Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam công bố toàn văn dự thảo Báo cáo Chính trị của Đại hội trên Báo Nhân Dân để xin ý kiến đóng góp của các tầng lớp nhân dân trong và ngoài nước, tu chỉnh thành Báo cáo chính thức trình Đại hội Mặt trận Tổ quốc Việt Nam lần thứ VII.
Thời gian xin ý kiến đóng góp: Từ ngày 20-8-2009 đến ngày 20-9-2009.
Mọi ý kiến đóng góp xin gửi về địa chỉ: Tiểu ban Văn kiện Đại hội Mặt trận Tổ quốc Việt Nam lần thứ VII, số 46 - Tràng Thi, Hà Nội.
Điện thoại: 04.38258537; Email: tieubanvankien@mattran.org.vn
......................................................
(DỰ THẢO LẦN 5)
NÂNG CAO VAI TRÒ MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM, PHÁT HUY DÂN CHỦ, TĂNG CƯỜNG ĐỒNG THUẬN XÃ HỘI, XÂY DỰNG KHỐI ĐẠI ĐOÀN KẾT TOÀN DÂN TỘC VÌ DÂN GIÀU, NƯỚC MẠNH, XÃ HỘI CÔNG BẰNG, DÂN CHỦ, VĂN MINH
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII Mặt trận Tổ quốc Việt Nam diễn ra trong lúc toàn Đảng, toàn quân và toàn dân ta đang ra sức phấn đấu thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội lần thứ X của Đảng, và chuẩn bị kỷ niệm 80 năm Ngày thành lập Mặt trận Dân tộc thống nhất Việt Nam. Đại hội vô cùng tự hào và phấn khởi trước những thắng lợi của công cuộc đổi mới. Đất nước đang đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, kinh tế tăng trưởng khá nhanh; đời sống của các tầng lớp nhân dân ngày càng được cải thiện; hệ thống chính trị và khối đại đoàn kết toàn dân tộc do Đảng lãnh đạo không ngừng được củng cố và tăng cường; chính trị - xã hội ổn định, quốc phòng và an ninh được giữ vững; vị thế nước ta trên trường quốc tế không ngừng được nâng cao, tạo ra thế và lực mới cho đất nước tiếp tục phát triển.
Thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử của công cuộc đổi mới đất nước hơn 20 năm qua là kết quả của quá trình tìm tòi, sáng tạo, bằng cả tinh thần và lực lượng của toàn Đảng, toàn quân và toàn dân ta, đã từng bước hoàn thiện hệ thống những quan điểm, chủ trương, đường lối của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn cách mạng mới, trong đó có chủ trương, chính sách về đại đoàn kết toàn dân tộc, về vị trí, vai trò, nhiệm vụ của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.
Từ thắng lợi của công cuộc đổi mới, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập quốc tế và thực tiễn của cách mạng Việt Nam càng chứng tỏ: "Đại đoàn kết toàn dân tộc trên nền tảng liên minh giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức, dưới sự lãnh đạo của Đảng, là đường lối chiến lược của cách mạng Việt Nam; là nguồn sức mạnh, động lực chủ yếu và là nhân tố có ý nghĩa quyết định bảo đảm thắng lợi bền vững của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc... Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể nhân dân có vai trò rất quan trọng trong việc tập hợp, vận động, đoàn kết rộng rãi các tầng lớp nhân dân; đại diện cho quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân; đưa các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước, các chương trình kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh vào cuộc sống, góp phần xây dựng sự đồng thuận trong xã hội".(1) Cách mạng càng tiến lên thì sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc càng được tăng cường và vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam càng quan trọng, đúng như lời Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dạy: "Chính sách Mặt trận là chính sách rất quan trọng. Công tác Mặt trận là công tác rất quan trọng trong toàn bộ công tác cách mạng".(2)
Cùng với quá trình thực hiện công cuộc đổi mới đất nước, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam không ngừng được củng cố về tổ chức; nội dung và phương thức hoạt động ngày càng phong phú, đa dạng, thiết thực, thể hiện rõ tính chất liên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện rộng lớn và sâu sắc. Vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tiếp tục được khẳng định và không ngừng được nâng cao trong đời sống chính trị - xã hội; mối quan hệ gắn bó giữa Mặt trận với các tầng lớp nhân dân ngày càng được tăng cường, được nhân dân tin cậy.
Trước yêu cầu, nhiệm vụ mới của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, từ thực tiễn hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, đòi hỏi Mặt trận phải tăng cường hơn nữa nhiệm vụ củng cố, xây dựng về tổ chức; đổi mới nội dung và phương thức hoạt động; nâng cao tính tự chủ và sáng tạo; khắc phục những biểu hiện của tính hình thức, hành chính hóa trong một số hoạt động của Mặt trận các cấp.
Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam khóa VI xin báo cáo kết quả thực hiện Nghị quyết, Chương trình hành động của Đại hội Mặt trận Tổ quốc Việt Nam nhiệm kỳ 2004 - 2009 và xác định mục tiêu, phương hướng, chương trình hành động của nhiệm kỳ 2009 - 2014 như sau:
Phần thứ nhất
TÌNH HÌNH KHỐI ĐẠI ĐOÀN KẾT TOÀN DÂN TỘC VÀ KẾT QUẢ THỰC HIỆN CHƯƠNG TRÌNH HÀNH ĐỘNG CỦA MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM NHIỆM KỲ 2004 - 2009
I. TÌNH HÌNH KHỐI ĐẠI ĐOÀN KẾT TOÀN DÂN TỘC
Năm năm qua, cùng với kết quả thực hiện toàn diện công cuộc đổi mới đất nước, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, từng bước hội nhập quốc tế, khối đại đoàn kết toàn dân tộc được củng cố và tăng cường trong điều kiện mới: cơ cấu xã hội ở nước ta tiếp tục có những biến đổi quan trọng. Trong xã hội có nhiều thành phần, giai cấp, tầng lớp, hình thức sở hữu về tư liệu sản xuất khác nhau, song về cơ bản đang thay đổi theo chiều hướng tích cực, mối quan hệ giữa các giai cấp, các tầng lớp là mối quan hệ hợp tác, chung sức chung lòng vì một nước Việt Nam độc lập, tự do và hạnh phúc.
Mặc dù cuộc sống của một bộ phận nhân dân, đặc biệt là những người có thu nhập thấp vẫn còn nhiều khó khăn, nhưng tính chất cố kết cộng đồng, tinh thần hợp tác và sự đồng thuận xã hội là xu hướng phát triển. Mục tiêu Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh vẫn là định hướng cơ bản, ngày càng được các tầng lớp nhân dân tin tưởng và hăng hái thực hiện. Cùng với các chính sách của Nhà nước, các phong trào trong nhân dân thi đua xóa đói, giảm nghèo, làm giàu hợp pháp được đẩy mạnh đã góp phần xóa được tình trạng hộ đói, giảm nhanh hộ nghèo và quyết tâm phấn đấu giảm dần khoảng cách giàu nghèo giữa các tầng lớp dân cư.
Truyền thống yêu nước thương nòi, nhân nghĩa, khoan dung được đề cao và tạo động lực cho các hoạt động đền ơn đáp nghĩa, nhân đạo từ thiện, giúp đỡ người nghèo, những người gặp khó khăn trong cuộc sống, đồng bào bị thiên tai... trở thành các phong trào rộng khắp trong toàn xã hội; đó là biểu hiện sinh động của kết quả phát huy truyền thống đoàn kết, gắn bó giữa các tầng lớp nhân dân, là nét đẹp văn hóa của con người Việt Nam.
Quan điểm, chủ trương về đại đoàn kết toàn dân tộc ngày càng được hoàn thiện và cụ thể hóa bằng chính sách, pháp luật, được thực thi khá tích cực. Dân chủ cơ sở được phát huy gắn liền với những nỗ lực thực hiện kỷ cương xã hội đã góp phần ổn định chính trị - xã hội; mối quan hệ giữa Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam với các tầng lớp nhân dân ngày càng mật thiết.
Trong những bước phát triển chung của khối đại đoàn kết toàn dân tộc, Đại hội vui mừng về sự tiến bộ và những đóng góp to lớn của các giai cấp, các tầng lớp nhân dân trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Giai cấp công nhân Việt Nam phát triển nhanh về số lượng(3), ngày càng tỏ rõ là lực lượng đi đầu trong sự nghiệp đổi mới, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập kinh tế quốc tế. Lực lượng cán bộ, công nhân có trình độ cao trong lĩnh vực khoa học, kỹ thuật ngày càng tăng, có nhiều đóng góp trực tiếp và to lớn vào quá trình xây dựng cơ sở vật chất, kỹ thuật của đất nước. Trong khối đại đoàn kết toàn dân tộc, giai cấp công nhân đã có nhiều cố gắng để phát huy vai trò là lực lượng nòng cốt trong liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức, do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo.
Giai cấp nông dân Việt Nam là lực lượng đông đảo nhất trong nhân dân(4), luôn tin tưởng và hăng hái hưởng ứng công cuộc đổi mới, đã và đang có những biến đổi mạnh mẽ, thích ứng nhanh với cơ chế thị trường, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tích cực phát triển kinh tế hộ gia đình, kinh tế trang trại, kinh tế hợp tác và hợp tác xã; chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, đưa tiến bộ khoa học, kỹ thuật vào sản xuất, mở mang dịch vụ, tăng sản lượng hàng hóa, làm nên kỳ tích "xuất khẩu gạo nhất nhì thế giới", bảo đảm an ninh lương thực cho quốc gia, từng bước xây dựng hình ảnh về nông thôn mới của nước Việt Nam đổi mới.
Đội ngũ trí thức những năm qua phát triển nhanh về số lượng và cơ cấu trên các lĩnh vực, xứng đáng là lực lượng đi đầu trong các hoạt động khoa học, công nghệ, văn hóa, xã hội và phát triển kinh tế tri thức Việt Nam; ngày càng thể hiện vai trò quan trọng trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế; gắn bó mật thiết với công nhân, nông dân, người lao động trong quá trình chuyển giao khoa học, kỹ thuật và truyền thụ, giữ gìn, phát huy nhiều giá trị văn hóa trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam.
