Vụ việc trở nên gay gắt không chỉ vì đã xảy ra nổ súng gây thương tích, mà cách các bên bảo vệ quan điểm của mình cùng những phát ngôn chưa thuyết phục cũng làm tình hình thêm phức tạp. Điều tiên quyết hiện nay là các cơ quan liên quan có thẩm quyền cần nhanh chóng đưa ra kết luận chính thức, thấu tình đạt lý, tạo được niềm tin trong dân. Trước mắt, mọi kỳ vọng của dư luận đang dổ dồn vào cuộc họp về vụ việc do đích thân Thủ tướng chủ trì, dự kiến diễn ra ngày 10/2/2012. Thêm vào đó, việc đình chỉ công tác Chủ tịch, Phó Chủ tịch huyện Tiên Lãng của Ban Thường vụ Thành ủy Hải Phòng cũng như giao CATPHP khẩn trương điều tra, khởi tố vụ án phá nhà dân, xử lý theo pháp luật đã khiến dư luận phần nào bớt đi bức xúc.
Những “nút thắt” trong vụ cưỡng chế Ngày 5-1-2012, UBND huyện Tiên Lãng đã tiến hành các thủ tục thu hồi diện tích đất bãi bồi ven biển sử dụng vào mục đích nuôi trồng thủy sản tại xã Vinh Quang hết thời hạn sử dụng, trong đó có trường hợp ông Đoàn Văn Vươn, công dân xã Bắc Hưng, huyện Tiên Lãng. Do ông Vươn không chấp hành quyết định thu hồi đất, UBND huyện Tiên Lãng phải áp dụng biện pháp cưỡng chế thi hành. Trong khi thực hiện việc cưỡng chế, ông Vươn cùng một số người liên quan đã có hành vi chống đối, nên xảy ra vụ án hình sự; Công an thành phố Hải Phòng khởi tố vụ án để điều tra theo quy định.
Sau khi xảy ra vụ cưỡng chế ở Hải Phòng, khá nhiều chuyên gia bàn đến những “nút thắt” trong vụ việc này, và có lẽ vấn đề sẽ sáng tỏ khi những “nút thắt” sau đây được “tháo gỡ”:
Khi giao đất cho ông Đoàn Văn Vươn, huyện Tiên Lãng có lập thành hợp đồng hay văn bản chứng tỏ hai bên thỏa thuận giao đất theo thời hạn 14 năm hay không? Nếu có, sự việc không có gì phức tạp vì vụ việc có thể được giải quyết bằng phiên tòa dân sự giữa hai bên và quyết định thu hồi đất khi hết thời hạn là phù hợp.
Về phía huyện Tiên Lãng, nếu chỉ căn cứ vào Quyết định 497/QĐ-UB và Quyết định 447/QĐ-UB ngày 4/10/1993 giao đất cho ông Đoàn Văn Vươn với thời hạn 14 năm mà không có hợp đồng hay văn bản ký kết giữa hai bên thì có hợp lý không? Theo Nghị định 64 của Chính phủ ban hành ngày 27/9/1993, có hiệu lực vào ngày 15/10/1993, “đối với đất của hộ gia đình, cá nhân được giao từ ngày 15/10/1993 trở về trước, được tính thống nhất từ ngày 15/10/1993”, và nếu là đất nông nghiệp thì giao lâu dài, với nuôi trồng thủy sản là 20 năm.
Thứ 2 là việc thu hồi đất của ông Đoàn Văn Vươn có đúng hay không phụ thuộc vào việc xác định diện tích đất mà ông Vươn được giao là loại đất gì? Theo ý kiến của chuyên gia, ngay trong quyết định giao đất của huyện Tiên Lãng đã thể hiện việc sử dụng đất vào nuôi trồng thủy sản, hơn nữa, đất giao cho người dân sử dụng thì trở thành đất đã sử dụng nên phải xem đất đó là đất nông nghiệp.
Tuy nhiên, huyện Tiên Lãng cho rằng diện tích đất bãi bồi ven biển là đất chưa sử dụng và đã được quy hoạch nên chỉ tạm sử dụng vào mục đích nuôi trồng thủy sản và hết thời hạn phải thu hồi. Vấn đề đặt ra ở đây là các quy hoạch được đề cập đến trong vụ việc này có được thể hiện bằng những văn bản pháp quy rõ ràng hay không và diện tích đất của ông Vươn đã nằm trong quy hoạch sử dụng đất cho dự án theo quyết định của UBND TP Hải Phòng chưa?
