Theo số liệu mới nhất của Tổ chức Y tế thế giới tính đến ngày 1/7/2009 đã có hơn 77 ngàn người ở 120 quốc gia bị phát hiện nhiễm virus cúm A/H1N1, trong đó có 332 ca tử vong. Trong khi báo chí ở các nước Tây Âu hầu như "quên lãng" sự hiện diện của cúm A/H1N1, báo chí Việt Nam lại nhắc đến dịch bệnh hầu như mỗi ngày.
Kết quả là, khi tìm trên Google bằng tiếng Anh, đại đa số các bài báo đều đưa tin các ca nhiễm từ Việt Nam. Liệu báo chí Việt Nam có quá đà trong việc đưa tin về dịch bệnh này? Chúng ta đã quá lo sợ chăng, mặc dù phòng bệnh vẫn là cần thiết?
Tháng 4/2009 đánh dấu sự bùng nổ toàn cầu của đại dịch cúm do một chủng virus với tên gọi cúm A/H1N1 và đã được biết đến dưới tên cúm lợn, lây lan chủ yếu từ người sang người.
Các nghiên cứu đã cho thấy rằng chủng virus mới này ít nhiều có liên quan đến sự đột biến và tái tổ hợp từ 4 chủng virus cúm A/H1N1 đã biết, trong đó có đến 2 chủng chuyên gây bệnh ở lợn, 1 chủng chuyên gây bệnh ở người và 1 chủng chuyên gây bệnh ở chim. Trước sự nguy hiểm gây ra bởi chủng virus mới này, ngày 30/4/2009, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã phải dùng thuật ngữ "cúm A/H1N1" thay thế cho "cúm lợn" để tránh sự nhầm lẫn là bệnh cúm do lợn gây ra.
Đến tháng 5/2009, Tổ chức Ngăn ngừa và Kiểm soát bệnh của Mỹ (CDC) công bố nghiên cứu cho thấy trẻ em không có sẵn đáp ứng miễn dịch đối với virus cúm A/H1N1. Tuy nhiên, tỷ lệ đáp ứng miễn dịch ở người lớn là 6-9% ở lứa tuổi 18-64 và 33% từ 65 tuổi trở lên.
Các nghiên cứu khác cũng chỉ ra rằng một số protein của virus hầu như tương đồng với các chủng gây các triệu chứng cúm nhẹ ở người. Do đó vào ngày 1/5/2009, nhà virus học Wendy Barclay cho rằng từ những dấu hiệu ban đầu virus cúm A/H1N1 hầu như không thể gây ra những triệu chứng bệnh trầm trọng ở người.
Điều các chuyên gia y tế lo ngại hơn cả là khả năng lai tạo giữa virus cúm A/H5N1 và virus cúm A/H1N1. Virus cúm A/H5N1 hầu như chỉ gây bệnh cho gia cầm, nhưng khi lây nhiễm cho người gây tỷ lệ tử vong cao từ 60% đến 70%. Song may mắn là loại cúm độc hại này thuộc loại cúm nhiễm bệnh trên chim (gia cầm) là chính. Khả năng lây nhiễm trên động vật có vú như người là rất thấp.
Ngược lại, cúm A/H1N1 đang lưu hành nhiểm rất dễ từ người sang người (cúm heo) nhưng độc tố tương đối thấp, tỷ lệ tử vong khoảng 0,5%. Cả virus cúm A/H5N1 và A/H1N1 đều không có tính ổn định về mặt di truyền, do đó khả năng tái tổ hợp, sắp xếp và đột biến là rất cao.
Đến cuối tháng 4/2009, mức báo động của Tổ chức Y tế thế giới về cúm A/H1N1 ở cấp độ 3. Cấp độ 4 nếu virus có biểu hiện khả năng truyền nhiễm từ người sang người. Cấp độ 5 được áp dụng khi virus được phát hiện ở ít nhất hai nước trong cùng một khu vực. Đến ngày 11/6, Tổ chức Y tế Thế giới đã nâng dịch cúm A/H1N1 lên cấp độ 6 ở mức báo động đại dịch toàn cầu.
Tuy nhiên, Tổng giám đốc Tổ chức Y tế Thế giới, tiến sĩ Margaret Chan đã nhấn mạnh việc nâng mức báo động lên cấp độ 6 là kết quả dựa trên "sự lan truyền của virus", mà không phải do mức độ gây bệnh nghiêm trọng của nó.
Thực tế cho đến nay, số ca tử vong do cúm A/H1N1 gây ra là rất thấp. Các chuyên gia y tế dự đoán số người tử vong do cúm A/H1N1 sẽ thấp hơn nhiều so với đại dịch cúm tương tự trước đây vì năm 1918-1919 Spanish flu H1N1 đã cướp đi sinh mạng từ 20 đến 100 triệu người.
Ngay cả dịch cúm theo mùa thông thường những năm gần đây cũng đã làm chết từ 250.000 đến 500.000 người cho nên số tử vong do cúm A/H1N1 mới này cũng còn xa mới đến ngưỡng đó. Bà Margaret Chan còn cho rằng nhiều bệnh nhân cúm A/H1N1 đã tử vong có mang trong người các bệnh mãn tính tiềm ẩn khác như: rối loạn hô hấp, bệnh tự miễn, các bệnh về tim và chứng béo phì.
Ở Mỹ, người ta ước tính có khoảng 1 triệu người bị nhiễm cúm A/H1N1 nhưng không biểu hiện hoặc chưa có biểu hiện và rất ít người vào bệnh viện. Con số tương ứng ở Việt Nam tính đến chiều 1/7 là 166 ca. Báo chí Mỹ đã không còn nói nhiều tới cúm. Còn khách du lịch đang lo ngại đến Việt Nam như một nước phát dịch...
TS. Nguyễn Quốc Bình, ThS Dương Vân Anh
Trung tâm Công nghệ Sinh học TP.HCM