Vừa qua, UBND tỉnh Quảng Ninh đã chỉ đạo giải quyết dứt điểm tình trạng trên, lập lại trật tự trong việc quản lý các hoạt động khai thác, vận chuyển, tiêu thụ than trái phép trên địa bàn tỉnh. Theo đó, giao Sở Công thương phối hợp UBND các địa phương và đơn vị có than tồn đọng thuê cơ quan giám định độc lập để xác định phẩm cấp, nếu là than có độ tro dưới 65% thì đề nghị Vinacomin mua hết số than này. Nếu không phải là than (độ tro hơn 65%) giao UBND các địa phương thông báo cho các đơn vị thời hạn giải tỏa. Sau thời hạn thông báo nếu các đơn vị chưa giải tỏa, yêu cầu UBND các địa phương tổ chức cưỡng chế để giải tỏa, thời gian thực hiện yêu cầu xong trong quý I-2012. Theo thống kê, tỉnh Quảng Ninh có 25 doanh nghiệp (DN) ngoài Vinacomin còn than tồn đọng; trong đó, huyện Đông Triều có 11 DN, TX Cẩm Phả 8 DN, TP Uông Bí 3 DN,... Gần 80 nghìn tấn than tồn đọng chia thành hai loại cơ bản: độ tro dưới 65% gần 20 nghìn tấn, độ tro hơn 65% gần 60 nghìn tấn.
Theo kết luận của Đoàn kiểm tra liên ngành tỉnh mới đây, phần lớn các đơn vị kinh doanh bến bãi đều không đúng mục đích, kinh doanh than không đáp ứng đủ các điều kiện theo quy định về điều kiện chế biến, kinh doanh than mỏ. Tại Đông Triều, Công ty TNHH 27/7 Minh Thành cho DN khác thuê lại bến bãi để kinh doanh than không đúng mục đích và đã tập kết nhiều loại than trên bãi. Đoàn công tác đã đề nghị huyện Đông Triều làm rõ nguồn gốc số than tồn đọng này, nếu có nguồn gốc hợp pháp thì bán cho Vinacomin, còn không, phải xử lý nghiêm theo quy định. Cũng ở Đông Triều, ba đơn vị Công ty TNHH Vi Sơn, Hà Khánh 668, Tuấn Tiến không còn than, đá xít tồn trên bến bãi, nhưng Vi Sơn vẫn được Vinacomin bán than cho để đơn vị này cung ứng nhu cầu nung vôi, đốt gạch của các DN sản xuất nhỏ. Điều này khiến việc quản lý than tại các bến bãi gặp nhiều khó khăn và khó dẹp được các bãi than trái phép.
Phó Giám đốc Sở Công thương Quảng Ninh Nguyễn Thị Liễu, tổ trưởng tổ công tác liên ngành cho biết: Việc lập lại trật tự trong sản xuất, chế biến và kinh doanh than do chưa thực hiện đồng bộ tại các điểm giáp ranh, đã dẫn đến tình trạng khi cấm kinh doanh chế biến than tại các bến bãi dọc sông Kinh Thầy phía huyện Đông Triều, các DN lại chạy sang bên kia sông (thuộc tỉnh khác) để thuê đất làm bến bãi kinh doanh than, và tiếp tục chế biến, tiêu thụ than... bình thường. Ngoài ra, một số DN cũng lợi dụng việc thuê đất lập bến bãi tập kết nguyên liệu sản xuất vật liệu xây dựng, nhưng chính là để chế biến kinh doanh than, vì thế việc dẹp bỏ tình trạng chế biến và kinh doanh than trái phép rất khó thực hiện. Qua tìm hiểu, trên địa bàn Uông Bí chỉ còn ba DN có than tồn đọng nhưng thực chất số than tồn đọng trên bãi lại không phải là than của ba DN trên, mà của các công ty khác thuê cảng bến ba DN này để chứa than. Các bến bãi này đều nằm trong khu vực cảng Điền Công nhưng không thuộc diện quản lý của Vinacomin, riêng Chi nhánh Công ty CP Thương binh An Hòa tồn đọng 350 tấn.
Trong quá trình kiểm tra, tổ công tác không kiểm tra và giám định than của Công ty Tập đoàn INDEVCO, do đơn vị này được tỉnh Quảng Ninh cấp giấy phép chế biến khoáng sản, cho phép công ty được chế biến than tại phường Cửa Ông và phường Cẩm Phú (TX Cẩm Phả), sản lượng chế biến than 1,3 triệu tấn/năm, trong thời gian hai năm, đến ngày 22-2-2012, giấy phép này mới hết hạn, cho nên TX Cẩm Phả không đưa vào danh sách kiểm tra.
Sau khi kiểm tra, một số doanh nghiệp đã ngừng tập kết và không tổ chức kinh doanh than nữa. Tuy nhiên, hầu hết các DN có than tồn đọng không muốn bán cho Vinacomin vì giá mua thấp so với giá bán của đơn vị. DN đề nghị các công ty kho vận của Vinacomin chủ động trao đổi, giao dịch, trên tinh thần tự nguyện theo cơ chế thị trường, thỏa thuận để ký hợp đồng mua bán. Tỉnh cũng nghiên cứu, xem xét cho DN ký hợp đồng với các nhà máy xi-măng để bán lượng than có độ tro hơn 65% và đá xít làm phụ gia hoặc sản xuất vật liệu xây dựng vì đây vẫn là tài sản của DN. Mặt khác, làm việc và thống nhất giữa các địa phương giáp ranh Quảng Ninh về xóa bỏ các bến bãi kinh doanh than trái phép, tránh tình trạng nơi "triệt", nơi lại "để". Tỉnh cũng đề nghị ngành than cân đối lượng than cung cấp cho các hộ sản xuất gạch ngói trên địa bàn. Trường hợp đặc biệt, Vinacomin phải thiết kế loại xe đặc chủng chuyên chở than đến hộ tiêu thụ và phải đăng ký với cơ quan công an và cơ quan chức năng, thông báo trên các phương tiện thông tin đại chúng để tiện giám sát. Tỉnh cũng mở đợt cao điểm ngăn chặn than trái phép trong dịp Tết.
Tuy vậy, cho đến nay, việc thu mua, giải tỏa lượng than tồn đọng trên các cảng, bến nằm ngoài diện quản lý của Vinacomin chưa bảo đảm tiến độ và yêu cầu. Một số đơn vị thành viên của Vinacomin tại Quảng Ninh vẫn chưa tuân thủ đầy đủ các quy định của giấy phép khai thác đã được cấp; tình trạng khai thác than trái phép vẫn tái diễn tại một số khu vực trong ranh giới mỏ,... Phó Tổng Giám đốc Vinacomin Vũ Mạnh Hùng cho rằng, việc xử lý nạn kinh doanh than trái phép vừa qua tuy có đạt được một số thành công nhất định, nhưng giải quyết tận gốc vấn đề không phải dễ dàng, "một sớm một chiều" mà xong được. Thực tế, chất lượng than tồn đọng của các DN rất thấp, nhưng DN lại đòi giá cao, vượt quá khả năng của Vinacomin. Giữa các doanh nghiệp (DN) có than tồn đọng và Vinacomin chưa tìm được điểm chung, mặc dù tỉnh nhiều lần chỉ đạo, nhưng việc xử lý than tồn đọng ở các bến bãi sẽ còn tiếp tục trong tình trạng "tồn đọng kéo dài".