Doanh nhân Việt Nam trong các thành phần kinh tế có bước phát triển nhanh cả về số lượng(5) lẫn năng lực hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và sáng tạo ra những sản phẩm mới, thương hiệu mới, tạo thêm nhiều việc làm cho xã hội; là lực lượng năng động, có ý thức và lòng tự tôn dân tộc, sớm thích ứng với cơ chế thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế, có vai trò ngày càng quan trọng trong việc thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế, xã hội của đất nước.
Thanh niên Việt Nam luôn phát huy vai trò xung kích, đi đầu trên các mặt trận lao động sản xuất, quốc phòng, an ninh, văn hóa và xã hội. Với những điều kiện thuận lợi và nhiều cơ hội tốt trong học tập và công tác, thế hệ trẻ Việt Nam hăng hái tiếp cận những tri thức tiên tiến của thế giới, từng bước làm chủ công nghệ hiện đại, phấn đấu rèn đức, luyện tài, học tập, lao động sáng tạo và phát huy những truyền thống tốt đẹp của dân tộc, xuất hiện ngày càng nhiều những tài năng trẻ trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội.
Phụ nữ Việt Nam tiếp tục phát huy vai trò rất quan trọng của mình trong phát triển kinh tế, xã hội và xây dựng gia đình no ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc. Lực lượng phụ nữ tham gia ngày càng nhiều vào các hoạt động kinh tế, xã hội, các cơ quan lãnh đạo, quản lý của hệ thống chính trị nước ta. Trình độ học vấn và kỹ năng nghề nghiệp của phụ nữ tiếp tục được nâng cao; bình đẳng giới có nhiều tiến bộ.
Lực lượng Cựu chiến binh Việt Nam không ngừng phát huy truyền thống tốt đẹp "Bộ đội cụ Hồ". Cựu chiến binh và Cựu thanh niên xung phong luôn nêu tấm gương sáng về đạo đức và phẩm chất cách mạng, có vai trò quan trọng trong việc giáo dục lòng yêu nước, đức tính hy sinh và lòng quả cảm cho thế hệ trẻ; gương mẫu trong việc giữ gìn an ninh, trật tự xã hội, đoàn kết giúp nhau làm kinh tế, cải thiện đời sống, xóa đói, giảm nghèo, tích cực tham gia xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền và bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa.
Lực lượng Người cao tuổi Việt Nam không ngừng phát huy vai trò quan trọng trong việc góp phần bảo đảm ổn định chính trị - xã hội ở cơ sở; là lực lượng gương mẫu trong việc thực hiện Cuộc vận động "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư", tham gia nhiều hoạt động xã hội, luôn chú trọng nâng cao chất lượng cuộc sống, thực hiện sống vui, sống khỏe, sống có ích cho gia đình và xã hội.
Đồng bào các dân tộc thiểu số ngày càng có nhiều đóng góp quan trọng trong sự nghiệp xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Đoàn kết giữa các dân tộc tiếp tục được củng cố, mặt bằng dân trí được nâng lên. Văn hóa truyền thống của các dân tộc được tôn trọng, gìn giữ và phát huy. Đời sống vật chất, tinh thần của đồng bào các dân tộc thiểu số ở nhiều vùng được cải thiện và nâng cao rõ rệt trên cơ sở thực hiện chính sách bình đẳng, tôn trọng, đoàn kết, giúp đỡ nhau cùng phát triển.
Đồng bào tín đồ các tôn giáo luôn gắn bó và đồng hành cùng dân tộc, hăng hái tham gia các phong trào thi đua yêu nước, các cuộc vận động xã hội, nhất là các hoạt động nhân đạo, từ thiện, xóa đói, giảm nghèo, thực hiện phương châm sống "tốt đời đẹp đạo", phát huy những giá trị văn hóa, đạo đức tốt đẹp của các tôn giáo để góp phần làm phong phú đời sống văn hóa, tinh thần trong nhân dân, góp phần vào công cuộc đổi mới đất nước.
Lực lượng vũ trang nhân dân tiếp tục phát huy truyền thống "Trung với nước, hiếu với dân, sẵn sàng chiến đấu hy sinh vì độc lập tự do của Tổ quốc, vì chủ nghĩa xã hội, nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng". Lực lượng vũ trang nhân dân và lực lượng an ninh nhân dân giữ vững vị trí, vai trò là lực lượng nòng cốt trong nhiệm vụ xây dựng nền quốc phòng toàn dân, phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc, gắn bó chặt chẽ với công tác dân vận, giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, bảo vệ vững chắc biên giới, vùng trời, biển đảo, tạo điều kiện thuận lợi cho nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
Đồng bào Việt Nam ở nước ngoài ngày càng tin tưởng vào sự nghiệp đổi mới, hướng về quê hương đất nước, có nhiều đóng góp thiết thực trên các lĩnh vực kinh tế, văn hóa và xã hội, đồng thời góp phần quan trọng vào việc giữ gìn, quảng bá hình ảnh tốt đẹp của đất nước và con người Việt Nam, xây đắp tình hữu nghị, hợp tác cùng phát triển với nhân dân các nước trên thế giới.
Trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc đã xuất hiện biết bao tấm gương anh hùng, người tốt, việc tốt trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Đặc biệt, trong 2 năm qua, mặc dù nước ta chịu tác động nhiều mặt tiêu cực của cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới và những vấn đề phức tạp của quốc tế, khó khăn ở trong nước, nhưng các tầng lớp nhân dân đã chung sức chung lòng cùng với Đảng và Nhà nước vượt qua nhiều khó khăn, thách thức, giữ vững sự ổn định chính trị, kiềm chế lạm phát, ngăn chặn suy giảm kinh tế, ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm an sinh xã hội và tăng trưởng bền vững, tiếp tục nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế. Đó là kết quả của sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân tộc được phát huy với những phẩm chất cao quý của đồng bào ta giàu lòng yêu nước, lao động cần cù sáng tạo, đoàn kết thương yêu đùm bọc giúp đỡ lẫn nhau.
Bên cạnh những ưu điểm trên đây, trong xã hội ta vẫn còn những yếu kém tiêu cực tác động bất lợi đến quá trình củng cố và tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc:
Đời sống vật chất và tinh thần của các tầng lớp nhân dân tuy có bước cải thiện nhưng vẫn còn nhiều khó khăn, đặc biệt là những người nghèo và những người có thu nhập thấp. Những vấn đề về việc làm, thu nhập, giải quyết đất sản xuất, đất ở, nhà ở, điều kiện học hành, chữa bệnh... đang là những băn khoăn, lo lắng trong các tầng lớp nhân dân, có nơi, có lúc là những bức xúc của xã hội nhưng có việc chưa được giải quyết thỏa đáng.
Nhiều vấn đề trong đời sống xã hội như: tai nạn giao thông, tệ nạn xã hội, không bảo đảm vệ sinh, an toàn thực phẩm còn diễn biến phức tạp; hàng giả và gian lận thương mại, ô nhiễm môi trường xảy ra ở nhiều nơi chưa được giải quyết tốt; chất lượng dịch vụ y tế, giáo dục còn thấp; giá cả các mặt hàng thiết yếu không ổn định; mức chênh lệch trong thu nhập và khoảng cách giàu nghèo giữa các thành phần xã hội, tầng lớp dân cư, các vùng miền còn gia tăng... đang là mối quan tâm, lo lắng trong các tầng lớp nhân dân.
Nhân dân bất bình trước tình trạng quan liêu, tham nhũng, lãng phí, sách nhiễu trong một bộ phận cán bộ, công chức diễn ra kéo dài chưa được ngăn chặn có hiệu quả, nhất là trong các lĩnh vực xây dựng cơ bản, quản lý đất đai, quản lý doanh nghiệp nhà nước, quản lý tài chính. Dân chủ và kỷ cương phép nước thực hiện chưa nghiêm, không ít người thiếu quan tâm đến các sinh hoạt chính trị, xã hội, thiếu tu dưỡng đạo đức, lối sống...
Tình hình trên đây phản ánh nhiều tâm trạng của các tầng lớp nhân dân với những bức xúc xã hội kéo dài sẽ hạn chế không ít việc phát huy thành quả của công cuộc đổi mới, làm giảm lòng tin của nhân dân, ảnh hưởng đến sự đồng thuận xã hội. Bên cạnh đó, các thế lực thù địch đang lợi dụng những hạn chế, yếu kém, ra sức chống phá cách mạng nước ta, thực hiện âm mưu diễn biến hòa bình, gây bạo loạn lật đổ, sử dụng các chiêu bài "dân chủ", "nhân quyền", lợi dụng các vấn đề "tôn giáo", "dân tộc" hòng phá hoại khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
II. ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ THỰC HIỆN CHƯƠNG TRÌNH HÀNH ĐỘNG CỦA MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM NHIỆM KỲ 2004-2009
Năm năm qua, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp và các tổ chức thành viên đã tích cực triển khai thực hiện khá đồng bộ Chương trình hành động do Đại hội toàn quốc lần thứ VI Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đề ra. Nhiều thành quả trong hoạt động của Mặt trận các cấp và các tổ chức thành viên đã góp phần quan trọng vào thành tựu chung của đất nước; vị trí, vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam được khẳng định và từng bước được nâng cao trong xã hội.
