8h sáng ngày 22/2 (mùng 9 Tết), gò Thì Thùng, xã An Xuân đã đón hàng nghìn lượt người từ các nơi tụ hội về. Nằm ở độ cao 440 m so mặt nước biển, gò Thì Thùng là một vùng đồi rộng hàng trăm ha, khá bằng phẳng, quanh năm khí hậu mát mẻ ôn hòa. Nhờ địa hình núi đồi hiểm trở nên trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước nơi đây là căn cứ cách mạng vững chắc của quân dân Phú Yên. Ngoài hệ thống đường hầm chính và các đường nhánh dài 2km, sâu 5m, địa đạo gò Thì Thùng còn có hệ thống giao thông hào chằng chịt dài 10km tạo nên 1 trận địa liên hoàn, thật sự kiên cố và cũng từ công trình quân sự này đã tạo nên những trận đánh lớn và chiến thắng vang dội vào chiến dịch mùa khô năm 1966 và được Bộ Văn hóa công nhận là di tích lịch sử quốc gia của Phú Yên.
Con đường dẫn về xã An Xuân bụi mù, nhuộm đỏ cả những vạt hàng cây ven đường, dòng người, xe vẫn nườm nượp ngược những con dốc cao, hướng về gò Thì Thùng nơi có trường đua ngựa. Ông Võ Văn Chín, một trong những kỵ sỹ lớn tuổi nhất tham gia hội đua ngựa xuân Canh Dần cho biết: “Hội đua ngựa tại An Xuân có từ thời Pháp. Khi đó ông nội tôi cũng là một trong những kỵ sỹ giỏi. Đến những năm chiến tranh, vùng này trở thành căn cứ, hội đua không thể duy trì vì hầu hết ngựa của nhân dân phải tham gia cõng gạo, muối vượt dốc băng ngàn lên tận vùng căn cứ để nuôi bộ đội. Sau ngày giải phóng đất nước, con ngựa lại tiếp tục gắn bó với người dân ở các xã miền núi huyện Tuy An, nhất là xã An Xuân trong lao động sản xuất, giúp bà con thồ nông sản từ nương rẫy về nhà, đến chợ trong điều kiện giao thông cách trở…”.
Qua nhiềù năm, Hội đua ngựa An Xuân đã phát triển quy mô cấp xã, rồi cấp huyên, cấp tỉnh và đang trở thành một nét văn hóa độc đáo của Phú Yên trong dịp Tết Nguyên đán. Điều đặc biệt thu hút khán giả đến với hội đua ngựa năm nay là có sự tham gia của một kỵ sỹ nữ. Em Lê Thị Thu Hà, 15 tuổi, học sinh lớn 9 xã An Xuân. Hà cho biết mình tự hào vì quê em có hội đua ngựa. Tham gia vào hội đua năm nay em muốn chứng tỏ với các bạn nữ rằng không chỉ có nam mà nữ cũng có thể điều khiển được ngựa đua và em mong muốn trình diễn cưỡi ngựa để mọi người xem.
Hội đua ngựa xuân Canh Dần diễn ra đúng vào ngày cán bộ công nhân viên và học sinh đi làm và đi học ngày đầu tiên trong năm mới, nhưng không vì thế mà hội thi kém hấp dẫn. 32 kỵ sỹ với 32 ngựa đua thuộc 5 xã An Xuân, An Lĩnh, An Thọ, An Định, An Nghiệp là những thanh niên chân đất ở các xã. Ngựa đua chủ yếu là ngựa thồ và phần lớn là ngựa cái, con nhỏ. Tính chất hội đua cũng không chuyên nghiệp nhưng trên tất cả là sự nhiệt tình của các “kỵ sỹ nông dân” và sự đón nhận của người dân như món ăn tinh thần không thế thiếu trong ngày tết.
Ông Lê Hoàng Sang, Chủ tịch UBND huyện Tuy An cho biết: “Chính vì nét độc đáo của hội đua ngựa gò Thì Thùng này nên chúng tôi đang tiếp tục đầu tư ngựa giống để cải tạo đàn ngựa tại đây, tạo ra ngày càng nhiều những ngựa đua có sức khỏe tốt và vóc dáng to cao hơn. Đồng thời huyện Tuy An và tỉnh Phú Yên cũng đang kêu gọi xã hội hóa lễ hội này, nâng cao giá trị các giải thưởng và tiếp tục nâng cấp trường đua để ngày càng thu hút nhiều kỵ sỹ giỏi từ các nơi về đua ngựa,để gò Thì Thùng thành điểm đến hấp dẫn cho du khách gần xa về với An Xuân mỗi dịp mùng 9 Tết”./.
Lê Biết
