Theo LS Nguyễn Thị Hồng Liên (Đoàn luật sư TP. Hồ Chí Minh), do Vedan đã chấp nhận bồi thường 100% cho cả 3 tỉnh nên hạn chót thời hiệu khởi kiện không còn là ngày 12-9 tới đây nữa mà sẽ được tính lại theo mốc cuối thời gian là tháng 8 – 2012. Ý kiến này cũng phù hợp với các điều 162 (khoản 1a, Bộ luật Dân sự) và điều 159 (khoản 3a, Bộ luật Tố tụng dân sự). Tuy nhiên, trước mắt khi Chính phủ và Bộ Tài Nguyên – Môi trường chưa có ý kiến chính thức thì thời gian đáo hạn khởi kiện vẫn được tính là ngày 12-9. Điều này khiến chính quyền Đồng Nai đang phải sốt vó “lên dây cót” tinh thần. Trong khi đó, Bà Rịa – Vũng Tàu và TP. Hồ Chí Minh thì gần như chắc chắn chỉ còn phải lo việc “chia” làm sao đảm bảo công bằng và hợp lòng dân.
Rắc rối duy nhất hiện nay mà các tỉnh còn “đau đầu” giải quyết là các đơn phát sinh chồng chéo ở cả 3 tỉnh ngay sau khi Vedan chính thức đồng ý bồi thường 100% theo yêu cầu. Tại Đồng Nai, TAND huyện Long Thành vừa nhận thêm một số hồ sơ của các ngư dân mãi tận huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An (!?) nộp đơn kiện Vedan, đòi bồi thường thiệt hại. Các ngư dân này cho rằng tàu đánh cá của họ đăng ký hành nghề từ năm 1994 trên lưu vực sông Thị Vải nhưng do lòng sông bị ô nhiễm nặng đã ảnh hưởng đến công việc làm ăn của họ. Trước đó, ngày 1-9, Sở TN-MT Đồng Nai cũng họp với Sở NN-PTNT, Hội Nông dân và UBND 2 huyện Long Thành, Nhơn Trạch để xem xét chốt danh sách nông dân thiệt hại và giải quyết thêm 46 trường hợp phát sinh khởi kiện Công ty Vedan. Tuy nhiên, cuộc họp cũng chưa thống nhất được con số cuối cùng và khả năng sẽ còn phát sinh thêm các đơn kiện khác.
Theo báo cáo của Hội Nông dân tỉnh Đồng Nai, tính đến thời điểm đầu tháng 9-2010, Hội đã tổ chức lấy ý kiến người dân tại huyện Long Thành, qua đó, có 2046/2089 phiếu đồng ý rút đơn khởi kiện để nhận tiền đền bù; 43 phiếu còn lại không đồng ý rút đơn; tại huyện Nhơn Trạch có 2.932/2.955 phiếu đồng ý rút đơn kiện. Theo ông Lê Viết Hưng, GĐ Sở TN-MT tỉnh Đồng Nai, do thời hiệu khởi kiện không còn nhiều nên có 2 phương án đưa ra: Một là đề nghị Vedan bồi thường cho những hộ dân đã chấp thuận nhận khoản tiền 119,5 tỉ đồng, còn những trường hợp muốn khởi kiện thì sẽ tiếp tục giải quyết tại tòa án. Thứ hai, nếu Vedan không chấp thuận, người dân sẽ đồng loạt khởi kiện ra tòa (tất nhiên phải nộp đơn lên tòa án trước thời hạn khởi kiện).
Tại TP. Hồ Chí Minh, trong suốt 1 tuần qua, UBND huyện Cần Giờ cũng tiếp nhận thêm nhiều đơn kiện phát sinh mới của người dân yêu cầu đưa họ vào danh sách như 839 hộ trong diện được nhận tiền bồi thường thiệt hại. Ông Nguyễn Văn Phụng, Chủ tịch Hội Nông dân TP. Hồ Chí Minh cho biết, ngay từ trước khi Vedan chuyển tiền chính thức qua ngân hàng, chính quyền đã nhận thêm tới 151 đơn phát sinh, đến nay con số này đã tăng cao hơn. Trong đó, đa số các hộ này có hộ khẩu tại 2 tỉnh Đồng Nai và Bà Rịa-Vũng Tàu nhưng có một giai đoạn sản xuất hoặc tham gia đánh bắt, nuôi trồng thủy sản tại xã Thạnh An, huyện Cần Giờ. Quan điểm của TP. Hồ Chí Minh là không nhận ủy quyền đối với các hộ này vì Vedan trong quá trình thương lượng với 3 địa phương đã xác định người của địa phương nào thì do địa phương đó trực tiếp hỗ trợ và thực hiện niêm yết danh sách. Ông Phụng cho rằng, các hộ dân từ 2 tỉnh nên nộp đơn về địa phương mình có hộ khẩu thường trú để được giải quyết.
Ông Đoàn Văn Sơn, Phó Chủ tịch UBND huyện Cần Giờ cho biết, huyện sẽ giải quyết thận trọng và công bằng chi tiền bồi thường cho dân bằng việc thành lập các tiểu ban giải quyết, không để trường hợp người dân không hiểu, khiếu kiện vượt cấp. Hội Nông dân TP. Hồ Chí Minh cũng đang bàn giải pháp với huyện Cần Giờ về việc phân phát các tài liệu tuyên truyền công khai về việc chi trả thiệt hại để người dân nắm rõ được chủ trương thực hiện trong quá trình niêm yết danh sách tại UBND các xã, phường, thị trấn trên địa bàn.
Từ chuyện phát sinh thêm nhiều đơn kiện Vedan khi thời hiệu khởi kiện đã gần kề cho thấy thực trạng: Ý thức, trách nhiệm của người dân với môi trường và sức khỏe bản thân còn quá thấp. Chỉ đến khi dư luận vào cuộc, “thủ phạm gây ô nhiễm” chấp thuận trả tiền bồi thường thì mới ào ào làm đơn “đòi quyền lợi”!
Lê Anh