1. Củng cố, tăng cường và phát huy sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân tộc để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp đã tăng cường củng cố, mở rộng khối đại đoàn kết toàn dân tộc thông qua việc thực hiện đa dạng hóa các hình thức vận động, tập hợp các tầng lớp nhân dân, phát triển thêm tổ chức thành viên và cá nhân tiêu biểu trong Mặt trận. Trong mỗi tổ chức thành viên của Mặt trận phát triển thêm nhiều hội viên, đoàn viên làm lực lượng nòng cốt trong các sinh hoạt chính trị và xã hội của các tầng lớp nhân dân, tạo nên sự đa dạng, phong phú về tổ chức và hoạt động; sự sinh động, linh hoạt trong thành phần cơ cấu của khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Hoạt động của Ủy ban Mặt trận các cấp và các tổ chức thành viên ngày càng hướng mạnh về địa bàn dân cư. Các phong trào thi đua yêu nước, các cuộc vận động xã hội rộng lớn do Ủy ban Mặt trận và các tổ chức thành viên triển khai ngày càng đi vào cuộc sống và gắn bó với nhân dân, được các tầng lớp nhân dân hưởng ứng tích cực. Đặc biệt, các phong trào, cuộc vận động về đoàn kết giúp nhau phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo, đền ơn đáp nghĩa, cứu giúp những người bị khó khăn, hoạn nạn và thiên tai; các hoạt động tự quản ở cộng đồng dân cư để giữ gìn an ninh, trật tự và bảo vệ môi trường... có tác dụng thiết thực tạo nên sự gắn kết cộng đồng phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Cuộc vận động "Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh" được Ủy ban Mặt trận các cấp và các tổ chức thành viên triển khai sâu rộng với nhiều nội dung phong phú và cách làm thiết thực, phù hợp với từng lĩnh vực, từng đối tượng, gắn với các phong trào thi đua yêu nước, các cuộc vận động ở các địa bàn dân cư, góp phần quan trọng vào việc tạo ra sự chuyển biến về nhận thức và hành động trong xã hội. Thông qua Cuộc vận động đã làm cho tư tưởng đại đoàn kết toàn dân tộc của Người càng thấm sâu vào tâm tư, tình cảm, nguyện vọng của các tầng lớp nhân dân, là động lực quan trọng thúc đẩy ý thức xây dựng và phát huy sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
"Ngày hội đại đoàn kết dân tộc ở khu dân cư" vào dịp kỷ niệm Ngày thành lập Mặt trận dân tộc thống nhất Việt Nam hằng năm (18 tháng 11), được Ủy ban Mặt trận các cấp phối hợp với cấp ủy đảng và chính quyền tổ chức thành nề nếp, nhiều nơi đã trở thành ngày sinh hoạt truyền thống về đại đoàn kết toàn dân tộc. Với sự tham gia của các cụ cao niên trưởng lão, già làng, trưởng bản, các vị chức sắc các tôn giáo hòa cùng "Ngày hội mới" tạo nên một bản sắc mới. Rõ ràng, ngày Hội đã khơi dậy và phát huy truyền thống đoàn kết, thương yêu ở các cộng đồng dân cư; làm cho các mối quan hệ giữa cán bộ, đảng viên, nhất là cán bộ lãnh đạo và đảng viên sống ở khu dân cư với nhân dân ngày càng gần gũi, hiểu biết và gắn bó hơn.
2. Động viên nhân dân tham gia các phong trào thi đua, các cuộc vận động thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh, phát huy mọi nguồn lực đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp và các tổ chức thành viên đã triển khai nhiều phong trào thi đua yêu nước, nhiều cuộc vận động để động viên cán bộ và nhân dân chung sức, chung lòng, đoàn kết thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh và xây dựng hệ thống chính trị.
Cuộc vận động "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư" tiếp tục được bổ sung, đổi mới về nội dung và phương thức triển khai thực hiện phù hợp với các loại hình khu dân cư(6). Trong quá trình triển khai thực hiện Cuộc vận động đã xuất hiện nhiều tấm gương điển hình trong các tập thể và cá nhân, thể hiện sức vươn lên mạnh mẽ của cộng đồng dân cư trên các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội, nhân đạo từ thiện, y tế, giáo dục, thực hiện chính sách dân số - kế hoạch hóa gia đình, bảo vệ môi trường, phòng chống các loại tội phạm, cảm hóa giáo dục người lầm lỗi hòa nhập với cộng đồng; giữ gìn an ninh, trật tự và an toàn xã hội, góp phần xây dựng hệ thống chính trị cơ sở trong sạch, vững mạnh. Cuộc vận động đã khẳng định tính hiệu quả, thể hiện sức sống bền vững, hình thành các cộng đồng tự quản một cách tự giác.
Cuộc vận động "Ngày vì người nghèo" được triển khai ngày càng sâu rộng và góp phần quan trọng vào kết quả của công tác xóa đói, giảm nghèo, bảo đảm an sinh xã hội; đã nhận được sự quan tâm phối hợp của cả hệ thống chính trị, sự hưởng ứng tích cực của các tầng lớp nhân dân ở trong, ngoài nước và của bạn bè quốc tế. Ủy ban Mặt trận các cấp thường xuyên phối hợp chặt chẽ với các ban, ngành chức năng để triển khai nhiều phương thức vận động phong phú, huy động sự đóng góp từ các nguồn lực trong xã hội. Tháng cao điểm "Vì người nghèo", Chương trình "Nối vòng tay lớn" được tổ chức vào ngày 31-12 hằng năm thu hút sự quan tâm của toàn xã hội và trở thành một hoạt động có nhiều ý nghĩa nhân văn sâu sắc trong cán bộ, nhân dân và bạn bè quốc tế trong những giờ phút tiễn đưa năm cũ, đón chào năm mới (dương lịch). Cùng với kết quả thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia về xóa đói giảm nghèo, "Quỹ vì người nghèo" đã tăng lên qua mỗi năm(7). Kết quả của cuộc vận động không chỉ là ở sự đóng góp về vật chất, mà lớn hơn là bồi dưỡng và phát huy truyền thống đoàn kết, nhân ái, yêu nước thương nòi và trách nhiệm xã hội của công dân, làm cho ý thức và hành động giúp đỡ người nghèo trở thành nếp sống văn hóa và niềm hạnh phúc của mọi người Việt Nam. Mặt khác, Cuộc vận động đã mở ra chương trình mới làm nhà "Đại đoàn kết" cho người nghèo, góp phần xây dựng một chính sách hợp lòng dân, một giải pháp chăm lo cho người nghèo, bảo đảm an sinh xã hội.
Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp và các tổ chức thành viên tiếp tục vận động nhân dân tham gia thực hiện nhiệm vụ xây dựng nền quốc phòng toàn dân, hưởng ứng Ngày hội Quốc phòng toàn dân, Ngày Biên phòng toàn dân, phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc; đẩy mạnh phong trào "Đền ơn đáp nghĩa", thực hiện chính sách hậu phương quân đội bằng nhiều hoạt động chăm sóc gia đình liệt sĩ, thương binh, bệnh binh, phụng dưỡng Bà mẹ Việt Nam Anh hùng; tổ chức tốt việc động viên thanh niên nhập ngũ và giải quyết việc làm cho thanh niên xuất ngũ về địa phương. Đồng thời, phối hợp với chính quyền trong các hoạt động nhân đạo từ thiện, giúp đỡ những người khó khăn trong cuộc sống. Các cuộc vận động cứu trợ đồng bào bị hoạn nạn do thiên tai gây ra đều được nhân dân ở mọi miền đất nước và người Việt Nam ở nước ngoài tích cực hưởng ứng.
Cùng với sự đóng góp chung cho chương trình phối hợp thống nhất hành động do Mặt trận chủ trì, các đoàn thể nhân dân, Liên hiệp các Hội Khoa học - kỹ thuật Việt Nam, Liên hiệp các Hội Văn học - Nghệ thuật Việt Nam, Liên hiệp Các tổ chức hữu nghị Việt Nam, Hội Liên lạc với người Việt Nam ở nước ngoài và các tổ chức thành viên khác của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đều chủ động sáng tạo các hình thức vận động, các phong trào thi đua yêu nước thu hút hàng triệu người tham gia, đóng góp hàng triệu việc tốt cho xã hội, đã có những người anh dũng hy sinh thầm lặng quên mình, đã có nhiều người được phong tặng các danh hiệu cao quý của Đảng, Nhà nước và Mặt trận. Đại hội tỏ lòng tri ân, Đại hội hoan nghênh những tập thể và cá nhân lập công xuất sắc, rất đáng khâm phục, rất đỗi tự hào.
3. Phát huy quyền làm chủ của nhân dân, tổ chức động viên nhân dân tham gia xây dựng Đảng, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa
Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp đã triển khai nhiều cuộc vận động nhân dân tham gia, đóng góp ý kiến vào việc tổng kết 20 năm đổi mới đất nước, xây dựng các văn kiện của đại hội các cấp và Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng Cộng sản Việt Nam; các nghị quyết của Trung ương về đại đoàn kết toàn dân tộc; góp ý kiến xây dựng cơ sở đảng, nhận xét tư cách, phẩm chất của đảng viên trong việc thực hiện cuộc vận động "Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh"; giám sát hoạt động của cán bộ, công chức, đảng viên ở khu dân cư... với tinh thần dân chủ, trí tuệ và trách nhiệm.
Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp và các tổ chức thành viên ngày càng thực hiện tốt hơn vai trò, trách nhiệm của mình trong nhiệm vụ tham gia xây dựng Nhà nước, chính quyền nhân dân: tích cực vận động các tầng lớp nhân dân hưởng ứng, tham gia cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XII và bầu cử bổ sung đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp. Việc tập hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri và các tầng lớp nhân dân để phản ánh tại kỳ họp Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp đã thành nề nếp và ngày càng đáp ứng yêu cầu, quyền lợi hợp pháp, chính đáng của nhân dân. Các hoạt động tham gia tố tụng, tuyển chọn thẩm phán và giới thiệu hội thẩm Tòa án nhân dân đã được thực hiện đúng theo quy định của pháp luật.
Công tác tham gia xây dựng pháp luật được Mặt trận các cấp quan tâm thực hiện và có kết quả thiết thực. Trong nhiệm kỳ qua, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các Hội đồng tư vấn của Ủy ban và các tổ chức thành viên như Hội Luật gia Việt Nam, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, Hội Phụ nữ Việt Nam, Hội Liên lạc với người Việt Nam ở nước ngoài... đã tham gia ý kiến vào nhiều dự án luật, pháp lệnh và nhiều văn bản pháp quy khác. Một số dự án luật có liên quan trực tiếp đến quyền và nghĩa vụ của công dân, ngoài việc cử đại diện tham gia các Ban soạn thảo, Mặt trận còn thông qua các Hội đồng tư vấn tổ chức thảo luận, góp ý có chất lượng như Luật Khiếu nại, tố cáo; Luật Phòng, chống tham nhũng; Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí; Luật Bình đẳng giới; Luật Thuế thu nhập; Luật Quốc tịch; Pháp lệnh tín ngưỡng, tôn giáo; Pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn...
