(Toquoc) - Binh lính Mỹ đã rút khỏi các thành phố của Iraq, nhưng điều đó không có nghĩa là họ sẽ rút khỏi tương lai của nước này.
Dân chúng Iraq đã tổ chức ăn mừng ngày mà họ gọi là “Ngày chủ quyền đất nước”, ngày lễ đánh dấu việc các binh sĩ tác chiến Mỹ rút khỏi các thành phố của nước này bắt đầu từ tối 29/6 và Lực lượng Mỹ đã bàn giao trách nhiệm kiểm soát an ninh cho lực lượng Iraq cuối ngày 30/6. Một cuộc mít tinh lớn đã được tổ chức tại Công viên trung tâm thành phố Baghdad và được thắp sáng bằng các loạt pháo hoa ăn mừng. Thủ tướng Iraq Nouri al-Maliki tuyên bố ngày 30/6 được coi là ngày lễ của quốc gia với tên gọi “Ngày Chủ quyền quốc gia”. Trong một buổi lễ mang tính tượng trưng, Chỉ huy lực lượng Mỹ tại Baghdad đã trao trả chiếc chìa khóa tòa nhà Bộ quốc phòng Iraq vốn được trưng dụng làm trụ sở của Bộ chỉ huy lực lượng Mỹ. Người dân Iraq vui mừng vì sau 6 năm, giờ đây họ đã đứng trên đôi chân của mình, tự đảm bảo an ninh cho đất nước.
Nhưng, ngày vui không trọn vẹn khi một vụ nổ xảy ra ở quận Shurja, thành phố Kirkuk - cách thủ đô Baghdad khoảng 250km về phía Bắc, làm 27 người thiệt mạng và hơn 100 người bị thương. Nỗi lo lắng về chuyện thay đổi về an ninh và sợ rằng những vụ tấn công của các phần tử chủ chiến sẽ gia tăng. Và không phải quá bi quan khi họ nhìn nhận rằng quả thật Mỹ chưa thể chấm dứt vai trò hoàn toàn tại Iraq. Ngay cả trong triển vọng tốt đẹp nhất, dường như người Mỹ vẫn nắm một vai trò nào đó tại Iraq trong nhiều năm, cả về quân sự lẫn ngoại giao. Điều đó không có nghĩa là một số lượng lớn binh lính Mỹ sẽ hiện diện lâu dài ở Iraq, vì theo thỏa an ninh được ký giữa chính quyền Iraq và chính quyền Bush năm 2008, lực lượng Mỹ sẽ phải rút hết vào cuối năm 2011.
Tuy nhiên, rõ ràng là các lực lượng an ninh Iraq vẫn chưa hoàn toàn sẵn sàng tự xử lý một cuộc nổi dậy, dù chỉ với quy mô nhỏ. Một số sỹ quan quân sự cấp cao của Mỹ dự đoán trở ngại sẽ xuất hiện tại Iraq trong những tháng tới, đặc biệt là nếu những kẻ nổi dậy tái lập nhóm. Tổng thống Mỹ Barack Obama cũng cảnh báo về “những khó khăn đang chờ đợi ở phía trước”. Tuy nhiên, bằng cách phối hợp với lực lượng Mỹ, người Iraq sẽ có nhiều cơ hội thành công. Đó là lý do khiến một số binh lính Mỹ sẽ ở lại ở các thành phố để hỗ trợ và chỉ dẫn cho lực lượng Iraq.
Hiện người ta không thể biết được Iraq sẽ cần sự giúp đỡ của Mỹ trong bao lâu, nhưng có thể nó sẽ lâu hơn nhiệm kỳ hiện nay của Tổng thống Barack Obama. Mọi việc sẽ phụ thuộc vào tiến độ của tiến trình hòa giải chính trị ở Iraq. Đó là vì thành công của các lực lượng an ninh Iraq phụ thuộc nhiều vào việc họ có sẵn sàng hoạt động theo cách không bè phái và vô tư hay không, và vào khả năng chuyên môn của họ.
