|
| Ảnh minh họa |
Bệnh không lây nhiễm là những bệnh không có nguyên nhân xác định, do nhiều yếu tố nguy cơ gây ra, liên quan tới lối sống, tiến triển trong một thời gian dài, có thể gây tàn tật và hầu như không thể chữa khỏi hoàn toàn. Hiện nay, thế giới đang phải đối mặt với gánh nặng bệnh tật kép: bệnh lây nhiễm và bệnh không lây nhiễm. Xu hướng tăng nhanh
Theo PGS.TS Lương Ngọc Khuê, tỷ lệ mắc các bệnh không lây nhiễm ở Việt Nam tăng từ 39% năm 1986 lên 50,2% năm 1996, 62,32% năm 2006 và 66, 32% năm 2009. Tỷ lệ tử vong trong bệnh viện của bệnh tăng lên trong 20 năm qua, năm 1986 là 41,8%, năm 1996 là 43,68% và năm 2006 là 61,62%. Trong khi đó tỷ lệ tử vong của bệnh lây nhiễm giảm, năm 1986 là 52,10%, năm 1996 là 33,13% và năm 2006 là 13,23%.
Các bệnh không lây nhiễm cũng chiếm hàng đầu trong nguyên nhân gây tử vong tại các bệnh viện. Trong khi bệnh lây nhiễm có xu hướng giảm và bệnh xu hướng tăng nhanh trong những năm gầy đây.
Trong đó, theo PGS.TS Lương Ngọc Khuê, tại Việt Nam mỗi năm có khoảng 100.000-150.000 trường hợp mới và 75.000 người chết vì ung thư (gấp 7 lần tử vong do tai nạn giao thông).
Dành nhiều sự ưu tiên cho phòng chống
Trong thời gian qua, Chính phủ đã dành nhiều sự ưu tiên cho phòng chống bệnh không lây nhiễm, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt "Chương trình Phòng, chống bệnh không lây nhiễm " giai đoạn 2002-2010 với mục tiêu chung là giảm tỷ lệ tử vong của 4 nhóm bệnh: tim mạch, ung thư, đái tháo đường và rối loạn tâm thần. Thủ tướng Chính phủ cũng đã có Quyết định 108/2007/QĐ-TTg phê duyệt Dự án phòng, chống ung thư, Dự án bảo vệ sức khỏe tâm thần cộng đồng trong chương trình mục tiêu quốc gia.
Các dự án như dự án phòng chống ung thư, bảo vệ sức khỏe tâm thần cộng đồng, phòng chống bệnh tăng huyết áp, phòng chống bệnh đái tháo đường và phòng chống bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính đều đã được đưa vào Chương trình mục tiêu Quốc gia.
Chương trình phòng, chống bệnh không lây nhiễm bước đầu đạt được một số kết quả khả quan. Các chuyên ngành như nội tiết, tâm thần, tim mạch… đã có hệ thống mạng lưới tương đối hoàn chỉnh từ trung ương đến địa phương. Hệ thống giám sát một số bệnh không lây nhiễm bước đầu được thiết lập: duy trì 9 trung tâm ghi nhận ung thư; giám sát ghi nhận đột quỵ tại Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Lão khoa Trung ương, Bệnh viện Nhân dân 115 (thành phố Hồ Chí Minh); định kỳ cung cấp các thông tin về tình hình mắc, chết của một số bệnh không lây nhiễm tại các bệnh viện.
