“Hầm” là cách gọi của cánh lái xe khách hoán cải thành xe chở hàng để chỉ những điểm cất giấu hàng trên xe. Một ngày cuối tháng 1 - 2010, tại trụ sở Đội QLTT số 13 - Chi cục QLTT Hà Nội, chúng tôi được tận mắt chứng kiến một xe “hầm” hết sức tinh vi.
Chiếc xe đó có BKS: 14M-5052. Nhìn bên ngoài nó đúng là xe khách 45 chỗ, nhưng bên trong đã được cải tạo lại hoàn toàn. Trên nóc xe được hàn tôn tạo thành một khoang chứa hàng mới cao khoảng gần 1 mét, được phủ bạt kín mít. Các hàng ghế trên xe đã bị gỡ hoàn toàn. Khoang chứa hàng tại gầm xe được gia cố, ngăn thành 4 “hốc”.
Chiếc xe này trông không khác gian hàng... bách hóa tổng hợp với hàng chục loại hàng hóa nhồi chật kín từ nóc đến gầm xe. Càng rà soát để tìm nơi chứa hàng, lực lượng chức năng càng không giấu nổi sự ngạc nhiên. Nếu không tinh ý, rất dễ nhầm các vách ngăn giữa mỗi khoang hàng đã là “đáy” hầm. Từng khoang được thiết kế cửa đóng mở; có khoang cửa được thiết kế ở vị trí thành xe, có khoang lại thiết kế cửa ngay trên sàn xe.
So với phương thức vận chuyển hàng lậu trước kia là các đối tượng buôn lậu chủ yếu sử dụng xe tải để vận chuyển hàng, thì xe “hầm” có sức chứa gấp 2-3 lần. Ngoài ra, do giá trị xe “hầm” không cao bởi được cải tạo từ xe khách cũ nát, nên nếu bị cơ quan chức năng kiểm tra, bắt giữ, chủ xe sẵn sàng bỏ lại xe.
Trên hành trình vận chuyển hàng lậu, để qua mắt cơ quan chức năng, cửa sổ xe “hầm” luôn được kéo rèm kín mít. Đó là chưa kể như thông tin trinh sát Chống buôn lậu CATP Hà Nội cho biết, mỗi chuyến hành trình của xe “hầm” đều có những đối tượng đi xe máy hoặc xe tải nhỏ dẫn đường. Nếu phát hiện lực lượng chức năng, số đối tượng này sẽ thông báo cho lái xe chở hàng tìm cách lẩn tránh.
Trước sự đấu tranh quyết liệt của lực lượng chức năng, hàng lậu từ biên giới phía Bắc khi về Hà Nội thường tập kết ở các tỉnh lân cận và ngoại thành, sau đó xé lẻ đưa vào các bến bãi tập kết.
Bên cạnh các mặt hàng phổ biến như vải, quần áo, giày dép, thực phẩm lậu là loại hàng đang có dấu hiệu được nhập gia tăng. Điều nguy hiểm là các mặt hàng này đều không rõ nguồn gốc xuất xứ, không qua kiểm định chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm. Có những loại thực phẩm lạ mắt mà khi tạm giữ, lực lượng chức năng... không biết đó là loại hàng gì.
Ngoài nguy cơ đối với sức khỏe người tiêu dùng do sử dụng hàng lậu, một mối lo khác đối với cộng đồng là sự mất an toàn của xe khách hoán cải. Trở lại vụ chiếc xe BKS: 14M-5052 bị lực lượng QLTT xử lý vừa qua; theo sổ đăng kiểm mà lái xe Nguyễn Văn Môn, ở Kiến An, Hải Phòng xuất trình, chủ chiếc xe chở hàng lậu trên có tên Nguyễn Duy Cẩn, ở Quảng Yên, Yên Hưng, Quảng Ninh. Chiếc xe có xuất xứ là xe khách hiệu Hyundai sản xuất năm 1989 tại Hàn Quốc, hết niên hạn sử dụng năm 2009.
Tuy nhiên, sau khi hết hạn, chiếc xe đã được cơ quan đăng kiểm phương tiện cơ giới đường bộ Quảng Ninh cấp chứng nhận cải tạo, thay đổi kết cấu thành ôtô tải thùng kín cao 3,43m, trọng tải 4,6 tấn. Nhưng thực tế, qua kiểm đếm, số hàng trên xe ước tính khoảng 10 tấn, gấp đôi tải trọng cho phép.
Trao đổi với chúng tôi về vấn đề này, đại diện Cục Đăng kiểm Việt Nam cho biết, khoảng năm 2003, Bộ GTVT có văn bản cho phép những xe khách đã sử dụng 20 năm được hoán cải, chuyển đổi công năng thành xe tải (thường được sử dụng thời hạn 25 năm).
Tại các tỉnh, thành phố, thẩm quyền cấp phép hoán cải do Sở GTVT địa phương chịu trách nhiệm. Chưa rõ cái “lợi” của chủ trương hoán cải xe khách thành xe tải này ra sao, nhưng nguy hại đối với cộng đồng là rất rõ. Với thời hạn đã sử dụng 20 năm, ai dám khẳng định việc lưu thông trên đường của xe khách sẽ an toàn?
Đó là chưa kể tình trạng của các xe khách hoán cải thường xuyên chở quá trọng lượng cho phép. Vị đại diện Cục Đăng kiểm Việt Nam cho biết sẽ kiến nghị với Bộ GTVT điều chỉnh chủ trương này. Còn trước mắt, lực lượng chức năng cần tăng cường kiểm soát, xử lý kiên quyết tình trạng xe hoán cải chở hàng lậu, quá tải.