Về mặt ngoại giao, vai trò của Mỹ sẽ không rõ nét như trước nhưng vẫn rất quan trọng. Về mặt quân sự, vẫn còn khoảng 131.000 binh lính Mỹ tại Iraq. Họ sẽ không tham gia chiến đấu tại các thành phố, nếu chính phủ Iraq không yêu cầu giúp đỡ. Thay vào đó, họ sẽ tập trung đảm bảo an ninh ở các đường biên giới của Iraq, truy tìm những kẻ nổi dậy ở các khu vực nông thôn và tiến hành huấn luyện các lực lượng an ninh Iraq.
Ngay cả trong những tình huống lạc quan nhất, theo đó Iraq tự giải quyết được các vấn đề chính trị và sắc tộc - đồng thời đập tan được cuộc nổi dậy - họ sẽ vẫn cần đến sự hỗ trợ của Mỹ. Hơn thế nữa, chính quyền Obama tuyên bố muốn thiết lập mối quan hệ lâu dài với một quốc gia Arập chủ chốt trong khu vực đầy biến động này.
Tuy nhiên, nếu Iraq không duy trì được một nền hòa bình tương đối vào năm tới, ông Obama sẽ phải đối mặt với những lựa chọn khó khăn, trong đó có việc có nên rút lại thời hạn chót mà ông đã tuyên bố về chấm dứt vai trò chiến đấu của Mỹ tại Iraq vào tháng 9/2010 hay không. Ông Obama không thể đưa lại các lực lượng chiến đấu của Mỹ vào các thành phố của Iraq mà không được sự đồng ý của chính phủ Iraq, do các điều khoản của thỏa thuận an ninh nói trên. Ông không thể thay đổi thời hạn chót là năm 2011 phải rút hết binh lính Mỹ khỏi Iraq, nếu không đàm phán lại thỏa thuận này. Vả lại, Obama cũng không muốn điều đó, cho dù có khả năng Iraq lại rơi vào một cuộc chiến bè phái mới.
Mới đây, Obama tuyên bố chính quyền của ông sẽ đặt lại trọng tâm vào một vấn đề lớn hơn, đó là tình trạng bất ổn ngày càng tăng ở Afghanistan và cuộc nổi dậy đang phát triển mạnh mẽ ở nước láng giềng Pakistan. Trong bối cảnh đó, việc giảm bớt binh lính Mỹ tại Iraq giống như "chiếc vé một chiều"; một khi đã rút khỏi Iraq, binh lính Mỹ dường như sẽ không trở lại nước này.
Qubad Talabani, con trai của Tổng thống Iraq Jalal Talabani và cũng là đại diện của Washington trong chính quyền khu vực bán tự trị của người Kurd ở miền Bắc Iraq, cho biết nếu trong những tháng tới, tình hình an ninh xấu đi và các vấn đề chính trị nóng bỏng không được giải quyết, (hai phía) có thể đàm phán lại về thời hạn chót (năm 2011).
Obama sẽ làm gì nếu bạo lực nghiêm trọng lại bùng phát ở Iraq? Stephen Biddle, người chuyên theo dõi vấn đề Iraq của Hội đồng Quan hệ Đối ngoại, đã viết trong một bài phân tích mới đây rằng một cuộc nội chiến toàn diện có thể khiến khoảng 600.000 đến 2 triệu dân thường thiệt mạng. Biddle viết: "Là nước gây ra cuộc chiến tranh ở Iraq, Mỹ sẽ phải gánh vác trách nhiệm đặc biệt trước một thảm họa như vậy". Ông nói thêm rằng nếu cuộc xung đột này vượt ra ngoài biên giới Iraq, nó sẽ có nguy cơ làm gián đoạn các thị trường dầu thế giới và có thể làm trệch hướng triển vọng về các cuộc hòa đàm thành công giữa Israel và Pakistan./.
Trần Bình