Mặt trận đã coi trọng công tác phổ biến, tuyên truyền pháp luật tới các tầng lớp nhân dân, động viên nhân dân phát huy dân chủ, giữ vững kỷ cương xã hội, thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở. Việc tham gia giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân do Mặt trận và các tổ chức thành viên kiến nghị đã được các cấp có thẩm quyền quan tâm, tập trung giải quyết đem lại lòng tin cho nhân dân, được nhân dân hoan nghênh. Hoạt động của các Ban Thanh tra nhân dân ngày càng phát huy tác dụng. Công tác hòa giải ở cơ sở có nhiều kết quả, hòa giải thành công nhiều vụ việc mâu thuẫn trong nội bộ nhân dân.
Việc tổ chức lấy phiếu tín nhiệm đối với các chức vụ chủ chốt do Hội đồng nhân dân cấp xã bầu, thực hiện Pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn, Quy chế giám sát đầu tư cộng đồng và thí điểm thực hiện Quy chế Mặt trận Tổ quốc Việt Nam giám sát cán bộ, công chức, đảng viên ở khu dân cư... là những hoạt động thường xuyên của Mặt trận và các tổ chức thành viên, ngày càng hiệu quả, góp phần quan trọng vào việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân.
Việc phát huy vai trò giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị-xã hội và nhân dân theo Nghị quyết Đại hội X của Đảng được Ủy ban Mặt trận các cấp và các tổ chức thành viên triển khai thực hiện với nhiều hình thức, biện pháp phong phú, thiết thực, đúng pháp luật; góp phần làm cho các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước vừa phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế, xã hội trong điều kiện mới, vừa sát hợp với yêu cầu, nguyện vọng và quyền lợi hợp pháp, chính đáng của nhân dân.
4. Mở rộng hoạt động đối ngoại nhân dân, tăng cường đoàn kết quốc tế
Trong nhiệm kỳ qua, hoạt động đối ngoại nhân dân của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên ngày càng được mở rộng về đối tác, địa bàn, với nội dung và phương thức đổi mới, thực hiện theo phương châm "chủ động, sáng tạo, linh hoạt, hiệu quả". Đã thực hiện tốt việc tuyên truyền, quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam; chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về đoàn kết quốc tế, hợp tác cùng phát triển trên cơ sở tôn trọng độc lập, chủ quyền và không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau... đến nhân dân các nước trên thế giới; tham gia vận động các nguồn lực từ các nước bạn bè trên thế giới hợp tác, hỗ trợ cho công cuộc xây dựng đất nước, đặc biệt là góp sức vào cuộc đấu tranh đòi công lý cho nạn nhân chất độc da cam/đi-ô-xin; đồng thời bạn bè quốc tế cũng chia sẻ khó khăn của nhân dân vùng sâu, vùng xa, nơi còn nhiều người thiệt thòi trong cuộc sống. Thông qua các hoạt động đối ngoại nhân dân đã góp phần tích cực vào nhiệm vụ đấu tranh với những âm mưu, thủ đoạn thù địch chống phá sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc của nhân dân ta.
Quan hệ hữu nghị truyền thống tốt đẹp giữa Mặt trận Tổ quốc Việt Nam với tổ chức Mặt trận các nước láng giềng không ngừng được củng cố và phát triển. Việc ký kết và thực hiện biên bản thỏa thuận với Chính hiệp Trung Quốc, Mặt trận Lào xây dựng đất nước, Mặt trận Đoàn kết Phát triển Tổ quốc Cam-pu-chia, Ủy ban Bảo vệ cách mạng Cu-ba... ; các hoạt động kết nghĩa bảo vệ đường biên, liên hoan hữu nghị giữa đại biểu nhân dân Việt Nam - Lào, Việt Nam - Cam-pu-chia là những bước phát triển mới về tình đoàn kết, hữu nghị và sự hợp tác ngày càng hiệu quả.
Trong nhiệm kỳ qua, công tác đối ngoại nhân dân của Mặt trận và các tổ chức thành viên ngày càng phối hợp chặt chẽ hơn với công tác đối ngoại của Đảng và công tác ngoại giao của Nhà nước, góp phần quan trọng vào việc thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hợp tác và phát triển của nước ta, đã tạo ra hình ảnh phong phú về chính sách đối ngoại rộng mở, đa phương hóa, đa dạng hóa các quan hệ quốc tế, nâng cao được uy tín, vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.
5. Xây dựng, kiện toàn tổ chức và đổi mới phương thức hoạt động
Thực hiện chủ trương của Đại hội VI Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, công tác kiện toàn tổ chức, xây dựng bộ máy của Mặt trận các cấp đã được coi trọng. Tùy theo tính đặc thù của mỗi vùng miền, mỗi địa phương, trong cơ cấu của Ủy ban Mặt trận các cấp quy tụ đầy đủ đại diện các nhân sĩ, trí thức, các dân tộc, các tôn giáo, người Việt Nam ở nước ngoài...; đại diện cá nhân tiêu biểu, chuyên gia, nhà khoa học, nhà hoạt động xã hội được tăng cường về số lượng và chất lượng, vừa thể hiện hình ảnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc, vừa thể hiện tính đại diện, tính tiêu biểu và tính thiết thực trong Ủy ban Mặt trận các cấp.
Bộ máy chuyên trách của cơ quan Mặt trận các cấp được xây dựng theo hướng tinh gọn và hiệu quả. Các ban chuyên môn trong cơ quan chuyên trách của Ủy ban Mặt trận các cấp được bố trí theo hướng ngày càng nâng cao chất lượng tham mưu, thực hiện chức năng, nhiệm vụ chuyên môn theo quy chế làm việc có nề nếp hơn.
Ban Công tác Mặt trận ở khu dân cư ngày càng được kiện toàn, từng bước nâng cao chất lượng hoạt động với nhiều giải pháp cụ thể, khắc phục dần những hạn chế trong cơ cấu tổ chức và hoạt động(8). Nhiều địa phương cố gắng tìm tòi, sáng tạo những giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động của Ban Công tác Mặt trận như mở hội nghị chuyên đề, hội thi Trưởng Ban công tác Mặt trận giỏi... Nhiều cấp ủy đảng, chính quyền và Mặt trận đã có những cố gắng trong phối hợp thực hiện chế độ, chính sách cho cán bộ cơ sở(9).
Hoạt động của Ủy ban Mặt trận và các tổ chức thành viên trong Ủy ban Mặt trận các cấp có nhiều tiến bộ, nâng cao chất lượng. Trong các kỳ họp của Đoàn Chủ tịch, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và Ủy ban Mặt trận ở địa phương đã thực hiện ngày càng tốt hơn nguyên tắc hiệp thương dân chủ; chân thành cởi mở, đóng góp xây dựng và cùng nhau thực hiện chương trình hành động-thực sự Mặt trận là ngôi nhà Đại đoàn kết.
Hoạt động của các tổ chức tư vấn, lực lượng cộng tác viên của Mặt trận các cấp đã được tăng cường, thu hút năng lực, trí tuệ đóng góp cho sự nghiệp chung. Tám Hội đồng tư vấn của Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã tập hợp hơn 200 chuyên gia cùng với hàng nghìn chuyên gia, cộng tác viên trên các lĩnh vực ở địa phương đã tư vấn, phản biện nhiều nội dung quan trọng rất có ý nghĩa cho quốc kế, dân sinh(10).
Việc thực hiện Quy chế phối hợp và thống nhất hành động giữa Ủy ban Mặt trận các cấp với các tổ chức thành viên tiếp tục được cải tiến và tạo điều kiện cho nhau cùng hoạt động tự chủ và sáng tạo hơn. Các Quy chế phối hợp công tác của Mặt trận với các cơ quan Nhà nước ngày càng thiết thực và hiệu quả, vừa tạo điều kiện để mỗi bên thực hiện tốt hơn chức năng, nhiệm vụ, vừa tìm thấy công việc và cơ hội phối hợp chung. Quy chế phối hợp công tác hằng năm giữa Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam với Ủy ban Thường vụ Quốc hội, với Chủ tịch nước, với Chính phủ bước đầu đem lại những kết quả thiết thực.
Công tác tuyên truyền, thi đua khen thưởng, tập huấn bồi dưỡng nghiệp vụ cán bộ Mặt trận được chú trọng và có bước tiến bộ. Đã hoàn thành có chất lượng công trình nghiên cứu Lịch sử Mặt trận dân tộc thống nhất Việt Nam. Báo Đại đoàn kết, Tạp chí Mặt trận, Thông tin công tác Mặt trận, Website Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã cùng với báo chí của các tổ chức thành viên góp phần quan trọng trong công tác tuyên truyền về chính sách đại đoàn kết dân tộc, phản ảnh nhiều hoạt động tích cực và phong phú của các tầng lớp nhân dân.
III. ĐÁNH GIÁ CHUNG
Với tinh thần trách nhiệm, với những cố gắng, nỗ lực của Ủy ban Mặt trận các cấp và các tổ chức thành viên, kết quả chung về thực hiện Nghị quyết, Chương trình hành động của Đại hội VI Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, có thể khái quát như sau:
1. Những ưu điểm và kết quả
Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp và các tổ chức thành viên tiếp tục phát huy vai trò, trách nhiệm của mình trong hệ thống chính trị và đời sống xã hội. Những kết quả đạt được của công tác Mặt trận trong nhiệm kỳ qua là to lớn và quan trọng, góp phần tích cực vào việc thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại và xây dựng hệ thống chính trị của nước ta trong điều kiện mới, có những thuận lợi, nhưng không ít khó khăn, thách thức.
Công tác vận động, tập hợp, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc của Ủy ban Mặt trận và các tổ chức thành viên đã góp phần quan trọng trong việc xây dựng, ban hành và tổ chức thực hiện các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, động viên nhân dân phát huy dân chủ, tăng cường sự đồng thuận xã hội vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.
Các phong trào thi đua yêu nước, các cuộc vận động do Ủy ban Mặt trận các cấp và các tổ chức thành viên chủ trì, đặc biệt là hai cuộc vận động "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư" và "Ngày vì người nghèo" ngày càng phát huy hiệu quả, góp phần đáng kể trong thực hiện các chương trình kinh tế, xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và xây dựng đời sống văn hóa trong các tầng lớp nhân dân.
Ủy ban Mặt trận và các tổ chức thành viên ngày càng chú trọng hơn công tác xây dựng, kiện toàn tổ chức bộ máy và cán bộ, đổi mới nội dung và phương thức hoạt động, hướng mạnh về cơ sở, địa bàn dân cư và hộ gia đình để vừa tuyên truyền vận động, tập hợp đoàn kết; vừa lắng nghe nguyện vọng, tiếp nhận những sáng kiến, kiến nghị của nhân dân với Đảng, Nhà nước và Mặt trận.
