Phóng viên (PV): Trận động đất ngày 27-2 vừa qua đã gây thiệt hại nặng nề về người và tài sản cho nhân dân Chi-lê. Những ngày gần đây lại xuất hiện các cơn dư chấn và sóng thần tại các quốc gia khác trong vùng Thái Bình Dương. Thưa đồng chí, liệu nước ta có chịu ảnh hưởng không?
Tiến sĩ Lê Huy Minh (TSLHM): Truớc hết xin khẳng định là nước ta không bị ảnh hưởng sau sự kiện động đất lớn ở Chi-lê bởi Việt Nam nằm xa vành đai Thái Bình Dương. Một số quốc gia nằm trên vành đai đứt gãy Thái Bình Dương (còn gọi là vành đai lửa) như Mỹ, Pháp, Nhật Bản... sau trận động đất mạnh 8,8 độ rích-te đã xuất hiện các cơn dư chấn và sóng thần không lớn. Theo các nhà khoa học địa vật lý quốc tế, khả năng những cơn dư chấn có thể kéo dài trong vài tháng, thậm chí hàng năm. Riêng Việt Nam vẫn nằm trong vùng an toàn vì ngay trận động đất mạnh hơn 9 độ rích-te và sau đó là thảm họa sóng thần xảy ra ở In-đô-nê-xi-a và một số nước Đông - Nam Á (năm 2004), nước ta vẫn không bị ảnh hưởng vì được che chắn bởi các quần đảo của Ma-lai-xi-a và Phi-li-pin.
PV: Có ý kiến cho rằng, sau trận động đất ở Chi-lê, ngày sẽ ngắn hơn do trận động đất nói trên làm trục quay trái đất dịch chuyển, điều này có đúng không thưa đồng chí?
TSLHM: Chi-lê là quốc gia nằm trên vành đai lửa Thái Bình Dương. Từ năm 1960 đến nay, nước này đã hứng chịu hàng chục trận động đất có cường độ hơn 7 độ rích-te. Trận động đất xảy ra hôm 27-2 đã giải phóng một khối năng lượng lớn khiến tâm trục quay trái đất có sự dịch chuyển. Tốc độ xoay quy định độ dài của ngày cũng có nghĩa một khi vận tốc góc quay trái đất tăng sẽ làm giảm 1,26 phần triệu giây trong ngày. Sự thay đổi trên là không đáng kể, tuy nhiên tình trạng này không kéo dài mãi, mà dần dần khối vật chất trở lại bình thường, cũng làm cho chu kỳ ngày và đêm diễn ra đúng quy luật.
PV: Động đất và sóng thần là những thảm họa xuất hiện bất ngờ, đột ngột. Vậy khả năng dự báo của khoa học ngày nay là như thế nào?
TSLHM: Vì nó thường xảy ra bất ngờ, cho nên dù khoa học ngày nay đã phát triển nhưng vẫn chưa thể dự báo được động đất một cách chính xác. Còn sóng thần chỉ có thể dự báo một cách kịp thời vì thông thường sau động đất mạnh sẽ xảy ra sóng thần.
PV: Những năm qua, ở nước ta cũng đã xuất hiện các trận động đất nhỏ, xin đồng chí cho biết chúng ta đã làm được gì trong công tác dự báo các thảm họa này?
TSLHM: Từ năm 2007, Trung tâm báo tin động đất và cảnh báo sóng thần đã được thành lập tại Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam. Với cơ sở vật chất và trang thiết bị hiện có, các trận động đất xảy ra trên lãnh thổ nước ta (như năm 2009 ở Sơn La) và các quốc gia khu vực Đông - Nam Á sẽ được xác định một cách kịp thời. Dĩ nhiên hiện tượng sóng thần (xảy ra khi có động đất từ 6,5 độ rích-te trở lên) xảy ra ở vùng Biển Đông sẽ được ghi nhận một cách dễ dàng và cảnh báo tức thì. Tuy nhân lực còn ít nhưng do tính chất công việc, chúng tôi luôn tuân thủ chế độ trực 24/24 giờ mỗi ngày theo Quy chế báo tin động đất và cảnh báo sóng thần của Chính phủ.
Để tăng cường năng lực cho hoạt động quan trọng này, năm 2009, Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã triển khai dự án với tổng kinh phí khoảng 90 tỷ đồng, tuy vậy trong tương lai còn phải tiếp tục đầu tư. Phấn đấu đến năm 2012, xây dựng được một hệ thống gồm 30 trạm địa chấn và trung tâm xử lý số liệu động đất, có khả năng ghi nhận đầy đủ, nhanh chóng và xác định kịp thời thông số của các trận động đất với các quy mô khác nhau, góp phần ứng phó, giảm nhẹ thiên tai và phát triển kinh tế - xã hội đất nước.
PV: Xin cảm ơn đồng chí!
NGUYỄN KHÔI
(Thực hiện)