Thành phố đang thực hiện nhiều dự án, điển hình là nghiên cứu hỗ trợ ứng phó với biến đổi khí hậu (BĐKH) ở vùng nông thôn do quỹ Rockefeller tài trợ, hỗ trợ ứng phó BĐKH ở đô thị do Ngân hàng Thế giới tài trợ.
Hậu quả của BĐKH đã rõ nét ở Cần Thơ, thưa ông?
Mới ra Tết mà trời hầm hập như hiện nay là khác biệt với bình thường những năm trước.
Chẳng hạn năm 2009, dịp Tết, nhiệt độ 17 - 19oC kéo dài cả tháng. Năm nay chỉ vài ngày se lạnh, còn lại nhiệt độ rất cao. Và nhiệt độ đang từ se lạnh dưới 19oC, vọt ngay lên 34 - 35oC ở tháng 2.
Trước đây nhiệt độ cao như thế phải sang tháng 4, tháng 5 mới có. Nhiệt độ bình quân trong tháng 2, tháng 3, các năm trước dưới 23oC, năm nay là 24 - 25oC. Mực nước sông Hậu cũng giảm và mặn đã xâm nhập sớm.
Cần Thơ có quan tâm tới kịch bản của Đại học Hoàng gia Thái Lan?
Theo Đại học Hoàng gia Thái Lan, vào năm 2100, trong mùa mưa mực nước Biển Đông sẽ dâng lên hơn ngày nay tới 1 m và khi đó nước lụt ở ĐBSCL sẽ dâng lên gần 2 m so với mức lũ cao nhất hiện nay.
Còn mùa khô, mực nước của sông Hậu lại giảm xuống đáng kể để xâm nhập mặn nặng nề. Sản xuất nông nghiệp còn chịu nhiều ảnh hưởng khác nữa như bão thường xuyên hơn, dữ dội hơn.
Nhưng vào năm 2100, theo kịch bản của Bộ TN-MT thì nước biển chỉ dâng lên 75cm?
Mô hình của Bộ TN&MT là kết quả của thời gian nhiên cứu còn khá ngắn, ai đảm bảo hoàn toàn chính xác? Dự báo thời tiết phát triển hàng trăm năm mà đã chính xác đâu, nắng mưa bão lụt dự báo vẫn có sai biệt. BĐKH là vấn đề rất mới, chỉ được quan tâm nghiên cứu gần đây, dự báo càng khó chính xác.
Vậy làm sao đưa ra được các chương trình hành động thiết thực, không sai lầm?
Chỉ bằng cách luôn phải quan tâm nghiên cứu, hoàn thiện, lắng nghe ý kiến mới và kiểm nghiệm liền.
Các kịch bản còn có chỗ khác nhau chứ định hướng thì đã thống nhất và rõ rồi, nhiệt độ sẽ tăng lên, nước biển dâng cao, ở ĐBSCL lượng mưa hàng năm và số ngày mưa lớn đều tăng. Có nghĩa là mùa mưa và lũ lụt sẽ dữ dội hơn.
Từ định hướng đó, các ngành, các cấp phải xác định giải pháp, dự án cụ thể.
Tôi xin kể cuộc họp bàn kế hoạch công tác năm 2010 của Ban Chỉ đạo Chương trình Mục tiêu Quốc gia Ứng phó Biến đổi Khí hậu TP Cần Thơ vừa diễn ra sau Tết.
Các thành viên thống nhất là vấn đề đã rất cấp bách, phải làm. Khác hẳn đầu năm ngoái còn thấy biến đổi khí hậu là việc xa xôi. Tuy nhiên, lại có ý kiến muốn cơ quan nào đó đề ra được một chương trình hành động như cái khung để các cấp, các ngành làm cho thống nhất.
Nhưng không ai đủ khả năng đề ra được cái khung như thế cả. Mỗi cấp, mỗi ngành phải chủ động thôi.
Như thế có thể xảy ra tình trạng thiếu thống nhất không?
Mỗi cấp, mỗi ngành tự rút ra các kết luận và đặt chương trình hành động. Nếu có sai lệch sẽ chủ động điều chỉnh, không chờ đợi ai hay đổ lỗi cho ai cả.
Ứng phó với BĐKH là cuộc sống của chính mỗi người, không ai làm thay được và cũng không ai dám chủ quan. Tất cả đều phải tự nhận xét, kiểm nghiệm đúng sai.
Chúng tôi ở tổ chuyên viên, chỉ cố gắng tập hợp thông tin từ nhiều nguồn, nhất là có được phần mềm vi tính của các cơ quan nghiên cứu trên thế giới, cung cấp cho các cấp, các ngành để tự chạy lấy mô hình, tìm ra các thông số và xây dựng kế hoạch hành động.
Qua đó, chúng tôi tập hợp lại để thành chương trình hành động được điều hành chung.
Hơn một năm làm việc với các tổ chức quốc tế, TP Cần Thơ đạt được những kết quả gì?
Cần Thơ đã xây dựng được bộ bản đồ ngập lụt, hạn hán, ứng theo các kịch bản BĐKH cho từng thời điểm cụ thể. Đồng thời nghiên cứu khả năng ứng phó của một số khu vực điển hình ở nông thôn, thành thị, vùng công nghiệp, thương mại.
Bên cạnh đó, đang triển khai một số dự án thí điểm, hỗ trợ dân chúng tại một số vùng dễ bị tổn thương như cù lao giữa sông Hậu, khu dân cư nông thôn giữa vùng sẽ bị ngập sâu.
Cụ thể hơn, 10 năm trước mắt, Cần Thơ sẽ làm gì?
Chương trình hành động trong 10 năm trước mắt của Cần Thơ đã xác định được một danh sách. Chẳng hạn nghiên cứu cốt cao độ chống lũ trong các công trình xây dựng mới, nâng cấp trường học, xây dựng đường về trung tâm các xã, phát triển kế hoạch sơ tán và cứu nạn lũ lụt, phòng chống hỏa hoạn cộng đồng, xây dựng năng lực và đánh giá sự sẵn sàng của công trình thiết yếu, chống ngập cho trung tâm Cần Thơ, quy hoạch nuôi trồng thủy sản, nghiên cứu các giống cây trồng chịu được lũ lụt, hạn hán và nước mặn.
Chương trình nâng cấp trường học, kết hợp với nhiều kế hoạch khác, đã thực hiện ở một số trường. Hội Chữ thập đỏ đã được thiết lập tại hơn 95% số điểm trường học. Hội Chữ thập đỏ thành phố sẽ chăm sóc các trường trung học và cơ quan hội chữ thập đỏ cấp huyện sẽ chăm sóc các trường tiểu học.
Bố trí kinh phí thế nào, thưa ông?
Cho công tác nghiên cứu đề ra các chương trình hành động, năm 2010 Cần Thơ đã bố trí 1,8 tỷ đồng. Trong 5 năm tới có 50 tỷ đồng.
Tuy nhiên, hành động ứng phó là của cộng đồng, của các cấp các ngành nên trong mọi công việc đều phải tính toán đến việc ứng phó với BĐKH.
Kế hoạch hành động ứng phó ban đầu chỉ nhằm tạo cơ hội cho việc xây dựng thể chế, nguyên tắc chỉ đạo phát triển, nhận thức và tiên phong thực hiện để ứng phó với tác động và các hậu quả của BĐKH.
Công việc ứng phó của cộng đồng phải tiến hành kiên trì hàng trăm năm.