Bộ trưởng Robert Gates (phải) trong chuyến thăm Nhật Bản gần đây.
Phát hiện gây chấn động
Theo hiệp định an ninh song phương giữa Mỹ và Nhật Bản được ký kết năm 1960, Washington được yêu cầu phải hỏi ý kiến của Tokyo trước khi đưa bất kỳ một loạt vũ khí hạt nhân nào vào lãnh thổ Nhật Bản. Tuy nhiên, một cuộc điều tra gần đây đã phơi bày ra sự thật là các tàu và máy bay Mỹ có thể chở vũ khí hạt nhân vào Nhật Bản mà không cần hỏi xin ý kiến trước.
Theo các cựu Ngoại trưởng và các quan chức hàng đầu của Bộ Ngoại giao Nhật Bản có liên quan, trong khi xem xét lại Hiệp định An ninh Mỹ-Nhật Bản năm 1960, hai đồng minh thân thiết đã ký kết một thỏa thuận bí mật, theo đó Tokyo đã ngầm thông qua việc cho Washington đưa các tàu chiến và máy bay chở vũ khí hạt nhân của họ vào lãnh thổ Nhật Bản mà không cần xin phép.
Vì thế, Washington hiểu rằng nước này chỉ cần hỏi xin ý kiến Tokyo trong trường hợp muốn triển khai vũ khí hạt nhân trên đất liền và trên không phận Nhật Bản, còn trong trường hợp tàu và máy bay Mỹ chỉ đưa vũ khí hạt nhân vào lãnh thổ Nhật Bản thì việc hỏi xin ý kiến là không cần thiết.
Theo các cựu quan chức ngoại giao hàng đầu của chính phủ của Thủ tướng Nhật Bản Nobusuke Kishi thời đó, Thủ tướng đã chấp nhận cách hiểu nói trên của Washington về thỏa thuận mới. Ông Kishi là người đã ký kết hiệp định an ninh sửa đổi với Mỹ.
Kể từ sau đó, việc tàu Mỹ chở hạt nhân thường xuyên ra vào Nhật Bản trong nửa thế kỷ qua là chuyện bình thường và hợp lý.
Mặc dù thỏa thuận hạt nhân bí mật giữa Mỹ và Nhật Bản đã bị tiết lộ ra trước công chúng qua các tài liệu ngoại giao được Mỹ công bố những năm cuối 1990 nhưng các cựu chính phủ Nhật Bản dưới sự dẫn dắt của Đảng Dân chủ Nhân dân (LDP) đã liên tục phủ nhận sự tồn tại của thỏa thuận đó. Họ khẳng định: “Chúng tôi không có lựa chọn nào khác ngoài việc quyết định không để vũ khí hạt nhân được đưa vào lãnh thổ Nhật Bản."
Tuy nhiên, cái kim trong bọc lâu ngày cũng có lúc phải lòi ra. 4 cựu quan chức Bộ Ngoại giao Nhật Bản từng giữ các chức vụ cao như Thứ trưởng Bộ Ngoại giao gần đây đều thừa nhận rằng có một thỏa thuận hạt nhân bí mật giữa Mỹ và Nhật Bản tồn tại trong nhiều thập kỷ qua. Rõ nhất là trong một cuộc trả lời phỏng vấn trên tờ báo quốc gia Nhật Bản, cựu Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Ryohei Murata đã thẳng thắn cho biết chính phủ Mỹ và Nhật Bản đã từng ký kết một thỏa thuận mật, theo đó, Tokyo ngầm cho phép các tàu và máy bay Mỹ chở vũ khí hạt nhân được ra vào Nhật Bản mà không cần xin phép.
Ông Murata từng giữ cương vị Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Nhật Bản từ tháng 7/1987 đến tháng 8/1989. Ông này cho hay thỏa thuận mật đó được ký kết năm 1960 khi hai nước xem xét lại hiệp định an ninh song phương. Sự thừa nhận của ông Murata giống như một cú đấm mạnh vào những quan chức Nhật Bản trước đây đã từng phủ nhận kịch liệt sự tồn tại của một thỏa thuận như thế.
"Người tiền nhiệm của tôi đã yêu cầu tôi lúc đó là Thứ trưởng Bộ Ngoại giao chuyển các nội dung của thỏa thuận hạt nhân bí mật giữa Mỹ và Nhật cho Ngoại trưởng", ông Murata nói. Ông này cũng cho biết ông đã thảo luận về những nội dung của thỏa thuận với Ngoại trưởng lúc đó.
Sau khi những cáo buộc và bằng chứng liên quan đến sự tồn tại của thỏa thuận hạt nhân mật giữa Mỹ và Nhật Bản ngày càng nhiều, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Mitoji Yabunaka hồi tháng 9 đã quyết định thành lập một nhóm đặc biệt làm nhiệm vụ thực hiện một cuộc điều tra “toàn diện và đầy đủ” về những đồn đại quanh thỏa thuận nói trên.
Nhóm công tác đặc biệt này do Ngoại trưởng Katsuya Okada trực tiếp chỉ đạo và bao gồm 15 thành viên là các quan chức trong bộ. Nhóm đã nghiên cứu khoảng 3.200 tài liệu trong bộ và 3.700 tài liệu ở Đại sứ quán Nhật Bản tại Washington từ hôm 25/9. Trong cuộc điều tra ngay trong Bộ Ngoại giao Nhật Bản, các tài liệu đều chỉ ra rằng có sự tồn tại thực sự của một thỏa thuận hạt nhân mật với Mỹ.