Mô hình lồng ghép phòng chống bệnh không lây nhiễm dựa vào cộng đồng đã được triển khai, đánh giá, hoàn thiện và từng bước được nhân rộng. Các mô hình quản lý điều trị từng bệnh riêng biệt đã được triển khai, đó là mô hình quản lý đái tháo đường tại Thanh Hóa, Thái Bình, Bình Thuận; mô hình quản lý tăng huyết áp tại huyện Đông Anh (Hà Nội); mô hình quản lý bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính tại Bắc Ninh, Nam Định…
Hiện nay, mô hình quản lý tăng huyết áp được xây dựng và duy trì tại 190 xã/phường điểm thuộc 96 quận/huyện tại 16 tỉnh/thành. Tổng số bệnh nhân tăng huyết áp được quản lý là gần 42.000 người (đạt 58,3%) và số bệnh nhân quản lý được điều trị đạt huyết áp mục tiêu hơn 17.600 người (đạt 41,9%). 73,27% số xã/phường (8.060/11.000 xã/phường) triển khai quản lý bệnh tâm thần tại cộng đồng với số bệnh nhân được phát hiện, quản lý điều trị hơn 177.000 bệnh nhân (đạt 55,3%); 80% số bệnh nhân được điều trị ổn định.
Từ năm 2002 – 2011, Dự án phòng chống ung thư cũng đã tiến hành sàng lọc phát hiện sớm ung thư vú, cổ tử cung cho trên 150.000 phụ nữ nhóm nguy cơ cao tại các tỉnh, thành phố; sàng lọc phát hiện sớm ung thư khoang miệng và đại trực tràng cho trên 15.000 đối tượng tại các tỉnh, thành phố. Dự án phòng chống bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính đã thành lập phòng quản lý bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và hen phế quản tại Bệnh viện Đa khoa Xanh Pôn (Hà Nội), Bệnh viện Đa khoa tỉnh Bắc Ninh, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Hưng Yên, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Nam Định.
Giảm thiểu sự phát triển của bệnh không lây nhiễm
Cùng với việc nâng cao nhận thức của cộng đồng về phòng, chống bệnh không lây nhiễm, trong thời gian tới, khung kế hoạch hành động phòng chống bệnh không lây nhiễm giai đoạn 2012-2020 còn phấn đấu giảm thiểu sự phát triển của bệnh không lây nhiễm thông qua thúc đẩy hành động liên ngành trong xây dựng và thực thi chính sách kiểm soát các yếu tố nguy cơ phổ biến của bệnh gồm hút thuốc, lạm dụng rượu bia, chế độ ăn uống hợp lý và thiếu hoạt động thể lực; huy động cộng đồng và xã hội thực hiện lối sống lành mạnh, kiểm soát các hành vi nguy cơ bệnh không lây nhiễm thông qua xây dựng môi trường và cộng đồng vì sức khỏe; thiết lập hệ thống giám sát bệnh không lây nhiễm để theo dõi và đánh giá sự phân bố của bệnh, yếu tố nguy cơ và hiệu quả các hoạt động can thiệp.
Cụ thể, phấn đấu đạt chỉ tiêu 50% số bệnh nhân tăng huyết áp được phát hiện sẽ được điều trị đúng theo phác đồ do Bộ Y tế quy định. 70% số người độ tuổi từ 30 – 69 (nhóm nguy cơ cao về đái tháo đường) được tư vấn, điều trị, thay đổi hành vi phòng chống đái tháo đường - rối loạn chuyển hóa.
Tăng 10% tỷ lệ bệnh nhân ung thư được phát hiện ở giai đoạn sớm cũng như góp phần giảm tỷ lệ tử vong ở một số loại ung thư như ung thư vú, cổ tử cung, khoang miệng, đại trực tràng. Phát hiện sớm, quản lý và điều trị sớm cho 10% số bệnh nhân động kinh, trầm cảm trong toàn quốc; điều trị ổn định, chống tái phát cho 70% số bệnh nhân động kinh, trầm cảm phát hiện và quản lý; giảm tỷ lệ tự sát xuống dưới 0,5% số bệnh nhân trầm cảm được phát hiện và quản lý; phục hồi chức năng, giảm tỷ lệ tàn phế xuống dưới 20% số bệnh nhân động kinh, trầm cảm được phát hiện và quản lý.
Mai Chi