Nút thắt thứ 3 có thể hiểu là mâu thuẫn giữa hộ ông Đoàn Văn Vươn và UBND huyện Tiên Lãng về mục đích của việc thu hồi đất. Cần khẳng định một điều, theo Luật Đất đai 1993, 2003 và các văn bản pháp quy liên quan đến đất đai, diện tích đất mà ông Vươn đang sử dụng thuộc diện phải thuê.
Huyện Tiên Lãng cho rằng diện tích đất giao cho ông Vươn đã hết thời hạn và phải thu hồi, sau đó nếu ông Vươn có nhu cầu thì làm đơn đề nghị và sẽ được xem xét ưu tiên cho thuê, nhưng ông Vươn không chấp nhận thuê mà muốn được giao đất. Tuy nhiên, khẳng định việc ông Vươn chỉ yêu cầu được “giao” phải được chứng minh bằng văn bản chứ không thể nói suông.
Văn bản đó có thể thể hiện trong thông báo thu hồi đất của UBND huyện Tiên Lãng, trong đó cần nêu rõ diện tích đất của ông Vươn thuộc diện phải thuê và ông Vươn sẽ tiếp tục được ưu tiên thuê nếu có nhu cầu. Nếu ông Vươn không chấp thuận mới tiến hành thu hồi. Hoặc trong các biên bản làm việc của hai bên (có chữ ký hoặc xác nhận của hai bên) hay các tài liệu khác có chữ ký của ông Vươn khẳng định ông Vươn không chịu thuê mà chỉ yêu cầu được giao, mới tiến hành thu hồi.
Như vậy, nếu có các tài liệu chứng minh như nêu ở trên, việc phân định đúng- sai sẽ chẳng mấy phức tạp. Tuy nhiên tới thời điểm này, các cơ quan thông tin đại chúng vẫn chưa tiếp cận được những văn bản trên (nếu có). Đó cũng có thể là một trong những lý do chính khiến thông tin về vụ việc ngày càng “rối” và tác động không tích cực đến dư luận.
Những sai sót cần làm rõ Trả lời với báo giới, nguyên Thứ trưởng Tài nguyên Môi trường Đặng Hùng Võ cho rằng, quyết định thu hồi đất của UBND huyện Tiên Lãng (Hải Phòng) với gia đình ông Vươn vừa trái luật vừa trái đạo lý, cố tình tước bỏ quyền lợi của người dân.
Theo ông Võ, trong nghị định 64 của Chính phủ ban hành ngày 27-9-1993, nếu việc giao đất được thực hiện trước khi Luật đất đai 1993 có hiệu lực, tức là trường hợp giao đất đã thực hiện trước thời điểm 15-10-1993, thì thời điểm giao đất được tính từ 15-10-1993. Như vậy thời hạn giao đất vẫn phải là 20 năm, mức tính thời điểm giao đất là từ 15-10-1993.
Thứ hai, với quyết định giao bổ sung 19,3ha đất được ký ban hành ngày 9-4-1997, tức là Luật đất đai 1993 có hiệu lực được gần 4 năm rồi mà huyện Tiên Lãng vẫn giao đất chỉ có 14 năm, trong khi Luật đất đai 1993 quy định phải giao đất 20 năm.
Tiếp nữa, quyết định giao đất bổ sung ký ban hành tại thời điểm năm 1997 nhưng lại tính thời điểm giao đất từ ngày 4-10-1993, trong khi Luật đất đai 1993 đã quy định rõ nếu giao sau ngày 15-10-1993 phải tính thời gian giao đất tại thời điểm ban hành quyết định. Nghĩa là việc giao đất bổ sung lần hai bắt buộc phải tính từ năm 1997, tại sao lại làm trái luật để tính từ ngày 4-10-1993?
Cũng theo ông Võ, khi giao bãi bồi ven sông, ven biển cho hộ gia đình cải tạo trở thành nơi nuôi trồng thủy sản thì công sức, mồ hôi của người dân đã đổ xuống trong quá trình lao động. Theo quy định của pháp luật hiện hành, khi hết thời hạn sử dụng đất (của gia đình ông Vươn sớm nhất là 15/10/2013), đương nhiên được kéo dài sang thời hạn tiếp theo trừ những trường hợp bị Nhà nước thu hồi đất. Quốc hội sẽ xem xét quyết định vấn đề "hết thời hạn" này khi thông qua Luật đất đai mới trước năm 2013.
Theo ông Trần Ngọc Vinh - Phó Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng, Ủy viên Ủy ban Pháp luật của Quốc hội thì cưỡng chế phải đảm bảo hạn chế thấp nhất thiệt hại cho dân và bảo đảm an toàn an ninh trật tự nói chung. Nếu chính quyền địa phương tiến hành công tác này thật thận trọng thì đã không để xảy ra hậu quả gây thiệt hại cho cán bộ thực thi nhiệm vụ cũng như đẩy người dân vào vòng lao lý.