Nguyên nhân của những ưu điểm và kết quả nổi bật nêu trên chính là nhờ có sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng trong quá trình bổ sung hoàn thiện và triển khai các chủ trương, chính sách về đại đoàn kết toàn dân tộc, về vai trò, nhiệm vụ của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; sự phối hợp có hiệu quả của Nhà nước, các cấp chính quyền, đặc biệt là sự ủng hộ của các tầng lớp nhân dân, sự cố gắng, nỗ lực vươn lên của đội ngũ cán bộ Mặt trận các cấp trong điều kiện vẫn còn nhiều khó khăn về tổ chức và hoạt động.
2. Những hạn chế, yếu kém
Nội dung, phương thức vận động, tập hợp các tầng lớp nhân dân chưa có sự đổi mới mạnh mẽ, chưa đi sâu nghiên cứu từng đối tượng cụ thể để có chủ trương, giải pháp vận động cho phù hợp trong điều kiện mới vốn đa dạng về nhu cầu, phức tạp về nhiều mặt.
Các phong trào thi đua yêu nước, các cuộc vận động của Mặt trận và các đoàn thể còn thiếu cơ chế phối hợp, còn hiện tượng trùng lắp, chồng chéo lên nhau những cuộc vận động, những đóng góp của nhân dân, nhất là việc nhân đạo, từ thiện. Bên cạnh đó, vẫn còn những cuộc vận động kém hiệu quả như phòng, chống tham nhũng, lãng phí; chống xuống cấp về đạo đức, lối sống; thực hiện nếp sống văn hóa nơi công cộng; tệ nạn ma túy, phạm tội trong lứa tuổi thanh thiếu niên.
Trong công tác tham gia xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền trong sạch, vững mạnh, Mặt trận chưa làm tốt vai trò phát huy quyền làm chủ của nhân dân, chưa đóng góp xứng đáng vào việc xây dựng chủ trương, chính sách, pháp luật; chưa tham mưu xây dựng cơ chế, cũng như chưa thực hiện tốt chức năng giám sát và phản biện xã hội; tham gia giải quyết khiếu nại, tố cáo chưa có nhiều hiệu quả.
Ủy ban Mặt trận các cấp còn thiếu tính chủ động, lúng túng trong việc xây dựng chủ trương, giải pháp tăng cường về tổ chức, bộ máy và cán bộ. Cơ quan chuyên trách của Mặt trận từ tỉnh đến cơ sở đều thiếu cán bộ; công tác đào tạo bồi dưỡng cán bộ chưa đáp ứng được nhu cầu, chưa có cơ sở vật chất trường lớp.
Chưa đầu tư đúng mức nhiệm vụ nghiên cứu lý luận và tổng kết thực tiễn, đổi mới cơ chế phối hợp hành động giữa Ủy ban Mặt trận với các tổ chức thành viên chưa đạt yêu cầu; chưa phát huy đầy đủ vai trò đại diện cho quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân.
Những hạn chế và yếu kém trên đây có nguyên nhân chính: do nhiều chủ trương, chính sách về đại đoàn kết toàn dân tộc, về vị trí, vai trò Mặt trận chưa được cụ thể hóa bằng cơ chế, chính sách cụ thể để thực hiện, nhất là về tổ chức bộ máy và cán bộ. Nhiều cán bộ, đảng viên và một số cấp ủy đảng, chính quyền chưa nhận thức đúng về vị trí, vai trò của tổ chức Mặt trận, còn xem nhẹ công tác Mặt trận.
Ủy ban Mặt trận các cấp thiếu chủ động tham mưu với cấp ủy Đảng, thiếu cơ chế phối hợp với chính quyền, hạn chế về điều kiện và phương tiện làm việc, thiếu chính sách động viên, chăm lo đời sống cán bộ. Mặt khác, bệnh hình thức, hành chính hóa chưa được khắc phục, lúng túng trong việc tìm tòi, đổi mới các phương thức hoạt động.
3. Những bài học kinh nghiệm
Thứ nhất: Việc thường xuyên quán triệt, thực hiện tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, chủ trương, đường lối của Đảng về đại đoàn kết toàn dân tộc, về vị trí, vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong hệ thống chính trị nước ta là điều có ý nghĩa tiên quyết. Bởi lẽ, có nhận thức đúng mới có hành động đúng; có cơ chế, chính sách cụ thể minh bạch thì triển khai công việc mới chắc chắn thành công.
Thứ hai: Đoàn kết luôn gắn liền với dân chủ, kỷ cương và công bằng xã hội. Ở nơi nào, lúc nào phát huy tốt quyền làm chủ của nhân dân, bảo đảm kỷ cương, phép nước trong quản lý, điều hành của Nhà nước và thực hiện tốt trách nhiệm của công dân, bảo đảm hài hòa các lợi ích và công bằng xã hội thì ở đó, lúc đó sự đồng thuận xã hội được nâng cao và khối đại đoàn kết toàn dân ngày càng được củng cố, tăng cường.
Thứ ba: Chương trình phối hợp hành động giữa Ủy ban Mặt trận Tổ quốc các cấp với chính quyền và các tổ chức thành viên Mặt trận mang tính hiệu quả, thiết thực, khi bám sát thực tiễn cuộc sống và lấy cơ sở làm xuất phát điểm. Hoạt động có được kết quả khi biết chỉ đạo có trọng tâm, trọng điểm; chỉ đạo điểm có kết quả mới nhân ra diện rộng, biểu dương, khen thưởng, nhân điển hình kịp thời.
Thứ tư: Hiệu quả đầu tư xây dựng tổ chức bộ máy và cán bộ gắn liền với tích cực đổi mới tư duy, đổi mới phương thức hoạt động là những yếu tố có ý nghĩa quyết định việc hoàn thành nhiệm vụ chính trị của tổ chức Mặt trận. Đặc biệt, nơi nào lựa chọn đúng người thực sự có năng lực, uy tín, tâm huyết, bố trí đúng vào vị trí chủ chốt của Mặt trận thì nơi đó, hiệu quả của công tác Mặt trận rõ nét, niềm tin của các tầng lớp nhân dân vào Mặt trận càng cao.
Phần thứ hai
MỤC TIÊU, PHƯƠNG HƯỚNG, NHIỆM VỤ VÀ CHƯƠNG TRÌNH HÀNH ĐỘNG CỦA MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM NHIỆM KỲ 2009-2014
I. BỐI CẢNH TÌNH HÌNH
1. Tình hình thế giới
Trong những năm tới, hòa bình, hợp tác cùng phát triển vẫn là xu thế lớn. Tuy nhiên, nguy cơ chiến tranh xâm lược và khủng bố ly khai, chạy đua vũ trang, phổ biến vũ khí hạt nhân, tranh chấp lãnh thổ, xung đột sắc tộc, tôn giáo... do những âm mưu của các thế lực đi ngược lại lợi ích, nguyện vọng chung của nhân dân thế giới vẫn là thách thức nghiêm trọng, đe dọa công cuộc xây dựng hòa bình, tình hữu nghị, đoàn kết giữa các dân tộc.
Tình hình kinh tế thế giới sau quá trình suy thoái, có dấu hiệu phục hồi nhưng xuất hiện xu hướng cạnh tranh gay gắt và bảo hộ tăng lên, tiếp tục sự áp đặt các chính sách tự do mới và trật tự kinh tế thế giới đầy bất công, gắn với quá trình toàn cầu hóa gây không ít bất bình và phản kháng. Sự phát triển của mô hình kinh tế tự do không có sự điều tiết và kiểm soát, khiến cho kinh tế, xã hội và môi trường thêm phức tạp, khủng hoảng ngay tại các trung tâm của Chủ nghĩa tư bản, tác động tiêu cực đến toàn cầu, trước hết là các nước đang phát triển, đe dọa cuộc sống người nghèo và nhân dân lao động.
Thế giới xuất hiện nhiều phong trào nhân dân, nhiều diễn đàn khu vực và quốc tế, nhiều nội dung và phương thức hoạt động mang tính liên kết và phối hợp rộng rãi; nhất là phong trào chống chiến tranh và mặt trái của toàn cầu hóa; chống mô hình phát triển chủ nghĩa tư bản theo chính sách tự do mới; bảo vệ môi trường sinh thái; hình thành nhiều tổ chức nhân đạo, từ thiện; phòng, chống dịch bệnh, cứu chữa nạn nhân mắc bệnh hiểm nghèo. Phong trào quần chúng nhân dân và lực lượng cánh tả nhiều nước có bước phục hồi và phát triển, ảnh hưởng tích cực cho phong trào nhân dân thế giới.
Hiến chương ASEAN là biểu tượng của sự đoàn kết, hợp tác có chiều sâu, góp phần vào sự phát triển và củng cố vị thế năng động, tăng trưởng kinh tế trong những năm qua của châu Á - Thái Bình Dương. Châu Á và khu vực Đông - Nam Á tiếp tục xu thế hòa bình, đoàn kết, hữu nghị, hợp tác cùng phát triển. Tuy nhiên, vấn đề tranh chấp lãnh thổ, khai thác các nguồn tài nguyên thiên nhiên, biến đổi khí hậu và sự bất ổn chính trị trong một số nước... sẽ có nhiều tác động phức tạp đến công cuộc lao động hòa bình, đoàn kết, hợp tác và phát triển giữa các dân tộc.
2. Tình hình trong nước
Những thắng lợi và thành tựu to lớn về chính trị, kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh và đối ngoại của đất nước trong hơn 20 năm qua đã làm cho thế và lực nước ta lớn mạnh lên nhiều mặt, củng cố thêm niềm tin của các tầng lớp xã hội vào công cuộc đổi mới, đưa đất nước tiến lên theo định hướng xã hội chủ nghĩa, do Đảng Cộng sản Việt Nam khởi xướng và lãnh đạo. Sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước mang lại nhiều thành tựu và lợi ích thiết thực. Tuy nhiên, nước ta vẫn là nước có bình quân thu nhập thấp so với nhiều nước trong khu vực và trên thế giới. Kinh tế nông nghiệp còn chiếm tỷ trọng cao, cơ cấu kinh tế nông thôn ở nhiều nơi chuyển dịch chậm; chất lượng sản phẩm công nghiệp, chất lượng dịch vụ và khả năng cạnh tranh của nhiều nông sản phẩm còn hạn chế; mức sống của nhân dân còn thấp, đặc biệt mức sống của nông dân còn thấp hơn nhiều so với cư dân đô thị.
