Ổn định và phát triển kinh tế
Trong tuần đầu tiên của Kỳ họp thứ sáu, cùng với công tác xây dựng pháp luật, Quốc hội đã thảo luận Báo cáo của Chính phủ đánh giá tình hình kinh tế - xã hội năm 2009; phương hướng, nhiệm vụ năm 2010 và thực hiện ngân sách Nhà nước. Một trong những vấn đề được các đại biểu tập trung thảo luận là làm sao thúc đẩy tăng trưởng GDP cao hơn trong điều kiện nền kinh tế đã qua thời kỳ khó khăn nhất.
Mười tháng qua, khủng hoảng tài chính, suy giảm kinh tế thế giới vẫn tiếp diễn, cùng với những biến đổi bất thường của thời tiết, khí hậu gây ra những khó khăn, thách thức lớn. Nhưng đến thời điểm này, nền kinh tế nước ta đã thoát khỏi suy giảm và đạt tốc độ tăng trưởng khá. Kinh tế vĩ mô cơ bản ổn định, lạm phát được kiềm chế. An sinh xã hội được bảo đảm, an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội được giữ vững. Nhiều chỉ tiêu kinh tế - xã hội đạt kết quả khá, nổi rõ nhất là: Xuất khẩu gạo cả năm ước đạt khoảng 6 triệu tấn, mức cao nhất từ trước tới nay; tổng vốn đầu tư toàn xã hội hơn 708.000 tỷ đồng, bằng 42,2% GDP và tăng 16% so với năm 2008; tổng sản phẩm nội địa (GDP) dự kiến cả năm tăng khoảng 5,2%, đạt chỉ tiêu Quốc hội đề ra. Tổng số chi cho an sinh xã hội tăng 62% so với năm 2008. Tỷ lệ hộ nghèo giảm, đến cuối năm còn khoảng 11%... Báo cáo của Chính phủ về tình hình kinh tế - xã hội do Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng trình bày tại phiên khai mạc kỳ họp đã khẳng định: "Năm 2009 có rất nhiều khó khăn, thách thức nhưng nhờ sự đồng tâm hiệp lực của cả nước, tuy còn không ít hạn chế, yếu kém nhưng chúng ta đã đạt được những kết quả quan trọng, tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện nhiệm vụ năm 2010". Báo cáo đã phân tích, đánh giá tổng thể, sâu sắc về tình hình đất nước trong năm, cũng như những thời cơ, thuận lợi và những khó khăn, thách thức để đề ra mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp phát triển KT - XH năm 2010.
Tuy nhiên, Thủ tướng cũng chỉ rõ sáu điểm yếu kém. Qua thực tiễn Chính phủ đã rút ra bài học thiết thực đối với công tác chỉ đạo, điều hành. Thủ tướng nhấn mạnh mục tiêu tổng quát năm 2010 là nâng cao chất lượng tăng trưởng, ổn định kinh tế vĩ mô, ngăn chặn tái lạm phát, bảo đảm an sinh xã hội. Nhận định "thách thức ở phía trước là rất lớn" và "tín hiệu phục hồi kinh tế toàn cầu còn yếu", song Chính phủ vẫn đề xuất các chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội năm 2010 cao hơn so với năm 2009. Để thực hiện các mục tiêu này, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng cũng trình bày trước Quốc hội năm nhóm giải pháp lớn. Đồng thời, cần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước; cải cách hành chính, phòng, chống tham nhũng, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí; tăng cường quốc phòng, an ninh, bảo đảm trật tự an toàn xã hội, nâng cao hiệu quả hoạt động đối ngoại.
Hầu hết ý kiến đại biểu Quốc hội đều thống nhất với đánh giá của Chính phủ và cho rằng, những kết quả này là cơ bản và quan trọng, chứng tỏ sự đồng tâm hiệp lực và nỗ lực phấn đấu của toàn Đảng, toàn dân trong bối cảnh gặp rất nhiều khó khăn, thách thức. Những yếu kém, bất cập thể hiện trên một số mặt. Trước hết là tốc độ tăng trưởng GDP thấp nhất trong 10 năm qua. Bội chi ngân sách tăng và chính sách tiền tệ nới lỏng luôn tiềm ẩn lạm phát cao trở lại. Tăng trưởng chủ yếu vẫn theo chiều rộng; cơ cấu kinh tế kém hiệu quả; năng suất lao động, chất lượng và sức cạnh tranh còn thấp, kết cấu hạ tầng, nguồn nhân lực và thể chế kinh tế thị trường chưa được hoàn thiện, hiện vẫn là những "điểm nghẽn" của tăng trưởng. Do tác động của suy giảm kinh tế, việc bảo đảm an sinh xã hội và phúc lợi xã hội còn nhiều khó khăn...