Cùng với kết quả điều tra trên, một cựu Thứ trưởng Bộ Ngoại giao giấu tên khác mới đây đã lên tiếng khẳng định chính ông đã xem biên bản cuộc họp mà tại đó thỏa thuận hạt nhân Mỹ-Nhật được ký kết. "Tôi đã nhìn thấy biên bản đó. Tôi nhớ là chúng tôi đã xem rất kỹ biên bản này sau khi một sự vụ xảy ra," cựu quan chức giữ vị trí Thứ trưởng Ngoại giao từ những năm 1980 đến những năm 1990, đã cho biết như vậy. Tuy nhiên, ông này không nhớ chính xác sự vụ gì đã xảy ra khiến ông phải xem lại biên bản cuộc họp hồi đó.
Theo các tài liệu được công khai của Mỹ, biên bản nói trên hiện đang nằm trong tay chính phủ Mỹ.
“Cuộc điều tra của Bộ Ngoại giao Nhật đã bước vào giai đoạn cuối cùng và chúng tôi sẽ thông báo kết quả chính thức vào tháng 1 tới,'' Ngoại trưởng Okada tuyên bố hồi tuần trước. Trước đó, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Mitoji Yabunaka cam kết sẽ đưa ra một báo cáo chi tiết về kết quả điều tra trong tháng 11 này.
Tân chính phủ Nhật tiến thoái lưỡng nan
Sau sự thừa nhận của Bộ Ngoại giao Nhật Bản mới đây, Đảng Dân chủ cầm quyền của Nhật Bản đang phải đối mặt với một nhiệm vụ khó khăn và nhạy cảm trong việc ứng xử thế nào với người dân Nhật Bản. Những người này trong nhiều thập kỷ qua đã được dẫn dắt qua những hành động liên tục phủ nhận của đảng LDP để tin rằng nguyên tắc 3 không hạt nhân của Nhật vẫn được chính phủ duy trì, tuân theo một cách nghiêm túc.
Từ khi xảy ra thảm kịch hạt nhân ở Hiroshima và Nagasaki thời cuối Chiến tranh thế giới thứ II cho đến nay, dân chúng Nhật Bản luôn có thái độ chống đối mạnh mẽ với sự tồn tại của vũ khí hạt nhân trên đất Nhật, trên lãnh hải cũng như bầu trời Nhật Bản. Sự thực, người dân Nhật Bản là những người ủng hộ mạnh nhất cho việc không phổ biến vũ khí hạt nhân trên toàn cầu.
Nguyên tắc 3 không hạt nhân gồm không sở hữu, không sản xuất và không cho phép vũ khí hạt nhân vào lãnh thổ Nhật Bản đã được đưa ra lần đầu tiên dưới thời Thủ tướng Eisaku Sato vào năm 1967. Đến năm 1971, nguyên tắc này chính thức được Quốc hội phê chuẩn.
Kể từ đó, mỗi khi có một thủ tướng mới lên cầm quyền ở Nhật Bản, Thủ tướng đó đều phải công khai tái khẳng định việc tôn trọng nguyên tắc 3 không hạt nhân. Hiện tại, tân Thủ tướng Yukio Hatoyama và Đảng Dân chủ (DPJ) cầm quyền đang phải đối mặt với tình thế tiến thoái lưỡng nan rất nhạy cảm giữa việc vừa phải bắt các chính quyền tiền nhiệm chịu trách nhiệm vì đã lừa dối nhiều thế hệ người dân Nhật Bản chống hạt nhân vừa phải làm sao để không gây căng thẳng thêm nữa trong mối quan hệ với đồng minh thân thiết Washington. Quan hệ giữa Tokyo và Washington gần đây vốn đã không được êm đẹp như xưa vì một loạt vấn đề.
Nếu chính phủ mới của Nhật Bản không giải quyết và sửa đổi thỏa thuận hạt nhân với Mỹ một cách công khai và minh bạch thì cam kết mà họ đưa ra khi lên cầm quyền về việc sẽ tìm kiếm một con đường “độc lập hơn về chính trị” và ít phụ thuộc vào mối quan hệ quân sự, kinh tế với Mỹ sẽ là lời nói trống rỗng, không có ý nghĩa. Như vậy chính phủ của đảng DPJ sẽ không khác gì người tiền nhiệm LDP. Các nhà lãnh đạo LDP từng được ví là con rối trong tay Washington trong các bài bình luận chính trị trên các tờ báo uy tín của Nhật Bản.
Các nhà phân tích nhận xét rằng Washington đang trải qua một thời kỳ khó khăn với những lý tưởng chính trị mới của Nhật Bản sau một nửa thế kỷ quan hệ thân thiết, không thể phá vỡ với chính phủ của đảng LDP đã đưa liên minh Mỹ-Nhật Bản trở thành nền tảng trong chính sách ngoại giao của cả hai nước.
Những vấn đề xung quanh thỏa thuận hạt nhân mật đã làm cho quan hệ giữa hai đồng minh thân thiết Mỹ và Nhật Bản thêm căng thẳng. Hai nước vốn đã không hài lòng với nhau sau về một loạt vấn đề như việc tái sắp xếp lại lực lượng Mỹ đang đóng quân trên đảo Okinawa, việc Nhật muốn ngừng tiếp nhiên liệu cho Mỹ trong chiến dịch quân sự ở Afghanistan….
Hồi tháng 10, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert Gates từng cảnh báo Nhật Bản không nên để cho cuộc điều tra liên quan đến thỏa thuận hạt nhân bí mật giữa hai nước làm hỏng mối quan hệ đồng minh và làm phương hại đến cái ô hạt nhân của Mỹ trong khu vực.
Kiệt Linh - (tổng hợp)