Trong những năm tới, hội nhập quốc tế vừa có cơ hội lớn, vừa phải đối đầu với thách thức không nhỏ. Những diễn biến phức tạp của tình hình chính trị, kinh tế, an ninh khu vực và quốc tế; những tác động tiêu cực của quá trình biến đổi khí hậu; nhiều loại dịch bệnh mới xuất hiện khó kiểm soát; sự chống phá của các thế lực thù địch đối với sự nghiệp đổi mới của nhân dân ta; sự suy thoái về tư tưởng, chính trị, đạo đức, lối sống của một bộ phận cán bộ, đảng viên; tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí cùng với những hạn chế, yếu kém trong quản lý, điều hành trên một số lĩnh vực kinh tế, xã hội... nếu không được phát hiện, ngăn chặn và giải quyết có hiệu quả sẽ gây nhiều khó khăn, phức tạp tác động tiêu cực đến lòng tin của nhân dân, ảnh hưởng quá trình xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Trong nhiệm kỳ VII của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam sẽ diễn ra các sự kiện chính trị - xã hội quan trọng của đất nước và dân tộc: Đại hội lần thứ XI của Đảng Cộng sản Việt Nam với việc bổ sung, phát triển Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên Chủ nghĩa xã hội, xây dựng Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế; tổ chức bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XIII và bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp cùng với quá trình đẩy mạnh toàn diện công cuộc đổi mới, sẽ đặt ra nhiều nhiệm vụ quan trọng trong hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.
II. MỤC TIÊU, PHƯƠNG HƯỚNG, NHIỆM VỤ
1. Mục tiêu
Nâng cao vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, tiếp tục phát huy truyền thống yêu nước, lòng tự hào dân tộc, ý chí tự lực, tự cường; phát huy dân chủ, tăng cường đồng thuận xã hội, đoàn kết mọi người Việt Nam ở trong và ngoài nước, tạo thành sức mạnh to lớn của khối đại đoàn kết toàn dân tộc, góp phần thực hiện thắng lợi Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội và Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X, lần thứ XI; giữ vững độc lập, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ vì mục tiêu "dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh".
2. Phương hướng, nhiệm vụ
Tiếp tục thực hiện đa dạng hóa các hình thức vận động, tập hợp, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc;
Động viên các tầng lớp nhân dân hăng hái tham gia phong trào thi đua yêu nước, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, phấn đấu thực hiện thắng lợi nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh;
Vận động nhân dân phát huy quyền làm chủ và giữ gìn kỷ cương, phép nước, tích cực tham gia xây dựng Đảng, Nhà nước trong sạch vững mạnh; nâng cao vai trò và trách nhiệm của Ủy ban Mặt trận và các tổ chức thành viên trong việc chăm lo, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân; thực hiện vai trò giám sát và phản biện xã hội gắn với yêu cầu tăng cường sự đồng thuận xã hội;
Mở rộng hoạt động đối ngoại nhân dân và tăng cường đoàn kết, hữu nghị, hợp tác giữa nhân dân Việt Nam với nhân dân các nước trên thế giới, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại;
Kiện toàn tổ chức bộ máy, cán bộ, đổi mới nội dung, phương thức và nâng cao hiệu quả hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp.
III. CHƯƠNG TRÌNH HÀNH ĐỘNG CỦA MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM NHIỆM KỲ 2009-2014
1. Tăng cường tập hợp, vận động, đoàn kết rộng rãi các tầng lớp nhân dân, phát huy sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân tộc vì "dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh"
Thực hiện việc mở rộng và đa dạng hóa các hình thức vận động, tập hợp, đoàn kết rộng rãi các tầng lớp nhân dân vừa bằng tổ chức, vừa bằng các phong trào thi đua yêu nước và các cuộc vận động xã hội góp phần đưa các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và các chương trình kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh vào cuộc sống; lắng nghe ý kiến, nắm bắt kịp thời tâm tư, nguyện vọng chính đáng của nhân dân để phản ảnh, kiến nghị với Đảng và Nhà nước.
Tiếp tục triển khai sâu rộng Cuộc vận động "Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh" tới đông đảo đoàn viên, hội viên của các tổ chức thành viên Mặt trận và các tầng lớp nhân dân. Nội dung cụ thể của Cuộc vận động phải gắn chặt với quá trình xây dựng và thực hiện các chương trình phối hợp hành động, bằng nhiều phương thức phong phú, thiết thực và hiệu quả. Đặc biệt quan tâm hướng dẫn việc nghiên cứu, học tập và làm theo tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết toàn dân tộc, về Mặt trận Dân tộc thống nhất và tấm gương đạo đức của Người về đoàn kết; về thực hành dân chủ; về lòng nhân ái, khoan dung; về sự tự nêu gương.
Đẩy mạnh các hoạt động của Ủy ban Mặt trận các cấp và các tổ chức thành viên, góp phần thực hiện mục tiêu bảo đảm công bằng và bình đẳng xã hội, chăm lo lợi ích thiết thực, chính đáng, hợp pháp của các giai cấp, các tầng lớp nhân dân, các dân tộc, các tôn giáo; thực hiện dân chủ gắn liền với giữ vững kỷ cương xã hội; không ngừng bồi dưỡng, nâng cao tinh thần yêu nước, ý thức độc lập dân tộc, thống nhất Tổ quốc, tinh thần tự lực tự cường xây dựng và bảo vệ đất nước.
Đổi mới phương thức tập hợp, vận động và phát huy vai trò gương mẫu, hướng dẫn của các vị tiêu biểu, có uy tín trong cộng đồng dân cư, các dân tộc, các tôn giáo. Trong đó cần chú trọng về tín ngưỡng tôn giáo: vận động nhân dân đoàn kết giữa các tôn giáo, giữa những người theo tôn giáo với những người không theo tôn giáo, tôn trọng truyền thống văn hóa tốt đẹp, loại trừ mê tín dị đoan; không hẹp hòi định kiến, tiếp xúc, đối thoại và chia sẻ hiểu biết để thống nhất về nhận thức và hành động theo phương châm "tốt đời, đẹp đạo". Về công tác dân tộc: cần chú trọng bảo tồn và phát huy các giá trị, bản sắc văn hóa các dân tộc Việt Nam, chăm lo cho sự phát triển mọi mặt của các dân tộc vùng cao, vùng sâu, tham gia xây dựng chính sách đối với đồng bào dân tộc thiểu số. Về cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài: vận động bà con hướng về quê hương, xây dựng đất nước và góp phần xây dựng quan hệ hữu nghị, hòa bình, hợp tác giữa nhân dân Việt Nam với nhân dân các nước sở tại. Triển khai nhiều hình thức tuyên truyền, vận động nhân dân Việt Nam ở trong và ngoài nước ủng hộ cuộc đấu tranh vì công lý của các nạn nhân chất độc da cam/đi-ô-xin; đấu tranh với những âm mưu, thủ đoạn của các thế lực thù địch tìm cách chia rẽ nội bộ nhân dân, chia rẽ nhân dân Việt Nam với nhân dân các nước khác, phá hoại khối đại đoàn kết toàn dân tộc Việt Nam.
Mở rộng và nâng cao chất lượng giáo dục truyền thống yêu nước, đạo đức xã hội, thực hiện quyền làm chủ của nhân dân, gắn với trách nhiệm công dân trong việc nghiêm chỉnh chấp hành những quy định của Hiến pháp và pháp luật; nâng cao ý thức chăm lo xây dựng khối đại đoàn kết, xây dựng sự đồng thuận xã hội và đề cao ý thức cộng đồng trách nhiệm trong các tầng lớp nhân dân. Phát huy vai trò tích cực của các phương tiện thông tin đại chúng của Mặt trận và các tổ chức thành viên, kịp thời đưa thông tin về tới cơ sở, tới các cộng đồng dân cư.
Nâng cao chất lượng và hiệu quả của việc tổ chức Ngày hội Đoàn kết dân tộc ở khu dân cư (18-11 hằng năm) để không ngừng khơi dậy truyền thống đoàn kết, gắn bó giữa các tầng lớp nhân dân ở cộng đồng dân cư; giữa cán bộ, đảng viên với nhân dân theo phong cách: "Trọng dân, gần dân, hiểu dân, học dân và có trách nhiệm với dân", đồng thời nâng cao nhận thức, phát huy truyền thống vẻ vang của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, biểu tượng của khối đại đoàn kết toàn dân tộc qua các thời kỳ cách mạng.
2. Động viên các tầng lớp nhân dân hăng hái tham gia các phong trào thi đua yêu nước, các cuộc vận động, các hoạt động xã hội, thực hiện thắng lợi nhiệm vụ phát triển kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh, ổn định và nâng cao đời sống của nhân dân
Mở rộng và nâng cao chất lượng các phong trào thi đua, các cuộc vận động xã hội đang triển khai; nghiên cứu phát động các phong trào có sự lan tỏa nhanh về xây dựng nếp sống văn minh và tiến bộ, trước mắt mở cuộc vận động: "Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam", thi đua sản xuất kinh doanh làm ra những mặt hàng có chất lượng. Phát huy mạnh mẽ vai trò của giai cấp công nhân, nông dân, đội ngũ trí thức, lực lượng thanh niên, doanh nhân... làm nòng cốt trong các phong trào hành động cách mạng đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với phát triển kinh tế tri thức.
Tiếp tục đẩy mạnh Cuộc vận động "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư" với phương châm "Lấy sức dân chăm lo cho cuộc sống của người dân", góp phần xây dựng từng gia đình, từng khu dân cư có cuộc sống ấm no, văn minh, hạnh phúc, môi trường sống trong sạch, lành mạnh trên cơ sở người dân tự giác thực hiện 6 nội dung của Cuộc vận động, bao gồm các nhiệm vụ kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh và xây dựng hệ thống chính trị, đặc biệt là sự chung sức, chung lòng cùng với Đảng, Nhà nước khắc phục những khó khăn, vượt qua thời điểm suy giảm kinh tế, khôi phục tăng trưởng kinh tế bền vững.
