm. Cơ quan ký hợp đồng cho làm lò gạch, cho làm bãi kinh doanh vật liệu lại là cơ quan xử lý vi phạm thì xử lý thế nào được. Đây là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng những vi phạm ít được xử lý, hoặc xử lý không nghiêm minh, kiên quyết, dứt điểm và nhiều hiện tượng tái phạm, coi thường pháp luật.
Cũng do chứa khối lượng lớn vật liệu ở bãi sông ven đê, năm 2004 đã xảy ra tình trạng lún, sạt lở gây nứt đê sông Văn Úc thuộc địa bàn xã Quang Hưng, huyện An Lão (Hải Phòng). Vậy mà hiện nay, trên địa bàn TP Hải Phòng vẫn còn nhiều bãi vật liệu lớn ven sông, gần đê chưa được giải tỏa. Một số bãi không có giấy phép kinh doanh, hoặc lấn chiếm dòng chảy một cách nghiêm trọng như các bãi cát ven sông Văn Úc gần cống Cẩm Văn, thuộc địa phận xã Quang Trung, huyện An Lão. Theo Chi cục trưởng Đê điều và PCLB Hải Phòng Nguyễn Bá Tiến, thì do nhu cầu về vật liệu xây dựng để làm nhà ở, làm đường, các địa phương cần quy hoạch bến bãi tập kết, trung chuyển vật liệu xây dựng. Chỗ nào điều kiện địa hình, địa chất, thậm chí phải gia cố để an toàn thì cấp phép, chỗ nào thiếu an toàn đến bờ sông và đê điều thì nên kiên quyết giải tỏa. Làm được như vậy mới đáp ứng được yêu cầu về vật liệu cho xây dựng và bảo đảm giữ được an toàn đê điều trong mùa mưa lũ.
Khai thác cát trái phép các dòng sông cũng là việc làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến an toàn hệ thống đê điều. Tình trạng này diễn ra khá phổ biến ở các địa phương, nhất là ở khu vực xây dựng các tuyến đường giao thông. Theo Phó Chi cục trưởng Đê điều và PCLB tỉnh Bắc Ninh Đào Phương Bắc, đây là vấn đề nổi cộm đối với lực lượng quản lý đê điều ở địa phương. Năm 2009, do khai thác cát trái phép, kè Việt Thống trên sông Cầu thuộc địa phận huyện Quế Võ đã bị sạt lở. Công an và lực lượng quản lý đê điều ở các huyện ven sông Cầu, sông Đuống của tỉnh Bắc Ninh đã trang bị xuồng cao tốc để kiểm tra, bắt giữ các tàu hút cát trái phép, tịch thu phương tiện và xử phạt rất nặng, nhưng tình trạng này chỉ giảm mà chưa chấm dứt. Hiện nay, các phương tiện vẫn lén lút hoạt động ở gần khu vực các kè Vọng Nguyệt, Việt Thống trên sông Cầu, kè Cách Bi, Thị Thôn Mão trên sông Đuống...
Hiện nay đã vào thời kỳ mưa, bão, lũ. Sau nhiều tháng nắng nóng, khô cạn, các tuyến đê và bãi sông lâu ngày chưa được ngâm nước khi gặp mưa to, lũ lớn rất dễ sạt lở. Vì vậy, cùng với việc triển khai công tác PCLB, tìm kiếm cứu nạn, cứu hộ, các địa phương cần khẩn trương xử lý dứt điểm các vụ vi phạm Luật Đê điều và Pháp lệnh PCLB, đặc biệt quan tâm công tác giải tỏa các công trình xây dựng trong hành lang thoát lũ, giải tỏa vật liệu xây dựng trên các bãi sông, nhất là các bãi vật liệu trong phạm vi hành lang bảo vệ đê, bảo đảm an toàn cho hệ thống đê, kè, cống trong mùa mưa, lũ, bão.