Văn bản quy phạm pháp luật: Đọc hoài… vẫn không hiểu!

KTĐT - 03/07/2009 08:21

Van ban quy pham phap luat: Doc hoai… van khong hieu!

KTĐT - “Nếu nghiêm túc chấm điểm cho các văn bản quy phạm pháp luật đang soạn thảo và đã ban hành ở nước ta hiện nay thì chắc chắn sẽ có một nửa, thậm chí 2/3 số văn bản bị “điểm liệt” (tức dưới 3 điểm)” - TS Nguyễn Đình Cung, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế TƯ – CIEM nói.

Ảnh: TS Nguyễn Đình Cung – Phó Viện trưởng CIEM

Chuyên gia cũng… bó tay!

Từng được giao trọng trách soạn thảo, thẩm định văn bản pháp luật tới thi hành luật, nhưng bà Dương Thu Hương – Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam cũng cảm thấy “rối tinh rối mù” mỗi khi đọc các văn bản pháp luật của Việt Nam. Mới đây, Hiệp hội Ngân hàng đã phải thuê cả luật sư riêng chỉ để… giải quyết một đơn xin thôi việc vì đọc bộ luật lao động bà thấy quá mơ hồ, không biết phải xử lý đơn như thế nào cho hợp tình, hợp… luật! Trải qua chuyện này, bà Hương mới hiểu vì sao các vị lãnh đạo ở những doanh nghiệp Nhà nước thường xuyên phàn nàn về các văn bản quy phạm pháp luật. “Luật không rõ ràng, không minh bạch, chưa kể đằng sau mỗi điều luật là hàng loạt các văn bản kèm theo làm doanh nghiệp hoa mắt chóng mặt không biết phải làm gì, được làm gì, không được làm gì” – bà Hương bức xúc.

Là chuyên gia kinh tế của CIEM, đồng thời là thành viên của Tổ công tác thi hành Luật Doanh nghiệp và Luật Đầu tư, vậy mà khi đọc các văn bản luật của nước nhà, ông Cung cũng phải lắc đầu thừa nhận… quá khó hiểu. Khi rà soát thí điểm 11 bộ luật và luật, ông rút ra nhận xét: Các văn bản đều có điểm chung là không cụ thể, không rõ ràng, không minh bạch, không nhất quán, không hợp lý, không tiên liệu trước được, không hiệu quả và không hiệu lực.

Chưa cần nhìn xa ngay trong ngắn hạn, thực trạng “8 Không” đang làm phương hại tới cả số lượng và chất lượng tăng trưởng của nền kinh tế. Ông Scott Jacobs – Chuyên gia tư vấn quốc tế, thành viên Đề án 30 về Cải cách thủ tục hành chính của Chính phủ cảnh báo, Việt Nam có thể mất 25% GDP vì các văn bản, quy định rườm rà không cần thiết, trong khi chi phí trung bình ở các nước chỉ khoảng 5-15% GDP. Vậy nên cũng không ngoa khi vị chuyên gia này gọi “Việt Nam là thiên đường của các thủ tục hành chính”.

Viện dẫn lại câu chuyện cải cách diễn ra rất thành công ở Hàn Quốc cách đây hơn 10 năm, ông Scott cho rằng, đây là tấm gương mà Việt Nam nên học tập. Năm 1997, khủng hoảng kinh tế Châu Á đã làm mất 13% GDP của Hàn Quốc, tận dụng thời gian này, Chính phủ Hàn Quốc đã tiến hành cải cách rút bỏ 6000 quy định phát luật chỉ trong vòng một năm làm thông thoáng cơ chế thủ tục hành chính của nước này. Nhờ đó mà Hàn Quốc đã có thể phát triển rất nhanh sau thời kỳ khủng hoảng. Với cuộc khủng hoảng toàn cầu lần này, Hàn Quốc cũng sẽ tung ra đợt cải cách sâu rộng lần thứ hai để vực dậy nền kinh tế.

Sẽ chấm điểm các văn bản quy phạm pháp luật

Ý tưởng quyết liệt này là của CIEM nhằm tiến hành rà soát và đánh giá chất lượng toàn bộ các văn bản quy phạm pháp luật đã được ban hành và đang soạn thảo. Việc chấm điểm sẽ được xây dựng dưới hình thức một tập hợp gồm 8 câu hỏi được áp dụng chung cho tất cả các văn bản quy phạm pháp luật và 4 phụ lục có các câu hỏi để áp dụng cho các văn bản có nội dung chuyên biệt.

8 câu hỏi được xây dựng trên các tiêu chí sau: Mức độ rõ ràng, cụ thể của tên điều/khoản, phạm vi áp dụng, đối tượng áp dụng, ngôn ngữ sử dụng, tính có thể tiên liệu trước được, trùng lắp và chồng chéo, tính tương thích, thẩm quyền giải quyết. Phần lớn các câu hỏi đều được cho điểm theo thang điểm từ 1 đến 5. Điểm 1 để đánh giá quy định có chất lượng thấp nhất, 5 điểm là có chất lượng cao nhất, dưới 3 điểm là không đạt (điểm liệt) sẽ bị đề nghị bãi bỏ hoặc soạn lại.

Nếu căn cứ vào cách chấm điểm này thì phần lớn các bộ luật, luật ở Việt Nam đều không đạt – pass, chỉ một số ít luật có điểm xấp xỉ như Luật Chứng khoán: 3,1đ, Luật Dạy nghề: 2,4đ… Điều này có nghĩa là nếu áp dụng cách tính này vào quá trình thẩm định thì Quốc hội khó lòng thông qua được quy định pháp luật nào.

Do đó, không ít người lo ngại công cụ này sẽ làm… phật lòng một số cơ quan soạn thảo và thẩm định. Tuy nhiên theo TS Nguyễn Đình Cung, muốn làm luật tốt thì phải dũng cảm tiếp nhận mọi phản biện, nếu phản biện đúng thì phải dũng cảm theo. Ông tin tưởng, công cụ chấm điểm mới sẽ hóa giải được 5/8 các khiếm khuyết của quá trình xây dựng, soạn thảo và thi hành các quy định pháp luật hiện nay. Vẫn còn 3 khiếm khuyết (chưa rà soát được tính hiệu quả, hiệu lực, hợp lý của văn bản) nhưng các tiêu chí mà công cụ chấm điểm đưa ra có thể góp phần hữu ích vào tiến trình hình thành văn hóa xây dựng văn bản quy phạm pháp luật ở Việt Nam.

Người cổ súy cho sáng kiến của CIEM, TS Đặng Đức Đạm – nguyên Phó Ban nghiên cứu của Thủ tướng đề nghị công cụ chấm điểm này cần được áp dụng vào quá trình xây dựng Đề án 30 của Chính phủ. Các Ủy ban của Quốc hội, Văn phòng Chính phủ, Bộ Tư pháp nên sớm tiếp nhận và đưa vào quá trình soạn thảo, thẩm định, tham vấn.

Bài, ảnh: Trang Anh

Tin mới