Tiếp tục phát huy kết quả Cuộc vận động "Ngày vì người nghèo", Ủy ban Mặt trận Tổ quốc chủ động thực hiện tốt vai trò phối hợp và thống nhất hành động với các thành viên; với chính quyền, các doanh nghiệp, doanh nhân, các nhà hảo tâm; phối hợp với các cơ quan thông tấn, báo chí, các phương tiện truyền thông tăng cường tuyên truyền, động viên các điển hình cá nhân và tập thể tích cực tham gia cuộc vận động "Ngày vì người nghèo", Tháng cao điểm "Vì người nghèo" và Chương trình "Nối vòng tay lớn" hằng năm để xây dựng Quỹ "Vì người nghèo". Góp sức cùng với sự hỗ trợ của Nhà nước, vận động các cấp, các ngành, các doanh nghiệp đầu tư hỗ trợ cho 61 huyện nghèo nhất; tiếp tục xây mới, sửa chữa và trao nhà Đại đoàn kết cho các hộ nghèo, sớm xóa xong tình trạng nhà ở dột nát cho hơn 500.000 hộ nghèo trong cả nước. Đồng thời, xây dựng các công trình phúc lợi công cộng; mở rộng các hình thức cho vay, hỗ trợ các hộ nghèo về sản xuất, khám chữa bệnh và học hành, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng biên giới, hải đảo...
Xây dựng phong trào "Cả nước trở thành một xã hội học tập", làm cho mỗi cá nhân, mỗi tập thể nhận thức rõ quyền lợi và trách nhiệm trong việc học tập thường xuyên, học tập liên tục, học tập suốt đời; vận động nhân dân tham gia xã hội hóa giáo dục, khuyến khích các hoạt động khuyến học, khuyến tài, đề cao trách nhiệm của mỗi gia đình, mỗi dòng họ, mỗi khu dân cư và cơ quan, đơn vị, góp phần cùng Nhà nước nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo, phát triển nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Tăng cường công tác tuyên truyền, vận động nhân dân thực hiện và giám sát việc thực hiện chính sách dân số - kế hoạch hóa gia đình; nâng cao chất lượng và hiệu quả của chương trình toàn dân tham gia bảo vệ môi trường; đề án tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật ở cộng đồng dân cư. Phối hợp có hiệu quả với các ngành chức năng trong việc tuyên truyền, vận động nhân dân tự giác chấp hành pháp luật, góp phần khắc phục tai nạn giao thông, tệ nạn xã hội, bảo đảm vệ sinh, an toàn thực phẩm, phòng, chống các loại tội phạm...
Đẩy mạnh các hoạt động nhằm tăng cường quốc phòng và an ninh, bảo vệ vững chắc Tổ quốc, giữ gìn an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội trong tình hình nhiệm vụ mới, góp phần bảo vệ vững chắc độc lập, thống nhất, chủ quyền quốc gia, toàn vẹn lãnh thổ, bảo vệ sự nghiệp xây dựng đất nước. Làm tốt công tác tuyên truyền, vận động nhân dân thực hiện các phong trào "Đền ơn đáp nghĩa", chăm lo cuộc sống của các gia đình chính sách, người có công với cách mạng; kêu gọi cán bộ và nhân dân hưởng ứng các việc làm từ thiện, nhân đạo, giúp đỡ người có hoàn cảnh khó khăn, trợ giúp nhân dân khắc phục thiên tai, hỏa hoạn và sự cố nghiêm trọng...
Tuyên truyền, vận động các tầng lớp nhân dân tích cực hưởng ứng các hoạt động kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội với tinh thần phát huy truyền thống yêu nước, niềm tin và lòng tự hào dân tộc, trách nhiệm giữ gìn và phát huy giá trị của các di sản, bản sắc văn hóa và những thành quả vĩ đại của dân tộc trong công cuộc dựng nước và giữ nước.
3. Vận động các tầng lớp nhân dân phát huy quyền làm chủ, tham gia xây dựng Đảng, Nhà nước trong sạch vững mạnh, giữ vững mối quan hệ mật thiết giữa nhân dân với Đảng và Nhà nước
Vận động nhân dân tích cực tham gia xây dựng Đảng thông qua việc đóng góp ý kiến, kiến nghị, giám sát và phản biện xã hội theo quy định của pháp luật. Chú trọng việc tham gia xây dựng và thực hiện các chủ trương, đường lối của Đảng, nhất là những nội dung liên quan đến nhiệm vụ tập hợp, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc, xây dựng Đảng, Nhà nước trong sạch, vững mạnh.
Ủy ban Mặt trận các cấp và các tổ chức thành viên tăng cường công tác vận động nhân dân tham gia việc tổng kết về sự lãnh đạo của Đảng trong nhiệm kỳ 2006 - 2011, cùng với quá trình chuẩn bị và tổ chức đại hội đảng bộ các cấp tiến tới Đại hội lần thứ XI của Đảng. Sơ kết việc triển khai thí điểm nhân dân giám sát cán bộ, đảng viên ở khu dân cư để triển khai thực hiện trên phạm vi toàn quốc; nâng cao chất lượng việc tổ chức cho nhân dân đóng góp ý kiến cho đảng viên ở các khu dân cư trong quá trình thực hiện Cuộc vận động "Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh".
Vận động nhân dân tham gia xây dựng Nhà nước, xây dựng chính quyền nhân dân trong sạch, vững mạnh với tinh thần chủ động và tích cực hơn: tham gia và giám sát công tác bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XIII và bầu cử đại biểu HĐND các cấp năm 2011 bảo đảm dân chủ, đúng pháp luật và bình đẳng giới; lựa chọn người có đủ đức, tài tham gia vào bộ máy chính quyền các cấp. Mặt trận phối hợp hoạt động nâng cao chất lượng việc tổ chức tiếp xúc cử tri của đại biểu dân cử; lấy phiếu tín nhiệm đối với các chức danh chủ chốt của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân cấp xã, thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở; tham gia tuyển chọn thẩm phán, kiểm sát viên các cấp; tổng kết 5 năm thực hiện pháp luật về Thanh tra nhân dân và Quy chế giám sát đầu tư của cộng đồng...
Ủy ban Mặt trận các cấp và các tổ chức thành viên tăng cường đổi mới, nâng cao chất lượng công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật trong hội viên, đoàn viên và nhân dân để nâng cao nhận thức về thực hiện quyền và trách nhiệm của công dân trong việc phát huy dân chủ, vừa bảo đảm quyền làm chủ, vừa bảo đảm kỷ cương, phép nước, mọi người sống, làm việc theo Hiến pháp và pháp luật, không để kẻ xấu lợi dụng, xuyên tạc chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; kích động, lôi kéo gây rối trật tự công cộng, chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Tích cực phối hợp với Nhà nước tổ chức tổng kết 10 năm thực hiện Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, sửa đổi, bổ sung một số nội dung của Luật để phù hợp với yêu cầu, nhiệm vụ mới của Mặt trận. Tổ chức thực hiện tốt nhiệm vụ giám sát và phản biện xã hội theo quy định của pháp luật, nâng cao trách nhiệm của Mặt trận tham gia giải quyết khiếu nại, tố cáo của nhân dân, thực hiện vai trò đại diện của Mặt trận đối với quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân.
4. Mở rộng và nâng cao hiệu quả hoạt động đối ngoại nhân dân, tăng cường đoàn kết quốc tế
Đẩy mạnh hoạt động đối ngoại nhân dân theo phương châm "chủ động, linh hoạt, sáng tạo, hiệu quả" để góp phần cùng với hoạt động đối ngoại của Đảng, ngoại giao của Nhà nước xây dựng, củng cố và phát triển môi trường hòa bình, hữu nghị, hợp tác, cùng phát triển. Tích cực tham gia các diễn đàn và hoạt động vì hòa bình, đoàn kết, hữu nghị của nhân dân các nước trong khu vực và trên thế giới; mở rộng các hoạt động đối ngoại nhân dân ở trong nước (với đại sứ quán các nước, các tổ chức quốc tế ở Việt Nam); ủng hộ sự nghiệp đấu tranh vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ của nhân dân các nước trên thế giới, góp phần vào cuộc đấu tranh chung vì hòa bình, phát triển công bằng, bền vững, dân chủ và tiến bộ xã hội.
Tiếp tục củng cố, tăng cường quan hệ song phương với các đối tác truyền thống của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; tăng cường xây dựng, củng cố tình đoàn kết, hữu nghị giữa nhân dân các nước trong khối ASEAN, đặc biệt là phát huy truyền thống đoàn kết hữu nghị với các nước láng giềng. Kết hợp đối ngoại nhân dân với vận động hỗ trợ và mở rộng hợp tác với các tổ chức phi chính phủ nước ngoài để góp phần thực hiện các chương trình phát triển kinh tế, xã hội, nhân đạo từ thiện.
Tích cực tham gia vào công tác thông tin tuyên truyền đối ngoại để làm cho nhân dân thế giới hiểu về đất nước, con người Việt Nam và những thành tựu đổi mới của Việt Nam. Đồng thời, tích cực tham gia vào cuộc đấu tranh chung vì quyền con người, vì công bằng cho những nạn nhân chiến tranh, nhất là nạn nhân chất độc da cam/đi-ô-xin; chủ động đấu tranh với các âm mưu và hành động xuyên tạc và lợi dụng các vấn đề "dân chủ", "nhân quyền", "dân tộc", "tôn giáo" hòng can thiệp vào công việc nội bộ, chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc, xâm phạm độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, an ninh và ổn định chính trị của nước ta, góp phần đạt được mục tiêu của đối ngoại nhân dân trong những năm tới là xây dựng được tình đoàn kết rộng rãi của nhân dân các nước trên thế giới ủng hộ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc của nhân dân Việt Nam.
5. Kiện toàn tổ chức bộ máy, cán bộ; đổi mới nội dung, phương thức và nâng cao hiệu quả hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp
Về nhiệm vụ xây dựng tổ chức bộ máy: Xây dựng Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp có thành phần, số lượng và cơ cấu hợp lý, bảo đảm tính đại diện, tính tiêu biểu, tính thiết thực, thực sự là tổ chức liên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện rộng lớn, là hình ảnh tiêu biểu cho khối đại đoàn kết toàn dân tộc ở mỗi cấp và trên phạm vi toàn quốc.