Bảo đảm chất lượng tăng trưởng
Đánh giá cao nỗ lực của Chính phủ trong việc chỉ đạo, điều hành, triển khai kịp thời các giải pháp chống suy giảm kinh tế, song nhiều đại biểu Quốc hội nêu rõ băn khoăn về chất lượng tăng trưởng và chất lượng cuộc sống của người dân. Trong thảo luận, nhiều câu hỏi được các đại biểu đặt ra đề nghị được Chính phủ giải đáp, đó là: Vì sao tăng trưởng kinh tế lại "nở theo chiều ngang"? Tái cấu trúc lại nền kinh tế như thế nào? Bắt đầu từ đâu và cơ quan nào chịu trách nhiệm xây dựng đề án tái cấu trúc nền kinh tế? Hiệu quả của gói kích cầu và có nên bổ sung gói kích cầu thứ hai hay không, như mục tiêu của Chính phủ đề ra trong năm tới. Về gói kích thích kinh tế, đã có rất nhiều ý kiến khác nhau. Bên cạnh ý kiến nên dừng chính sách hỗ trợ vay vốn ngắn hạn như vừa qua, tập trung cho các mục tiêu trung và dài hạn, cho mục tiêu tái cấu trúc nền kinh tế, nhiều ý kiến đề nghị cần kéo dài thời hạn cho vay ưu đãi đến hết năm 2010, tuy nhiên cần kiểm tra, đánh giá một cách đầy đủ, khách quan về hiệu quả các gói kích cầu trước khi đưa ra giải pháp mới, kịp thời chấn chỉnh việc cho vay không đúng đối tượng và sử dụng không đúng mục đích. Một số đại biểu tán thành kéo dài hỗ trợ lãi suất trung, dài hạn, nhưng nên tập trung hỗ trợ cho những ngành nghề cần ưu tiên nhằm tăng năng lực cạnh tranh, tránh tình trạng cào bằng.
Theo nhiều đại biểu Quốc hội, chúng ta đã chặn được đà suy giảm kinh tế, nhưng thách thức trước mắt còn lớn, nhất là nguy cơ lạm phát tăng trở lại. Do vậy, đây là thời điểm Chính phủ cần tập trung phát huy nội lực để vực dậy nền kinh tế thời kỳ hậu khủng hoảng. Mục tiêu tăng trưởng hơn 5% đã đạt được theo yêu cầu kế hoạch đề ra, nhưng tăng trưởng chưa vững chắc. Hệ số sử dụng vốn (chỉ số ICOR) của năm 2008 là 6,66 nhưng năm nay chỉ ước tính lên đến 8. Tốc độ tăng GDP năm nay khoảng 5,2% trong khi tổng đầu tư toàn xã hội tới 42% đã chứng tỏ hiệu quả đầu tư thấp.
Nhiều đại biểu nhận định, việc thực hiện chính sách tài chính - tiền tệ, gói kích thích kinh tế của Chính phủ còn mang tính bình quân, còn tình trạng khó tiếp cận với chính sách của một số đơn vị kinh tế, doanh nghiệp nhất là ở khu vực nông nghiệp, nông thôn, trong đó có nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa. Chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ cùng được nới lỏng sẽ tiềm ẩn nguy cơ lạm phát trong giai đoạn tới. Do vậy, việc thực hiện chính sách tài chính - tiền tệ nới lỏng, nhưng cần thận trọng, chính sách tài khóa đầu tư mở rộng cần bảo đảm chặt chẽ và tính hiệu quả phải cao. Tuy đã chặn được đà suy giảm kinh tế, nhưng thách thức còn lớn, nhất là nguy cơ lạm phát tăng trở lại. Do vậy, đây là thời điểm cần tập trung phát huy nội lực để vực dậy nền kinh tế thời kỳ hậu khủng hoảng.
Các đại biểu Quốc hội đề nghị cần có những giải pháp mạnh mẽ và đồng bộ trong việc thu hút và sử dụng các nguồn vốn đầu tư; đồng thời, có quy định cụ thể nhằm đề cao trách nhiệm của chủ đầu tư các công trình, tiếp tục cải tiến thủ tục giải ngân các nguồn vốn, khắc phục những khó khăn, vướng mắc trong giải phóng mặt bằng, tạo nên sự thông thoáng, thuận lợi để đầu tư hiệu quả. Nhiều ý kiến của đại biểu Quốc hội khẳng định, những giải pháp Chính phủ đặt ra để giải quyết sáu nhiệm vụ lớn trong năm 2010 là rất cần thiết, khả thi, nhưng cần quy định rõ hơn trách nhiệm của người đứng đầu, trách nhiệm của từng bộ, ngành và chính quyền địa phương; đi đôi với việc xử lý nghiêm khắc những hành vi tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
Một số chỉ tiêu năm 2010 - GDP tăng khoảng 6,5% so với năm 2009; GDP theo giá thực tế khoảng 1.931 nghìn tỷ đồng (106 tỷ USD); bình quân đầu người khoảng 1.200 USD. Giá trị tăng thêm khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng khoảng 2,8%; khu vực công nghiệp và xây dựng tăng khoảng 7%; khu vực dịch vụ tăng khoảng 7,5%.
- Tổng kim ngạch xuất khẩu tăng khoảng 6% so với năm 2009. Bội chi ngân sách 6,5% GDP; tổng nguồn vốn đầu tư phát triển toàn xã hội bằng khoảng 41% GDP.
- Chỉ số giá tiêu dùng khoảng 7%. Tuyển sinh ĐH-CĐ tăng 12%, TCCN tăng 15%, CĐ nghề và trung cấp nghề tăng 17%. Mức giảm tỷ lệ sinh là 0,2%.
- Tạo việc làm cho khoảng 1,6 triệu lao động, trong đó đưa 85.000 lao động đi làm việc ở nước ngoài. Giảm tỷ lệ hộ nghèo xuống dưới 10%.
QUẾ ĐÌNH NGUYÊN