Vụ việc ở Tiên Lãng diễn ra từ hôm 5-1 đến nay vẫn chưa đi đến hồi kết. Mới đây nhất, tại cuộc họp báo công bố kết quả phiên họp thường kỳ chính phủ tháng 1/2012 vào ngày 4/2, Bộ trưởng Chủ nhiệm Văn phòng chính phủ Vũ Đức Đam cho biết: Liên quan đến vụ việc cưỡng chế đất tại huyện Tiên Lãng (Hải Phòng), Chính phủ sẽ kiên quyết xử lý theo hướng "mọi người đều bình đẳng trước pháp luật." Theo Bộ trưởng Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ Vũ Đức Đam, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng đã yêu cầu Thường vụ thành phố Hải Phòng làm rõ, báo cáo về 3 vấn đề chính, bao gồm:
Thứ nhất: việc giao đất, thu hồi đất đúng, sai ở điểm nào, trách nhiệm của ai; Thứ hai, việc tổ chức cưỡng chế có đúng quy định của pháp luật không, cách thức tiến hành cưỡng chế có đúng không, sai ở điểm nào, nếu sai ai chịu trách nhiệm; Thứ ba, nhà, ao cá của ông Đoàn Văn Vươn như báo chí phản ánh bị phá thì ai có chủ trương, ai thực hiện việc này.
Bên cạnh đó, các bộ cũng có những đoàn xuống tận địa phương để tìm hiểu thông tin, nắm bắt vấn đề chính xác để báo cáo lãnh đạo bộ, trên cơ sở đó báo cáo lên Thủ tướng Chính phủ. "Trong tuần tới, đích thân Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng sẽ có cuộc làm việc với Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng, Thường vụ thành phố và các cơ quan chính quyền sở tại về vấn đề này để làm rõ trách nhiệm đúng, sai và xử lý nghiêm theo pháp luật. Kết quả cuộc họp sẽ được chính phủ công khai tới dư luận cả nước", Bộ trưởng Đam nói.
Đây cũng là một bài học cho các cơ quan quản lý, nhất là cơ quan địa phương – nơi gần với người dân nhất, cần phải hiểu rõ luật pháp và phải luôn nghĩ rằng mình đại diện cho quyền lợi của người dân, ngay cả khi thực thi pháp luật cũng nên hiểu rằng cần kết hợp thấu tình đạt lý giữa pháp luật và tình người. Có như thế mới tránh được vụ việc đáng tiếc như vụ việc ở huyện Tiên Lãng vừa qua.
Các cơ quan lãnh đạo trực tiếp có trách nhiệm nên giải quyết vụ việc nhanh chóng, thấu tình đạt lý; Luật Đất đai cũng cần sửa đổi, ông Phạm Thế Duyệt, nguyên thường trực Bộ Chính trị, nguyên Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, nói. Tôi quan tâm đến sự quyết tâm chỉ đạo của các đồng chí lãnh đạo. Thủ tướng đã có ý kiến về vụ việc này, MTTQ cũng đã đến giám sát, các Bộ TN&MT, NN&PTNT cũng đã vào cuộc. Tôi nghĩ, đến lúc này, các cơ quan lãnh đạo trực tiếp có trách nhiệm nên giải quyết rất nhanh, rất sớm, đừng để chậm trễ. Trong giải quyết thì có nhiều biện pháp, nhiều cách nhưng đến lúc này thì không thể bưng bít được, phải thực sự dân chủ, công bằng, có lý có tình. Việt Nam mình có pháp lý nhưng cũng có đạo lý, hãy nhuần nhuyễn cái đó ở cấp chỉ đạo. Tôi tin ở dân, dân mình tốt, dân tin Đảng, tin chế độ, có chăng để cho người ta cực quá, chuyện đó là lỗi ở mình.