Kiện toàn tổ chức bộ máy cơ quan chuyên trách cấp Trung ương, cấp tỉnh và cấp huyện vững mạnh theo hướng tinh gọn, có cơ cấu phù hợp, nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động nhằm làm tốt chức năng tham mưu, tổ chức thực hiện và kiểm tra đôn đốc việc thực hiện các nghị quyết, chương trình hành động của Ủy ban Mặt trận ở từng cấp. Tích cực phối hợp với các ngành chức năng để kiện toàn và nâng cao chất lượng, điều kiện hoạt động, nhất là Ban Thường trực Mặt trận cấp xã, Ban Công tác Mặt trận ở khu dân cư.
Tập trung xây dựng các Hội đồng tư vấn, lực lượng cộng tác viên của Mặt trận các cấp để thu hút, tập hợp trí tuệ trong xã hội vào nhiệm vụ tham mưu, tư vấn cho Ủy ban Mặt trận các cấp thực hiện quá trình đổi mới nội dung và phương thức hoạt động một cách hiệu quả.
Để đạt được yêu cầu trên cần sửa đổi, bổ sung Điều lệ Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cho phù hợp với yêu cầu, nhiệm vụ mới; xây dựng mối quan hệ của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam với các tổ chức trong hệ thống chính trị ở mỗi cấp theo tinh thần Nghị quyết Đại hội X của Đảng. Chuẩn bị tốt nội dung sửa đổi, bổ sung Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam để trình Quốc hội quyết định; tích cực tham gia vào quá trình hoàn thiện luật pháp và các văn bản pháp quy của Nhà nước về Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.
Về công tác cán bộ: Xây dựng đội ngũ cán bộ chuyên trách của Mặt trận các cấp theo hướng chuyên nghiệp, chất lượng; coi trọng tiêu chuẩn cán bộ và chế độ, chính sách phù hợp để tuyển chọn được cán bộ giỏi, tâm huyết; bố trí cán bộ chủ chốt phải thực sự tiêu biểu có tư duy sáng tạo, có khả năng vận động, đoàn kết quy tụ lực lượng phục vụ cho công tác Mặt trận. Đổi mới phong cách làm việc của cán bộ Mặt trận theo tư tưởng dân vận của Bác Hồ: "Óc nghĩ, mắt trông, tai nghe, chân đi, miệng nói, tay làm", tâm huyết phục vụ nhân dân, kiên quyết khắc phục những biểu hiện hình thức, hành chính hóa. Đổi mới, hoàn thiện nội dung chương trình đào tạo, bồi dưỡng cán bộ phù hợp với từng giai đoạn theo yêu cầu của tình hình nhiệm vụ mới.
Chú trọng xây dựng đội ngũ cán bộ không chuyên trách và lực lượng cộng tác viên là những người tiêu biểu, có uy tín, có năng lực và tình nguyện đóng góp cho công tác Mặt trận ở các cấp.
Đề nghị Nhà nước tạo điều kiện cho Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xây dựng cơ sở huấn luyện, bồi dưỡng cán bộ các cấp.
Về đổi mới nội dung và phương thức hoạt động: Trước hết là đổi mới và nâng cao chất lượng sinh hoạt của Ủy ban Mặt trận các cấp, thực hiện có hiệu quả nguyên tắc hiệp thương dân chủ trong việc đề ra chương trình phối hợp thống nhất hành động. Chú trọng nội dung trọng tâm trong thời gian tới là những vấn đề dân sinh, dân chủ coi trọng phát huy dân chủ và nâng cao dân trí bằng cách nghiên cứu khảo sát tình hình các tầng lớp nhân dân, đi sát cơ sở, tìm hiểu đối tượng, đề ra những chủ trương, giải pháp và tổ chức thực hiện các cuộc vận động; đẩy mạnh các hoạt động, tuyên truyền, tổ chức sát với thực tiễn cuộc sống đáp ứng nguyện vọng và quyền lợi chính đáng của nhân dân.
Tiếp tục đổi mới phương thức hoạt động của Mặt trận: hướng mạnh về cơ sở, tập trung cho cơ sở, đa dạng hóa hình thức tập hợp và phát huy mọi nguồn lực của các lực lượng xã hội và tầng lớp nhân dân. Đổi mới phương thức quan hệ công tác giữa Mặt trận với các tổ chức thành viên Mặt trận, thực hiện tốt hơn quy chế phối hợp và thống nhất hành động giữa các tổ chức nhằm tăng cường phối hợp, thống nhất hành động. Phát huy vai trò chủ động sáng tạo của các tổ chức thành viên, Mặt trận không bao biện, giữ vị trí chủ trì trong một số công tác trọng tâm; phân công cán bộ giữ mối liên lạc thường xuyên với các cá nhân tiêu biểu, mạnh thường quân và tình nguyện viên năng nổ giúp đỡ công tác Mặt trận.
Tiếp tục đề xuất với Đảng cụ thể hóa chủ trương về đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Mặt trận đã đề ra trong Văn kiện Đại hội X của Đảng, Nghị quyết Trung ương 5 (khóa X). Kết hợp thực hiện chế độ tập trung dân chủ trong Đảng với hiệp thương dân chủ trong tổ chức và hoạt động Mặt trận. Xây dựng và triển khai chương trình hoạt động để tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 23-NQ/TW Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa IX) Về phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc vì "Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh".
Đổi mới và nâng cao chất lượng và hiệu quả việc thực hiện Quy chế phối hợp giữa Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam với Ủy ban Thường vụ Quốc hội, với Chủ tịch nước và với Thủ tướng Chính phủ; giữa Ban Thường trực Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam với các tổ chức thành viên và các bộ, ngành liên quan... Nội dung phối hợp đi vào những vấn đề trọng tâm, thiết thực; định kỳ có đánh giá kiểm điểm việc thực hiện của mỗi bên, đôn đốc triển khai thực hiện có kết quả, không để kiến nghị nhiều lần.
Đổi mới công tác thông tin tuyên truyền theo hướng cập nhật chính xác và phục vụ đắc lực cho công tác hướng dẫn, chỉ đạo, định hướng dư luận xã hội. Chú trọng công tác nghiên cứu lý luận và tổng kết thực tiễn về đại đoàn kết toàn dân tộc về tổ chức và hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế.
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII Mặt trận Tổ quốc Việt Nam với tinh thần "Đoàn kết, Dân chủ, Đổi mới và Phát triển", Đại hội yêu cầu các thành viên và Ủy ban Mặt trận các cấp cần đề cao tinh thần trách nhiệm, tự tin vươn lên, tự hào vững bước, quyết tâm biến Chương trình hành động của Đại hội VII thành hiện thực sinh động trong đời sống xã hội của các tầng lớp nhân dân.
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII Mặt trận Tổ quốc Việt Nam kêu gọi đồng bào ta ở trong nước và ở nước ngoài đoàn kết, đồng tâm hiệp lực cùng toàn Đảng, toàn quân và toàn dân phát huy cao độ lòng yêu nước, đồng lòng chung sức thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước vì mục tiêu "Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh".
ĐẠI HỘI ĐẠI BIỂU TOÀN QUỐC LẦN THỨ VII MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM
.....................................................................................
(1) Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, Nxb CTQG, Hà Nội, 2006, Trang 116.
(2) Hồ Chí Minh: Toàn tập, xuất bản lần thứ 2, Nxb CTQG, Hà Nội, 2002, T.10, tr.605.
(3) Tính đến đầu năm 2008, nước ta có khoảng 9,5 triệu công nhân (CN), chiếm 11% dân số và 21% lực lượng lao động. Số CN trong các doanh nghiệp (DN) tăng 30,5% so với năm 2003; trong đó, số CN tại DN ngoài nhà nước tăng 63%, DN có vốn đầu tư nước ngoài tăng 68%, tại DNNN giảm 15%. Số CN tăng mạnh trong một số ngành kinh tế mũi nhọn, ngày càng đa dạng về cơ cấu ngành nghề, trình độ học vấn, chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp được nâng lên đáng kể. Đã hình thành ngày càng đông đảo bộ phận CN trí thức (có trình độ đại học, cao đẳng trở lên) làm công tác quản lý, nghiên cứu và quản lý khoa học kỹ thuật gắn với sản xuất kinh doanh...
(4) Nông dân nước ta trước đây chiếm hơn 90% dân số và hiện nay chiếm khoảng hơn 70% dân số cả nước.
(5) Hiện cả nước có trên 300.000 doanh nghiệp dân doanh, 3 triệu hộ kinh doanh cá thể cùng 15.000 hợp tác xã và gần 12 vạn trang trại hoạt động như loại hình doanh nghiệp...
(6) Cuộc vận động, tính đến hết năm 2008 đã có hơn 70 nghìn khu dân cư đạt danh hiệu khu dân cư tiên tiến, trong đó có hơn 38 nghìn KDC đạt danh hiệu khu dân cư văn hóa, có gần 11 triệu gia đình được công nhận Gia đình văn hóa.
(7) Tính đến tháng 6-2009, tổng số quỹ đã lên tới 2.800 tỷ đồng. Từ nguồn quỹ này, với sự hỗ trợ của Nhà nước và sự hỗ trợ của cộng đồng dân cư đã xây dựng và sửa chữa 833.693 căn nhà đại đoàn kết và đã có 18 tỉnh, thành phố (kể cả tỉnh Hà Tây trước đây); 292 huyện, quận, thị xã; 5.638 xã, phường, thị trấn đã hoàn thành xóa nhà dột nát cho người nghèo và được Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp "Bằng ghi công" chứng nhận là địa phương hoàn thành chương trình xóa nhà dột nát cho người nghèo.
(8) Đã chấm dứt việc bố trí 4.467 trưởng thôn và tổ trưởng dân phố kiêm trưởng Ban công tác Mặt trận.
(9) Đến nay đã có 38 tỉnh, thành phố vận dụng thực hiện chế độ phụ cấp cho Trưởng Ban công tác Mặt trận ở khu dân cư trong khi chưa có chế độ chung từ Trung ương.
(10) Ủy ban Mặt trận ở địa phương đã có 105 tổ chức tư vấn với 1.250 ủy viên tham gia và đông đảo cộng tác viên.