Cội nguồn của lễ hội A Riêu Pinh là do việc phải dời bỏ vùng đất cũ, lang thang du canh du cư qua các ngọn núi cho nên người dân tộc Pa Cô không có điều kiện để hương khói chăm sóc phần mồ mả của ông bà tổ tiên mình. Chính vì vậy cứ mười, mười lăm năm hay hai mươi năm các bản làng người dân tộc Pa Cô mới tổ chức lễ A Riêu Pinh một lần nhằm báo hiếu với ông bà tổ tiên của mình và thường tổ chức vào dịp năm mới, khi việc nương rẫy, ruộng vườn đã thư thả ít nhiều.
Già làng của bản A Túc, huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị cho biết: Khác với các lễ hội như lễ Tả A Ra tức là lễ cúng nhà mới, hay lễ Tả A Bôn tức là lễ cúng lúa mới, lễ cúng giàng sông, giàng suối..., lễ A Riêu Pinh có quy mô tổ chức lớn hơn, có đông đảo người tham gia. Tại lễ A Riêu Pinh, mọi vướng mắc trong cuộc sống sinh hoạt hằng ngày của từng gia đình, từng dòng họ với nhau sẽ được giải quyết để xây dựng khối đại đoàn kết thống nhất trong thôn bản.
Trước khi bước vào lễ hội một tuần, toàn bộ thanh niên, trai tráng trong bản được huy động để bốc mộ và đưa hài cốt của những người đã khuất về tập trung ở nhà quàn giữa bản. Rồi suốt ba ngày ba đêm, trai làng thay nhau đánh chiêng, đánh trống và nhảy múa, ca hát suốt ngày đêm, gọi là 'đánh trống - chiêng nuôi người đã khuất'. Người đến dự lễ nhảy múa quanh rạp để hài cốt say sưa quên cả giá lạnh đêm rừng. Bài hát truyền thống luôn được hát vào dịp này cất lên bởi giọng hát của hàng chục, hàng trăm người không quản già trẻ, gái trai: 'Anh em dân tộc ba miền. Cùng nhau siết chặt nối liền vòng tay. Truyền thống tốt đẹp xưa nay. Một lòng đoàn kết nồng say chan hòa. Xin chúc ngày hội chúng ta. Thành công tốt đẹp đời đời bên nhau'. Hát cho đến ngày thứ ba thì dân làng và khách mời cũng như khách thập phương cùng tham gia vào lễ đâm trâu. Theo tục lệ cũ, mỗi dòng họ trong làng bắt buộc phải có một con trâu lớn cúng lễ; nay thực hiện theo nếp sống mới, việc tổ chức lễ hội cũng có sự thay đổi, tránh lãng phí, tốn kém. Theo đó, cả làng góp lại, chỉ đâm một con trâu, còn các gia đình thì tự nguyện, lễ vật tùy theo điều kiện kinh tế.
Tập đánh chiêng chuẩn bị cho lễ A Riêu Pinh.
Khi lễ hội diễn ra, họ hàng, thông gia nội ngoại ở các bản trên bản dưới đều được mời về tham dự. Những gia đình đang sinh sống ở nước bạn Lào cũng được mời về, khách thập phương cũng được tiếp đãi trang trọng. Cựu chiến binh Hồ Văn Mòn ở bản La Lay, xã A Ngo, huyện Đa Krông cùng nhiều người dân ở bản mình sang làm khách Ra Zóc (cách gọi khách đến tham dự lễ A Riêu Pinh của người Pa Cô) vui vẻ cho chúng tôi biết, năm nay, họ đã đi làm khách Ra Zóc ở bốn bản khác nhau, trong đó có ba bản ở huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên- Huế. Đường đi dẫu có xa nhưng họ rất vui cái bụng. Đến bất cứ bản nào, các gia đình ở bản đó tiếp đón họ như những người thân trong gia đình. Trong lễ A Riêu Pinh còn tổ chức trò chơi lấy lộc rất thú vị và sôi nổi dành cho các Ra Zóc. Giữa khu đất trống, trưởng bản đang buộc một con gà đen vào cây cột nêu, khi các Ra Zóc tới mọi người tranh nhau bắt gà, nếu người ở bản nào mà lấy được con gà ấy thì họ sẽ mang được nhiều lộc về cho bản mình, cho dòng họ và gia đình mình. Ai cũng muốn bắt được chú gà đang bị treo lơ lửng kia về cho bản mình, thành thử cây cột nêu với những tua hoa được gọt từ cật tre cứ hết bật lên rồi bị kéo võng xuống bởi sức kéo của bao người.
Một nét đẹp văn hóa được thể hiện rõ nhất trong lễ A Riêu Pinh của người dân tộc Pa Cô đó là tình cảm của hai gia đình thông gia, theo tiếng của người Pa Cô là Khơi Cù Za. Mỗi khi lễ A Riêu Pinh được tổ chức thì hai gia đình thông gia phải có trách nhiệm đem lễ vật đến cho nhau. Với người dân tộc Pa Cô khi đã lấy vợ gả chồng dù ở xa bất cứ nơi đâu nhưng nghe tin báo bản mình tổ chức lễ A Riêu Pinh thì họ cũng phải tìm về để vui chung với gia đình, dòng họ và bà con dân bản, vừa thể hiện đạo lý truyền thống uống nước nhớ nguồn của dân tộc, thăm hỏi anh em họ hàng trong gia đình vừa là dịp để báo hiếu với ông bà tổ tiên nhắc nhở cho con cháu luôn nhớ về cội nguồn.
Bà Hồ Thị Cúc, Phó Chủ tịch huyện Đa Krông, tỉnh Quảng Trị cho biết, với những giá trị đầy ý nghĩa nhân văn trong cộng đồng, lễ hội A Riêu Pinh luôn được chính quyền địa phương quan tâm và có biện pháp hỗ trợ, tạo điều kiện để bảo tồn và phát huy các hoạt động của lễ hội trong đời sống của người Pa Cô hiện nay.
Mùa xuân này, nhiều bản làng của người Pa Cô tưng bừng mở hội A Riêu Pinh. Tiếng khèn chiêng, tiếng đàn Ta-lư, đàn A-ben, những điệu múa, các bài dân ca khoáng đạt như núi rừng, thể hiện tâm hồn, tình cảm của những 'người ở núi cao' vang lên trên mỗi bản làng hòa vào khí núi, hương rừng. Cùng với các dân tộc anh em khác đang sinh sống ở nơi đây, người Pa Cô tựa như một tấm thổ cẩm thắm sắc, góp phần làm cho bức tranh mùa xuân trên dãy Trường Sơn thêm rực rỡ.