Trung tướng Nguyễn Quốc Thước khi đọc thông tin trên mạng đã "không hiểu sao các cán bộ xã, huyện và thành phố lại trả lời bất nhất như thế". "Việc rành rành lại đổ lỗi cho dân, không thấy được sai phạm nghiêm trọng của mình lại phê phán cả giới báo chí khi phản ánh tình hình, một cách vô trách nhiệm, thiếu trung thực", ông Thước nói. Trung tướng thấy "rõ ràng ở đây có một sự ngụy biện để tránh né trách nhiệm". Trung tướng Thước cho rằng không chỉ riêng ông mà hàng triệu người dân đều quan tâm đến vụ việc Tiên Lãng vì chính quyền đã vi phạm luật Đất đai, có hành động mang tính cường quyền, áp đặt với dân, vi phạm quan điểm đường lối của Đảng, gây bức xúc, căm phẫn trong dân, xâm phạm đến quyền lợi của dân. Ông "thực sự thấy kỳ lạ là sau 20 năm đổi mới, vẫn có một chính quyền cấp huyện hành động như vậy". "Nếu cả nước mà nhiều vụ như thế này thì tình hình chính trị đất nước sẽ như thế nào, lòng dân sẽ ra sao, kẻ địch sẽ lợi dụng để xuyên tạc bản chất của chế độ ta đến đâu?", vị lão thành đau đáu.
Ngày 30/1, Hội Nghề cá Việt Nam đã có văn bản đề nghị UBND thành phố Hải Phòng làm rõ và xử lý thỏa đáng sự việc cưỡng chế đầm đối với ông Đoàn Văn Vươn, người được bầu làm Chủ tịch Liên chi hội nuôi trồng thủy sản nước lợ huyện Tiên Lãng, trực thuộc Thành hội Nghề cá Hải Phòng. Người ký văn bản này, Phó Chủ tịch thường trực của Hội, ông Võ Văn Trác cho biết liên chi hội cơ sở đã đề nghị nhiều cơ quan, trong đó có trung ương Hội nghề cá Việt Nam, can thiệp và bảo vệ lợi ích cho hội viên. Trong một trường hợp cụ thể, để xác định ai đúng, ai sai cần có sự điều tra cẩn thận, vì pháp luật hiện nay vẫn còn nhiều vấn đề. Nhưng luật gì thì cũng phải nhìn thấy thực tiễn là người dân đã bỏ bao nhiêu công sức, mồ hôi, nước mắt để có được kết quả, cải thiện được cuộc sống và đóng góp cho xã hội. Luật thì phải bảo vệ cuộc sống của người dân, chứ không thể để họ cố gắng bao nhiêu năm rồi thành quả lại bị tước đoạt.
Về vấn đề này, luật sư Phạm Thanh Bình cho rằng, trong trường hợp của ông Vươn chưa hết thời gian sử dụng đất, đã chấp hành đúng pháp luật về đất đai, Nhà nước không thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng... thì việc thu hồi đất trước thời hạn đối với ông là không đúng. Quyết định thu hồi đất của UBND huyện Tiên Lãng, cơ sở để tiến hành cưỡng chế, đã không đúng pháp luật, việc thực hiện cưỡng chế cũng không đúng pháp luật.
Vụ việc ở Tiên Lãng, Hải Phòng là bất tuân luật pháp. Đó là ý kiến của luật sư Lê Đức Tiết - Phó chủ tịch Hội đồng tư vấn về dân chủ và pháp luật MTTQ VN - sau khi thực hiện giám sát về vụ cưỡng chế thu hồi đất của ông Đoàn Văn Vươn ở Tiên Lãng (Hải Phòng). Ông Lê Đức Tiết nói: - Qua những tài liệu mà chúng tôi có được và về tận nơi tìm hiểu sự việc, chúng tôi cho rằng chính quyền cơ sở ở đây làm việc không căn cứ vào pháp luật. Pháp luật cũng như chính sách của Đảng, Nhà nước đều nhất quán là khuyến khích người dân khai hoang phục hóa, sử dụng đất đai có hiệu quả, làm ích nước lợi nhà. Còn pháp luật về đất đai quy định rõ đối với đất trồng cây hằng năm, đất nuôi trồng thủy sản phải giao 20 năm. Sau thời hạn này, nếu người dân có nhu cầu sử dụng thì được ưu tiên giao lại. Luật pháp cũng quy định rất rõ các trường hợp thu hồi đất: người sử dụng không còn nhu cầu nữa, người sử dụng đất vi phạm pháp luật (không đóng thuế, lấn chiếm, làm ô nhiễm đất đai...), trong trường hợp thật cần thiết như phục vụ cho mục đích quốc phòng, an ninh thì Nhà nước mới thu hồi. Luật là vậy, nhưng trong các quyết định giao đất, UBND huyện Tiên Lãng chỉ giao với thời hạn sử dụng dưới 20 năm. Điều này nói lên cái gì? Chính quyền không hiểu luật hay cố tình không hiểu? Chính quyền huyện Tiên Lãng thiếu minh bạch và có những hành vi bất tuân pháp luật. Vụ việc nghiêm trọng này cũng là lời cảnh báo về xu hướng chính quyền dùng cưỡng chế để giải quyết công việc. |
N.Huy